ఏకుత్తరికనయో

ఏకకవారవణ్ణనా

౩౨౧. ఆపత్తికరా ధమ్మా జానితబ్బాతిఆదిమ్హి ఏకుత్తరికనయే ఆపత్తికరా ధమ్మా నామ ఛ ఆపత్తిసముట్ఠానాని. ఏతేసఞ్హి వసేన పుగ్గలో ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, తస్మా ‘‘ఆపత్తికరా’’తి వుత్తా. అనాపత్తికరా నామ సత్త సమథా. ఆపత్తి జానితబ్బాతి తస్మిం తస్మిం సిక్ఖాపదే చ విభఙ్గే చ వుత్తా ఆపత్తి జానితబ్బా. అనాపత్తీతి ‘‘అనాపత్తి భిక్ఖు అసాదియన్తస్సా’’తిఆదినా నయేన అనాపత్తి జానితబ్బా. లహుకాతి లహుకేన వినయకమ్మేన విసుజ్ఝనతో పఞ్చవిధా ఆపత్తి. గరుకాతి గరుకేన వినయకమ్మేన విసుజ్ఝనతో సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తి. కేనచి ఆకారేన అనాపత్తిభావం ఉపనేతుం అసక్కుణేయ్యతో పారాజికాపత్తి చ. సావసేసాతి ఠపేత్వా పారాజికం సేసా. అనవసేసాతి పారాజికాపత్తి. ద్వే ఆపత్తిక్ఖన్ధా దుట్ఠుల్లా; అవసేసా అదుట్ఠుల్లా. సప్పటికమ్మదుకం సావసేసదుకసదిసం. దేసనాగామినిదుకం లహుకదుకసఙ్గహితం.

అన్తరాయికాతి సత్తపి ఆపత్తియో సఞ్చిచ్చ వీతిక్కన్తా సగ్గన్తరాయఞ్చేవ మోక్ఖన్తరాయఞ్చ కరోన్తీతి అన్తరాయికా. అజానన్తేన వీతిక్కన్తా పన పణ్ణత్తివజ్జాపత్తి నేవ సగ్గన్తరాయం న మోక్ఖన్తరాయం కరోతీతి అనన్తరాయికా. అన్తరాయికం ఆపన్నస్సాపి దేసనాగామినిం దేసేత్వా వుట్ఠానగామినితో వుట్ఠాయ సుద్ధిపత్తస్స సామణేరభూమియం ఠితస్స చ అవారితో సగ్గమోక్ఖమగ్గోతి. సావజ్జపఞ్ఞత్తీతి లోకవజ్జా. అనవజ్జపఞ్ఞత్తీతి పణ్ణత్తివజ్జా. కిరియతో సముట్ఠితా నామ యం కరోన్తో ఆపజ్జతి పారాజికాపత్తి వియ. అకిరియతోతి యం అకరోన్తో ఆపజ్జతి, చీవరఅనధిట్ఠానాపత్తి వియ. కిరియాకిరియతోతి యం కరోన్తో చ అకరోన్తో చ ఆపజ్జతి, కుటికారాపత్తి వియ.

పుబ్బాపత్తీతి పఠమం ఆపన్నాపత్తి. అపరాపత్తీతి పారివాసికాదీహి పచ్ఛా ఆపన్నాపత్తి. పుబ్బాపత్తీనం అన్తరాపత్తి నామ మూలవిసుద్ధియా అన్తరాపత్తి. అపరాపత్తీనం అన్తరాపత్తి నామ అగ్ఘవిసుద్ధియా అన్తరాపత్తి. కురున్దియం పన ‘‘పుబ్బాపత్తి నామ పఠమం ఆపన్నా. అపరాపత్తి నామ మానత్తారహకాలే ఆపన్నా. పుబ్బాపత్తీనం అన్తరాపత్తి నామ పరివాసే ఆపన్నా. అపరాపత్తీనం అన్తరాపత్తి నామ మానత్తచారే ఆపన్నా’’తి వుత్తం. ఇదమ్పి ఏకేన పరియాయేన యుజ్జతి.

