౫౨౭. ఉమ్మాదన్తీజాతకం (౨)

౫౭. ‘‘నివేసనం కస్స నుదం సునన్ద, పాకారేన పణ్డుమయేన గుత్తం;

కా దిస్సతి అగ్గిసిఖావ దూరే, వేహాయసం [వేహాసయం (సీ. పీ.)] పబ్బతగ్గేవ అచ్చి.

౫౮. ‘‘ధీతా న్వయం [నయం (సీ. పీ.), న్వాయం (స్యా.)] కస్స సునన్ద హోతి, సుణిసా న్వయం [నయం (సీ. పీ.), న్వాయం (స్యా.)] కస్స అథోపి భరియా;

అక్ఖాహి మే ఖిప్పమిధేవ పుట్ఠో, అవావటా యది వా అత్థి భత్తా’’.

౫౯. ‘‘అహఞ్హి జానామి జనిన్ద ఏతం, మత్యా చ పేత్యా చ అథోపి అస్సా;

తవేవ సో పురిసో భూమిపాల, రత్తిన్దివం అప్పమత్తో తవత్థే.

౬౦. ‘‘ఇద్ధో చ ఫీతో చ సువడ్ఢితో [సుబాళ్హికో (పీ.)] చ, అమచ్చో చ తే అఞ్ఞతరో జనిన్ద;

తస్సేసా భరియాభిపారకస్స [అహిపారకస్స (సీ. పీ.), అభిపాదకస్స (క.)], ఉమ్మాదన్తీ [ఉమ్మాదన్తీతి (క.)] నామధేయ్యేన రాజ’’.

౬౧. ‘‘అమ్భో అమ్భో నామమిదం ఇమిస్సా, మత్యా చ పేత్యా చ కతం సుసాధు;

తదా [తథా (సీ. స్యా. పీ.)] హి మయ్హం అవలోకయన్తీ, ఉమ్మత్తకం ఉమ్మదన్తీ అకాసి’’.

౬౨. ‘‘యా పుణ్ణమాసే [పుణ్ణమాయే (క.)] మిగమన్దలోచనా, ఉపావిసి పుణ్డరీకత్తచఙ్గీ;

ద్వే పుణ్ణమాయో తదహూ అమఞ్ఞహం, దిస్వాన పారావతరత్తవాసినిం.

౬౩. ‘‘అళారపమ్హేహి సుభేహి వగ్గుభి, పలోభయన్తీ మం యదా ఉదిక్ఖతి;

విజమ్భమానా హరతేవ మే మనో, జాతా వనే కిమ్పురిసీవ పబ్బతే.

౬౪. ‘‘తదా హి బ్రహతీ సామా, ఆముత్తమణికుణ్డలా;

ఏకచ్చవసనా నారీ, మిగీ భన్తావుదిక్ఖతి.

౬౫. ‘‘కదాస్సు మం తమ్బనఖా సులోమా, బాహాముదూ చన్దనసారలిత్తా;

వట్టఙ్గులీ సన్నతధీరకుత్తియా, నారీ ఉపఞ్ఞిస్సతి సీసతో సుభా.

౬౬. ‘‘కదాస్సు మం కఞ్చనజాలురచ్ఛదా, ధీతా తిరీటిస్స విలగ్గమజ్ఝా;

ముదూహి బాహాహి పలిస్సజిస్సతి, బ్రహావనే జాతదుమంవ మాలువా.

౬౭. ‘‘కదాస్సు [కదాస్సు మం (స్యా. క.)] లాఖారసరత్తసుచ్ఛవీ, బిన్దుత్థనీ పుణ్డరీకత్తచఙ్గీ;

ముఖం ముఖేన ఉపనామయిస్సతి, సోణ్డోవ సోణ్డస్స సురాయ థాలం.

౬౮. ‘‘యదాద్దసం [యథాద్దసం (పీ.)] తం తిట్ఠన్తిం, సబ్బభద్దం [సబ్బగత్తం (సీ. స్యా. పీ.)] మనోరమం;

తతో సకస్స చిత్తస్స, నావబోధామి కఞ్చినం [కిఞ్చినం (క.), కిఞ్చనం (పీ.)].

౬౯. ‘‘ఉమ్మాదన్తిమహం దట్ఠా [దిట్ఠా (సీ. స్యా. పీ. క.)], ఆముత్తమణికుణ్డలం;

న సుపామి దివారత్తిం, సహస్సంవ పరాజితో.

౭౦. ‘‘సక్కో చే [చ (సీ. పీ.)] మే వరం దజ్జా, సో చ లబ్భేథ మే వరో;

ఏకరత్తం ద్విరత్తం [దిరత్తం (పీ.)] వా, భవేయ్యం అభిపారకో;

ఉమ్మాదన్త్యా రమిత్వాన, సివిరాజా తతో సియం’’ [సియా (స్యా. పీ.)].