దేసితా గణనూపగా నామ యా ధురనిక్ఖేపం కత్వా పున న ఆపజ్జిస్సామీతి దేసితా హోతి. అగణనూపగా నామ యా ధురనిక్ఖేపం అకత్వా సఉస్సాహేనేవ చిత్తేన అపరిసుద్ధేన దేసితా హోతి. అయఞ్హి దేసితాపి దేసితగణనం న ఉపేతి. అట్ఠమే వత్థుస్మిం భిక్ఖునియా పారాజికమేవ హోతి. పఞ్ఞత్తి జానితబ్బాతిఆదీసు నవసు పదేసు పఠమపారాజికపుచ్ఛాయ వుత్తనయేనేవ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

థుల్లవజ్జాతి థుల్లదోసే పఞ్ఞత్తా గరుకాపత్తి. అథుల్లవజ్జాతి లహుకాపత్తి. గిహిపటిసంయుత్తాతి సుధమ్మత్థేరస్స ఆపత్తి, యా చ ధమ్మికస్స పటిస్సవస్స అసచ్చాపనే ఆపత్తి, అవసేసా న గిహిపటిసంయుత్తా. పఞ్చానన్తరియకమ్మాపత్తి నియతా, సేసా అనియతా. ఆదికరోతి సుదిన్నత్థేరాది ఆదికమ్మికో. అనాదికరోతి మక్కటిసమణాది అనుపఞ్ఞత్తికారకో. అధిచ్చాపత్తికో నామ యో కదాచి కరహచి ఆపత్తిం ఆపజ్జతి. అభిణ్హాపత్తికో నామ యో నిచ్చం ఆపజ్జతి.

చోదకో నామ యో వత్థునా వా ఆపత్తియా వా పరం చోదేతి. యో పన ఏవం చోదితో అయం చుదితకో నామ. పఞ్చదససు ధమ్మేసు అప్పతిట్ఠహిత్వా అభూతేన వత్థునా చోదేన్తో అధమ్మచోదకో నామ, తేన తథా చోదితో అధమ్మచుదితకో నామ. విపరియాయేన ధమ్మచోదకచుదితకా వేదితబ్బా. మిచ్ఛత్తనియతేహి వా సమ్మత్తనియతేహి వా ధమ్మేహి సమన్నాగతో నియతో, విపరీతో అనియతో.

సావకా భబ్బాపత్తికా నామ, బుద్ధా చ పచ్చేకబుద్ధా చ అభబ్బాపత్తికా నామ. ఉక్ఖేపనీయకమ్మకతో ఉక్ఖిత్తకో నామ, అవసేసచతుబ్బిధతజ్జనీయాదికమ్మకతో అనుక్ఖిత్తకో నామ. అయఞ్హి ఉపోసథం వా పవారణం వా ధమ్మపరిభోగం వా ఆమిసపరిభోగం వా న కోపేతి. ‘‘మేత్తియం భిక్ఖునిం నాసేథ, దూసకో నాసేతబ్బో, కణ్టకో సమణుద్దేసో నాసేతబ్బో’’తి ఏవం లిఙ్గదణ్డకమ్మ-సంవాసనాసనాహి నాసితబ్బో నాసితకో నామ. సేసా సబ్బే అనాసితకా. యేన సద్ధిం ఉపోసథాదికో సంవాసో అత్థి, అయం సమానసంవాసకో, ఇతరో నానాసంవాసకో. సో కమ్మనానాసంవాసకో లద్ధినానాసంవాసకోతి దువిధో హోతి. ఠపనం జానితబ్బన్తి ‘‘ఏకం భిక్ఖవే అధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపన’’న్తిఆదినా నయేన వుత్తం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం జానితబ్బన్తి అత్థో.

ఏకకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దుకవారవణ్ణనా

౩౨౨. దుకేసు సచిత్తకా ఆపత్తి సఞ్ఞావిమోక్ఖా, అచిత్తకా నోసఞ్ఞావిమోక్ఖా. లద్ధసమాపత్తికస్స ఆపత్తి నామ భూతారోచనాపత్తి, అలద్ధసమాపత్తికస్స ఆపత్తి నామ అభూతారోచనాపత్తి. సద్ధమ్మపటిసఞ్ఞుత్తా నామ పదసోధమ్మాదికా, అసద్ధమ్మపటిసఞ్ఞుత్తా నామ దుట్ఠుల్లవాచాపత్తి. సపరిక్ఖారపటిసఞ్ఞుత్తా నామ నిస్సగ్గియవత్థునో అనిస్సజ్జిత్వా పరిభోగే, పత్తచీవరానం నిదహనే, కిలిట్ఠచీవరానం అధోవనే, మలగ్గహితపత్తస్స అపచనేతి ఏవం అయుత్తపరిభోగే ఆపత్తి. పరపరిక్ఖారపటిసఞ్ఞుత్తా నామ సఙ్ఘికమఞ్చపీఠాదీనం అజ్ఝోకాసే సన్థరణఅనాపుచ్ఛాగమనాదీసు ఆపజ్జితబ్బా ఆపత్తి. సపుగ్గలపటిసఞ్ఞుత్తా నామ ‘‘ముదుపిట్ఠికస్స లమ్బిస్స ఊరునా అఙ్గజాతం పీళేన్తస్సా’’తిఆదినా నయేన వుత్తాపత్తి. పరపుగ్గలపటిసఞ్ఞుత్తా నామ మేథునధమ్మకాయసంసగ్గపహారదానాదీసు వుత్తాపత్తి, ‘‘సిఖరణీసీ’’తి సచ్చం భణన్తో గరుకం ఆపజ్జతి, ‘‘సమ్పజానముసావాదే పాచిత్తియ’’న్తి ముసా భణన్తో లహుకం. అభూతారోచనే ముసా భణన్తో గరుకం. భూతారోచనే సచ్చం భణన్తో లహుకం.

‘‘సఙ్ఘకమ్మం వగ్గం కరిస్సామీ’’తి అన్తోసీమాయ ఏకమన్తే నిసీదన్తో భూమిగతో ఆపజ్జతి నామ. సచే పన అఙ్గులిమత్తమ్పి ఆకాసే తిట్ఠేయ్య, న ఆపజ్జేయ్య, తేన వుత్తం ‘‘నో వేహాసగతో’’తి. వేహాసకుటియా ఆహచ్చపాదకం మఞ్చం వా పీఠం వా అభినిసీదన్తో వేహాసగతో ఆపజ్జతి నామ. సచే పన తం భూమియం పఞ్ఞాపేత్వా నిపజ్జేయ్య న ఆపజ్జేయ్య, తేన వుత్తం – ‘‘నో భూమిగతో’’తి. గమియో గమియవత్తం అపూరేత్వా గచ్ఛన్తో నిక్ఖమన్తో ఆపజ్జతి నామ, నో పవిసన్తో. ఆగన్తుకో ఆగన్తుకవత్తం అపూరేత్వా సఛత్తుపాహనో పవిసన్తో పవిసన్తో ఆపజ్జతి నామ, నో నిక్ఖమన్తో.

ఆదియన్తో ఆపజ్జతి నామ భిక్ఖునీ అతిగమ్భీరం ఉదకసుద్ధికం ఆదియమానా; దుబ్బణ్ణకరణం అనాదియిత్వా చీవరం పరిభుఞ్జన్తో పన అనాదియన్తో ఆపజ్జతి నామ. మూగబ్బతాదీని తిత్థియవత్తాని సమాదియన్తో సమాదియన్తో ఆపజ్జతి నామ. పారివాసికాదయో పన తజ్జనీయాదికమ్మకతా వా అత్తనో వత్తం అసమాదియన్తా ఆపజ్జన్తి, తే సన్ధాయ వుత్తం ‘‘అత్థాపత్తి న సమాదియన్తో ఆపజ్జతీ’’తి. అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా చీవరం సిబ్బన్తో వేజ్జకమ్మభణ్డాగారికకమ్మచిత్తకమ్మాదీని వా కరోన్తో కరోన్తో ఆపజ్జతి నామ. ఉపజ్ఝాయవత్తాదీని అకరోన్తో అకరోన్తో ఆపజ్జతి నామ. అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా చీవరం దదమానో దేన్తో ఆపజ్జతి నామ. సద్ధివిహారికఅన్తేవాసికానం చీవరాదీని అదేన్తో అదేన్తో ఆపజ్జతి నామ. అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా చీవరం గణ్హన్తో పటిగ్గణ్హన్తో ఆపజ్జతి నామ. ‘‘న భిక్ఖవే ఓవాదో న గహేతబ్బో’’తి వచనతో ఓవాదం అగణ్హన్తో న పటిగ్గణ్హన్తో ఆపజ్జతి నామ.