౭౧. ‘‘భూతాని మే భూతపతీ నమస్సతో, ఆగమ్మ యక్ఖో ఇదమేతదబ్రవి;

రఞ్ఞో మనో ఉమ్మదన్త్యా నివిట్ఠో, దదామి తే తం పరిచారయస్సు’’.

౭౨. ‘‘పుఞ్ఞా విధంసే అమరో న చమ్హి, జనో చ మే పాపమిదఞ్చ [పాపమిదన్తి (సీ. పీ.)] జఞ్ఞా;

భుసో చ త్యస్స మనసో విఘాతో, దత్వా పియం ఉమ్మదన్తిం అదట్ఠా’’.

౭౩. ‘‘జనిన్ద నాఞ్ఞత్ర తయా మయా వా, సబ్బాపి కమ్మస్స కతస్స జఞ్ఞా;

యం తే మయా ఉమ్మదన్తీ పదిన్నా, భుసేహి రాజా వనథం సజాహి’’.

౭౪. ‘‘యో పాపకం కమ్మ కరం మనుస్సో, సో మఞ్ఞతి మాయిద [మాయిధ (క.)] మఞ్ఞింసు అఞ్ఞే;

పస్సన్తి భూతాని కరోన్తమేతం, యుత్తా చ యే హోన్తి నరా పథబ్యా.

౭౫. ‘‘అఞ్ఞో ను తే కోచి [కోధ (పీ.)] నరో పథబ్యా, సద్ధేయ్య [సద్దహేయ్య (సీ.)] లోకస్మి న మే పియాతి;

భుసో చ త్యస్స మనసో విఘాతో, దత్వా పియం ఉమ్మదన్తిం అదట్ఠా’’.

౭౬. ‘‘అద్ధా పియా మయ్హ జనిన్ద ఏసా, న సా మమం అప్పియా భూమిపాల;

గచ్ఛేవ త్వం ఉమ్మదన్తిం భదన్తే, సీహోవ సేలస్స గుహం ఉపేతి’’.

౭౭. ‘‘న పీళితా అత్తదుఖేన ధీరా, సుఖప్ఫలం కమ్మ పరిచ్చజన్తి;

సమ్మోహితా వాపి సుఖేన మత్తా, న పాపకమ్మఞ్చ [పాపకం కమ్మ (పీ.)] సమాచరన్తి’’.

౭౮. ‘‘తువఞ్హి మాతా చ పితా చ మయ్హం, భత్తా పతీ పోసకో దేవతా చ;

దాసో అహం తుయ్హ సపుత్తదారో, యథాసుఖం సామి [సిబ్బ (సీ.), సీవి (స్యా.)] కరోహి కామం’’.

౭౯. ‘‘యో ఇస్సరోమ్హీతి కరోతి పాపం, కత్వా చ సో నుత్తసతే [నుత్తపతే (పీ.)] పరేసం;

న తేన సో జీవతి దీఘమాయు [దీఘమాయుం (సీ. స్యా.)], దేవాపి పాపేన సమేక్ఖరే నం.

౮౦. ‘‘అఞ్ఞాతకం సామికేహీ పదిన్నం, ధమ్మే ఠితా యే పటిచ్ఛన్తి దానం;

పటిచ్ఛకా దాయకా చాపి తత్థ, సుఖప్ఫలఞ్ఞేవ కరోన్తి కమ్మం’’.

౮౧. ‘‘అఞ్ఞో ను తే కోచి నరో పథబ్యా, సద్ధేయ్య లోకస్మి న మే పియాతి;

భుసో చ త్యస్స మనసో విఘాతో, దత్వా పియం ఉమ్మదన్తిం అదట్ఠా’’.

౮౨. ‘‘అద్ధా పియా మయ్హ జనిన్ద ఏసా, న సా మమం అప్పియా భూమిపాల;

యం తే మయా ఉమ్మదన్తీ పదిన్నా, భుసేహి రాజా వనథం సజాహి’’.

౮౩. ‘‘యో అత్తదుక్ఖేన పరస్స దుక్ఖం, సుఖేన వా అత్తసుఖం దహాతి;

యథేవిదం మయ్హ తథా పరేసం, యో [సో (పీ.)] ఏవం జానాతి [పజానాతి (క.)] స వేది ధమ్మం.

౮౪. ‘‘అఞ్ఞో ను తే కోచి నరో పథబ్యా, సద్ధేయ్య లోకస్మి న మే పియాతి;

భుసో చ త్యస్స మనసో విఘాతో, దత్వా పియం ఉమ్మదన్తిం అదట్ఠా’’.

౮౫. ‘‘జనిన్ద జానాసి పియా మమేసా, న సా మమం అప్పియా భూమిపాల;

పియేన తే దమ్మి పియం జనిన్ద, పియదాయినో దేవ పియం లభన్తి’’.

౮౬. ‘‘సో నూనాహం వధిస్సామి, అత్తానం కామహేతుకం;

న హి ధమ్మం అధమ్మేన, అహం వధితుముస్సహే’’.

౮౭. ‘‘సచే తువం మయ్హ సతిం [సన్తి (క.)] జనిన్ద, న కామయాసి నరవీర సేట్ఠ;

చజామి నం సబ్బజనస్స సిబ్యా [సిబ్బ (సీ. పీ.), మజ్ఝే (స్యా.)], మయా పముత్తం తతో అవ్హయేసి [అవ్హయాసి (క.)] నం’’.

౮౮. ‘‘అదూసియం చే అభిపారక త్వం, చజాసి కత్తే అహితాయ త్యస్స;

మహా చ తే ఉపవాదోపి అస్స, న చాపి త్యస్స నగరమ్హి పక్ఖో’’.

౮౯. ‘‘అహం సహిస్సం ఉపవాదమేతం, నిన్దం పసంసం గరహఞ్చ సబ్బం;

మమేతమాగచ్ఛతు భూమిపాల, యథాసుఖం సివి [సిబ్బ (సీ. పీ.)] కరోహి కామం’’.

౯౦. ‘‘యో నేవ నిన్దం న పనప్పసంసం, ఆదియతి గరహం నోపి పూజం;

సిరీ చ లక్ఖీ చ అపేతి తమ్హా, ఆపో సువుట్ఠీవ యథా థలమ్హా’’.

౯౧. ‘‘యం కిఞ్చి దుక్ఖఞ్చ సుఖఞ్చ ఏత్తో, ధమ్మాతిసారఞ్చ మనోవిఘాతం;

ఉరసా అహం పచ్చుత్తరిస్సామి [పటిచ్ఛిస్సామి (సీ. స్యా.), పచ్చుపదిస్సామి (పీ.)] సబ్బం, పథవీ యథా థావరానం తసానం’’.

౯౨. ‘‘ధమ్మాతిసారఞ్చ మనోవిఘాతం, దుక్ఖఞ్చ నిచ్ఛామి అహం పరేసం;

ఏకోవిమం హారయిస్సామి భారం, ధమ్మే ఠితో కిఞ్చి అహాపయన్తో’’.

౯౩. ‘‘సగ్గూపగం పుఞ్ఞకమ్మం జనిన్ద, మా మే తువం అన్తరాయం అకాసి;

దదామి తే ఉమ్మదన్తిం పసన్నో, రాజావ యఞ్ఞే ధనం బ్రాహ్మణానం’’.

౯౪. ‘‘అద్ధా తువం కత్తే హితేసి మయ్హం, సఖా మమం ఉమ్మదన్తీ తువఞ్చ;

నిన్దేయ్యు దేవా పితరో చ సబ్బే, పాపఞ్చ పస్సం అభిసమ్పరాయం’’.

౯౫. ‘‘న హేతధమ్మం సివిరాజ వజ్జుం, సనేగమా జానపదా చ సబ్బే;

యం తే మయా ఉమ్మదన్తీ పదిన్నా, భుసేహి రాజా వనథం సజాహి’’.

౯౬. ‘‘అద్ధా తువం కత్తే హితేసి మయ్హం, సఖా మమం ఉమ్మదన్తీ తువఞ్చ;

సతఞ్చ ధమ్మాని సుకిత్తితాని, సముద్దవేలావ దురచ్చయాని’’.

౯౭. ‘‘ఆహునేయ్యో మేసి హితానుకమ్పీ, ధాతా విధాతా చసి కామపాలో;

తయీ హుతా రాజ మహప్ఫలా హి [మహప్ఫలా హి మే (పీ.)], కామేన మే ఉమ్మదన్తిం పటిచ్ఛ’’.

౯౮. ‘‘అద్ధా హి సబ్బం అభిపారక త్వం, ధమ్మం అచారీ మమ కత్తుపుత్త;

అఞ్ఞో ను తే కో ఇధ సోత్థికత్తా, ద్విపదో నరో అరుణే జీవలోకే’’.

౯౯. ‘‘తువం ను సేట్ఠో త్వమనుత్తరోసి, త్వం ధమ్మగూ [ధమ్మగుత్తో (సీ.)] ధమ్మవిదూ సుమేధో;

సో ధమ్మగుత్తో చిరమేవ జీవ, ధమ్మఞ్చ మే దేసయ ధమ్మపాల’’.

౧౦౦. ‘‘తదిఙ్ఘ అభిపారక, సుణోహి వచనం మమ;

ధమ్మం తే దేసయిస్సామి, సతం ఆసేవితం అహం.