నిస్సగ్గియవత్థుం అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జన్తో పరిభోగేన ఆపజ్జతి నామ. పఞ్చాహికం సఙ్ఘాటిచారం అతిక్కామయమానా అపరిభోగేన ఆపజ్జతి నామ. సహగారసేయ్యం రత్తిం ఆపజ్జతి నామ, నో దివా, ద్వారం అసంవరిత్వా పటిసల్లీయన్తో దివా ఆపజ్జతి, నో రత్తిం. ఏకరత్తఛారత్తసత్తాహదసాహమాసాతిక్కమేసు వుత్తఆపత్తిం ఆపజ్జన్తో అరుణుగ్గే ఆపజ్జతి నామ, పవారేత్వా భుఞ్జన్తో న అరుణుగ్గే ఆపజ్జతి నామ.

భూతగామఞ్చేవ అఙ్గజాతఞ్చ ఛిన్దన్తో ఛిన్దన్తో ఆపజ్జతి నామ, కేసే వా నఖే వా న ఛిన్దన్తో న ఛిన్దన్తో ఆపజ్జతి నామ. ఆపత్తిం ఛాదేన్తో ఛాదేన్తో ఆపజ్జతి నామ, ‘‘తిణేన వా పణ్ణేన వా పటిచ్ఛాదేత్వా ఆగన్తబ్బం, నత్వేవ నగ్గేన ఆగన్తబ్బం, యో ఆగచ్ఛేయ్య ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి ఇమం పన ఆపత్తిం న ఛాదేన్తో ఆపజ్జతి నామ. కుసచీరాదీని ధారేన్తో ధారేన్తో ఆపజ్జతి నామ, ‘‘అయం తే భిక్ఖు పత్తో యావ భేదనాయ ధారేతబ్బో’’తి ఇమం ఆపత్తిం న ధారేన్తో ఆపజ్జతి నామ.

‘‘అత్తనా వా అత్తానం నానాసంవాసకం కరోతీ’’తి ఏకసీమాయం ద్వీసు సఙ్ఘేసు నిసిన్నేసు ఏకస్మిం పక్ఖే నిసీదిత్వా పరపక్ఖస్స లద్ధిం గణ్హన్తో యస్మిం పక్ఖే నిసిన్నో తేసం అత్తనావ అత్తానం నానాసంవాసకం కరోతి నామ. యేసం సన్తికే నిసిన్నో తేసం గణపూరకో హుత్వా కమ్మం కోపేతి, ఇతరేసం హత్థపాసం అనాగతత్తా. సమానసంవాసకేపి ఏసేవ నయో. యేసఞ్హి సో లద్ధిం రోచేతి, తేసం సమానసంవాసకో హోతి, ఇతరేసం నానాసంవాసకో. సత్త ఆపత్తియో సత్త ఆపత్తిక్ఖన్ధాతి ఆపజ్జితబ్బతో ఆపత్తియో, రాసట్ఠేన ఖన్ధాతి ఏవం ద్వేయేవ నామాని హోన్తీతి నామవసేన దుకం దస్సితం. కమ్మేన వా సలాకగ్గాహేన వాతి ఏత్థ ఉద్దేసో చేవ కమ్మఞ్చ ఏకం, వోహారో చేవ అనుస్సావనా చ సలాకగ్గాహో చ ఏకం, వోహారానుస్సావనసలాకగ్గాహా పుబ్బభాగా, కమ్మఞ్చేవ ఉద్దేసో చ పమాణం.

అద్ధానహీనో నామ ఊనవీసతివస్సో. అఙ్గహీనో నామ హత్థచ్ఛిన్నాదిభేదో. వత్థువిపన్నో నామ పణ్డకో తిరచ్ఛానగతో ఉభతోబ్యఞ్జనకో చ. అవసేసా థేయ్యసంవాసకాదయో అట్ఠ అభబ్బపుగ్గలా కరణదుక్కటకా నామ. దుక్కటకిరియా దుక్కటకమ్మా, ఇమస్మింయేవ అత్తభావే కతేన అత్తనో కమ్మేన అభబ్బట్ఠానం పత్తాతి అత్థో. అపరిపూరో నామ అపరిపుణ్ణపత్తచీవరో. నో చ యాచతి నామ ఉపసమ్పదం న యాచతి. అలజ్జిస్స చ బాలస్స చాతి అలజ్జీ సచేపి తేపిటకో హోతి, బాలో చ సచేపి సట్ఠివస్సో హోతి, ఉభోపి నిస్సాయ న వత్థబ్బం. బాలస్స చ లజ్జిస్స చాతి ఏత్థ బాలస్స ‘‘త్వం నిస్సయం గణ్హా’’తి ఆణాయపి నిస్సయో దాతబ్బో, లజ్జిస్స పన యాచన్తస్సేవ. సాతిసారన్తి సదోసం; యం అజ్ఝాచరన్తో ఆపత్తిం ఆపజ్జతి.