౧౦౧. ‘‘సాధు ధమ్మరుచి రాజా, సాధు పఞ్ఞాణవా నరో;

సాధు మిత్తానమద్దుబ్భో, పాపస్సాకరణం సుఖం.

౧౦౨. ‘‘అక్కోధనస్స విజితే, ఠితధమ్మస్స రాజినో;

సుఖం మనుస్సా ఆసేథ, సీతచ్ఛాయాయ సఙ్ఘరే.

౧౦౩. ‘‘న చాహమేతం అభిరోచయామి, కమ్మం అసమేక్ఖకతం అసాధు;

యే వాపి ఞత్వాన సయం కరోన్తి, ఉపమా ఇమా మయ్హం తువం సుణోహి.

౧౦౪. ‘‘గవం చే తరమానానం, జిమ్హం గచ్ఛతి పుఙ్గవో;

సబ్బా తా జిమ్హం గచ్ఛన్తి, నేత్తే జిమ్హం గతే సతి.

౧౦౫. ‘‘ఏవమేవ [ఏవమేవం (పీ.)] మనుస్సేసు, యో హోతి సేట్ఠసమ్మతో;

సో చే అధమ్మం చరతి, పగేవ ఇతరా పజా;

సబ్బం రట్ఠం దుఖం సేతి, రాజా చే హోతి అధమ్మికో.

౧౦౬. ‘‘గవం చే తరమానానం, ఉజుం గచ్ఛతి పుఙ్గవో;

సబ్బా గావీ ఉజుం యన్తి, నేత్తే ఉజుం గతే సతి.

౧౦౭. ‘‘ఏవమేవ మనుస్సేసు, యో హోతి సేట్ఠసమ్మతో;

సో సచే ధమ్మం చరతి, పగేవ ఇతరా పజా;

సబ్బం రట్ఠం సుఖం సేతి, రాజా చే హోతి ధమ్మికో.

౧౦౮. ‘‘న చాపాహం అధమ్మేన, అమరత్తమభిపత్థయే;

ఇమం వా పథవిం సబ్బం, విజేతుం అభిపారక.

౧౦౯. ‘‘యఞ్హి కిఞ్చి మనుస్సేసు, రతనం ఇధ విజ్జతి;

గావో దాసో హిరఞ్ఞఞ్చ, వత్థియం హరిచన్దనం.

౧౧౦. ‘‘అస్సిత్థియో [అస్సిత్థియో చ (సీ.)] రతనం మణికఞ్చ, యఞ్చాపి మే చన్దసూరియా అభిపాలయన్తి;

న తస్స హేతు విసమం చరేయ్యం, మజ్ఝే సివీనం ఉసభోమ్హి జాతో.

౧౧౧. ‘‘నేతా హితా [నేతాభి తా (సీ.)] ఉగ్గతో రట్ఠపాలో, ధమ్మం సివీనం అపచాయమానో;

సో ధమ్మమేవానువిచిన్తయన్తో, తస్మా సకే చిత్తవసే న వత్తో’’.

౧౧౨. ‘‘అద్ధా తువం మహారాజ, నిచ్చం అబ్యసనం సివం;

కరిస్ససి చిరం రజ్జం, పఞ్ఞా హి తవ తాదిసీ.

౧౧౩. ‘‘ఏతం తే అనుమోదామ, యం ధమ్మం నప్పమజ్జసి;

ధమ్మం పమజ్జ ఖత్తియో, రట్ఠా [ఠానా (సీ.)] చవతి ఇస్సరో.

౧౧౪. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, మాతాపితూసు ఖత్తియ;

ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, రాజ సగ్గం గమిస్ససి.

౧౧౫. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, పుత్తదారేసు ఖత్తియ…పే….

౧౧౬. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, మిత్తామచ్చేసు ఖత్తియ…పే….

౧౧౭. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, వాహనేసు బలేసు చ…పే….

౧౧౮. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, గామేసు నిగమేసు చ…పే….

౧౧౯. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, రట్ఠేసు జనపదేసు చ…పే….

౧౨౦. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, సమణబ్రాహ్మణేసు చ…పే….

౧౨౧. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, మిగపక్ఖీసు ఖత్తియ…పే….

౧౨౨. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, ధమ్మో చిణ్ణో సుఖావహో;

ఇధ ధమ్మం చరిత్వాన, రాజ సగ్గం గమిస్ససి.

౧౨౩. ‘‘ధమ్మం చర మహారాజ, సఇన్దా దేవా సబ్రహ్మకా;

సుచిణ్ణేన దివం పత్తా, మా ధమ్మం రాజ పామదో’’తి.

ఉమ్మాదన్తీజాతకం దుతియం.