కాయేన పటిక్కోసనా నామ హత్థవికారాదీహి పటిక్కోసనా. కాయేన పటిజానాతీతి హత్థవికారాదీహి పటిజానాతి. ఉపఘాతికా నామ ఉపఘాతా. సిక్ఖూపఘాతికా నామ సిక్ఖూపఘాతో. భోగూపఘాతికా నామ పరిభోగూపఘాతో, తత్థ తిస్సో సిక్ఖా అసిక్ఖతో సిక్ఖూపఘాతికాతి వేదితబ్బా. సఙ్ఘికం వా పుగ్గలికం వా దుప్పరిభోగం భుఞ్జతో భోగూపఘాతికాతి వేదితబ్బా. ద్వే వేనయికాతి ద్వే అత్థా వినయసిద్ధా. పఞ్ఞత్తం నామ సకలే వినయపిటకే కప్పియాకప్పియవసేన పఞ్ఞత్తం. పఞ్ఞత్తానులోమం నామ చతూసు మహాపదేసేసు దట్ఠబ్బం. సేతుఘాతోతి పచ్చయఘాతో; యేన చిత్తేన అకప్పియం కరేయ్య, తస్స చిత్తస్సాపి అనుప్పాదనన్తి అత్థో. మత్తకారితాతి మత్తాయ పమాణేన కరణం; పమాణే ఠానన్తి అత్థో. కాయేన ఆపజ్జతీతి కాయద్వారికం కాయేన ఆపజ్జతి; వచీద్వారికం వాచాయ. కాయేన వుట్ఠాతీతి తిణవత్థారకసమథే వినాపి దేసనాయ కాయేనేవ వుట్ఠాతి; దేసేత్వా వుట్ఠహన్తో పన వాచాయ వుట్ఠాతి. అబ్భన్తరపరిభోగో నామ అజ్ఝోహరణపరిభోగో. బాహిరపరిభోగో నామ సీసమక్ఖనాది.

అనాగతం భారం వహతీతి అథేరోవ సమానో థేరేహి వహితబ్బం బీజనగాహధమ్మజ్ఝేసనాదిభారం వహతి; తం నిత్థరితుం వీరియం ఆరభతి. ఆగతం భారం న వహతీతి థేరో థేరకిచ్చం న కరోతి, ‘‘అనుజానామి భిక్ఖవే థేరేన భిక్ఖునా సామం వా ధమ్మం భాసితుం, పరం వా అజ్ఝేసితుం, అనుజానామి భిక్ఖవే థేరాధేయ్యం పాతిమోక్ఖ’’న్తి ఏవమాది సబ్బం పరిహాపేతీతి అత్థో. న కుక్కుచ్చాయితబ్బం కుక్కుచ్చాయతీతి న కుక్కుచ్చాయితబ్బం కుక్కుచ్చాయిత్వా కరోతి. కుక్కుచ్చాయితబ్బం న కుక్కుచ్చాయతీతి కుక్కుచ్చాయితబ్బం న కుక్కుచ్చాయిత్వా కరోతి. ఏతేసం ద్విన్నం దివా చ రత్తో చ ఆసవా వడ్ఢన్తీతి అత్థో. అనన్తరదుకేపి వుత్తపటిపక్ఖవసేన అత్థో వేదితబ్బో. సేసం తత్థ తత్థ వుత్తనయత్తా ఉత్తానమేవాతి.

దుకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తికవారవణ్ణనా

౩౨౩. తికేసు అత్థాపత్తి తిట్ఠన్తే భగవతి ఆపజ్జతీతి అత్థి ఆపత్తి, యం తిట్ఠన్తే భగవతి ఆపజ్జతీతి అత్థో. ఏసేవ నయో సబ్బత్థ. తత్థ లోహితుప్పాదాపత్తిం తిట్ఠన్తే ఆపజ్జతి. ‘‘ఏతరహి ఖో పనానన్ద, భిక్ఖూ అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆవుసోవాదేన సముదాచరన్తి, న వో మమచ్చయేన ఏవం సముదాచరితబ్బం, నవకేన, ఆనన్ద, భిక్ఖునా థేరో భిక్ఖూ ‘భన్తే’తి వా ‘ఆయస్మా’తి వా సముదాచరితబ్బో’’తి వచనతో థేరం ఆవుసోవాదేన సముదాచరణపచ్చయా ఆపత్తిం పరినిబ్బుతే భగవతి ఆపజ్జతి, నో తిట్ఠన్తే. ఇమా ద్వే ఆపత్తియో ఠపేత్వా అవసేసా ధరన్తేపి భగవతి ఆపజ్జతి, పరినిబ్బుతేపి.

పవారేత్వా అనతిరిత్తం భుఞ్జన్తో ఆపత్తిం కాలే ఆపజ్జతి నో వికాలే. వికాలభోజనాపత్తిం పన వికాలే ఆపజ్జతి నో కాలే. అవసేసా కాలే చేవ ఆపజ్జతి వికాలే చ. సహగారసేయ్యం రత్తిం ఆపజ్జతి, ద్వారం అసంవరిత్వా పటిసల్లీయనం దివా. సేసా రత్తిఞ్చేవ దివా చ. ‘‘దసవస్సోమ్హి అతిరేకదసవస్సోమ్హీ’’తి బాలో అబ్యత్తో పరిసం ఉపట్ఠాపేన్తో దసవస్సో ఆపజ్జతి నో ఊనదసవస్సో. ‘‘అహం పణ్డితో బ్యత్తో’’తి నవో వా మజ్ఝిమో వా పరిసం ఉపట్ఠాపేన్తో ఊనదసవస్సో ఆపజ్జతి నో దసవస్సో. సేసా దసవస్సో చేవ ఆపజ్జతి ఊనదసవస్సో చ. ‘‘పఞ్చవస్సోమ్హీ’’తి బాలో అబ్యత్తో అనిస్సాయ వసన్తో పఞ్చవస్సో ఆపజ్జతి. ‘‘అహం పణ్డితో బ్యత్తో’’తి నవకో అనిస్సాయ వసన్తో ఊనపఞ్చవస్సో ఆపజ్జతి. సేసం పఞ్చవస్సో చేవ ఆపజ్జతి ఊనపఞ్చవస్సో చ. అనుపసమ్పన్నం పదసోధమ్మం వాచేన్తో, మాతుగామస్స ధమ్మం దేసేన్తో ఏవరూపం ఆపత్తిం కుసలచిత్తో ఆపజ్జతి, పారాజిక-సుక్కవిస్సట్ఠి-కాయసంసగ్గ-దుట్ఠుల్ల-అత్తకామపారిచరియ-దుట్ఠదోస-సఙ్ఘభేదపహారదాన-తలసత్తికాదిభేదం అకుసలచిత్తో ఆపజ్జతి, అసఞ్చిచ్చ సహగారసేయ్యాదిం అబ్యాకతచిత్తో ఆపజ్జతి, యం అరహావ ఆపజ్జతి, సబ్బం అబ్యాకతచిత్తోవ ఆపజ్జతి, మేథునధమ్మాదిభేదమాపత్తిం సుఖవేదనాసమఙ్గీ ఆపజ్జతి, దుట్ఠదోసాదిభేదం దుక్ఖవేదనాసమఙ్గీ, యం సుఖవేదనాసమఙ్గీ ఆపజ్జతి, తంయేవ మజ్ఝత్తో హుత్వా ఆపజ్జన్తో అదుక్ఖమసుఖవేదనాసమఙ్గీ ఆపజ్జతి.

తయో పటిక్ఖేపాతి బుద్ధస్స భగవతో తయో పటిక్ఖేపా. చతూసు పచ్చయేసు మహిచ్ఛతా అసన్తుట్ఠితా కిలేససల్లేఖనపటిపత్తియా అగోపాయనా, ఇమే హి తయో ధమ్మా బుద్ధేన భగవతా పటిక్ఖిత్తా. అప్పిచ్ఛతాదయో పన తయో బుద్ధేన భగవతా అనుఞ్ఞాతా, తేన వుత్తం ‘‘తయో అనుఞ్ఞాతా’’తి.

‘‘దసవస్సోమ్హీ’’తి పరిసం ఉపట్ఠాపేన్తో ‘‘పఞ్చవస్సోమ్హీ’’తి నిస్సయం అగణ్హన్తో బాలో ఆపజ్జతి నో పణ్డితో, ఊనదసవస్సో ‘‘బ్యత్తోమ్హీ’’తి బహుస్సుతత్తా పరిసం ఉపట్ఠాపేన్తో ఊనపఞ్చవస్సో చ నిస్సయం అగణ్హన్తో పణ్డితో ఆపజ్జతి నో బాలో; అవసేసం పణ్డితో చేవ ఆపజ్జతి బాలో చ. వస్సం అనుపగచ్ఛన్తో కాళే ఆపజ్జతి నో జుణ్హే; మహాపవారణాయ అప్పవారేన్తో జుణ్హే ఆపజ్జతి నో కాళే; అవసేసం కాళే చేవ ఆపజ్జతి జుణ్హే చ. వస్సూపగమనం కాళే కప్పతి నో జుణ్హే; మహాపవారణాయ పవారణా జుణ్హే కప్పతి నో కాళే; సేసం అనుఞ్ఞాతకం కాళే చేవ కప్పతి జుణ్హే చ.

కత్తికపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమే పాటిపదదివసే వికప్పేత్వా ఠపితం వస్సికసాటికం నివాసేన్తో హేమన్తే ఆపజ్జతి. కురున్దియం పన ‘‘కత్తికపుణ్ణమదివసే అపచ్చుద్ధరిత్వా హేమన్తే ఆపజ్జతీ’’తి వుత్తం, తమ్పి సువుత్తం. ‘‘చాతుమాసం అధిట్ఠాతుం తతో పరం వికప్పేతు’’న్తి హి వుత్తం. అతిరేకమాసే సేసే గిమ్హానే పరియేసన్తో అతిరేకడ్ఢమాసే సేసే కత్వా నివాసేన్తో చ గిమ్హే ఆపజ్జతి నామ. సతియా వస్సికసాటికాయ నగ్గో కాయం ఓవస్సాపేన్తో వస్సే ఆపజ్జతి నామ. పారిసుద్ధిఉపోసథం వా అధిట్ఠానుపోసథం వా కరోన్తో సఙ్ఘో ఆపజ్జతి. సుత్తుద్దేసఞ్చ అధిట్ఠానుపోసథఞ్చ కరోన్తో గణో ఆపజ్జతి. ఏకకో సుత్తుద్దేసం పారిసుద్ధిఉపోసథఞ్చ కరోన్తో పుగ్గలో ఆపజ్జతి. పవారణాయపి ఏసేవ నయో.

సఙ్ఘుపోసథో చ సఙ్ఘపవారణా చ సఙ్ఘస్సేవ కప్పతి. గణుపోసథో చ గణపవారణా చ గణస్సేవ కప్పతి. అధిట్ఠానుపోసథో చ అధిట్ఠానపవారణా చ పుగ్గలస్సేవ కప్పతి. ‘‘పారాజికం ఆపన్నోమ్హీ’’తిఆదీని భణన్తో వత్థుం ఛాదేతి న ఆపత్తిం, ‘‘మేథునం ధమ్మం పటిసేవి’’న్తిఆదీని భణన్తో ఆపత్తిం ఛాదేతి నో వత్థుం, యో నేవ వత్థుం న ఆపత్తిం ఆరోచేతి, అయం వత్థుఞ్చేవ ఛాదేతి ఆపత్తిఞ్చ.

పటిచ్ఛాదేతీతి పటిచ్ఛాది. జన్తాఘరమేవ పటిచ్ఛాది జన్తాఘరపటిచ్ఛాది. ఇతరాసుపి ఏసేవ నయో. ద్వారం పిదహిత్వా అన్తోజన్తాఘరే ఠితేన పరికమ్మం కాతుం వట్టతి. ఉదకే ఓతిణ్ణేనాపి ఏతదేవ వట్టతి. ఉభయత్థ ఖాదితుం భుఞ్జితుం వా న వట్టతి. వత్థపటిచ్ఛాది సబ్బకప్పియతాయ పటిచ్ఛన్నేన సబ్బం కాతుం వట్టతి. వహన్తీతి యన్తి నియ్యన్తి; నిన్దం వా పటిక్కోసం వా న లభన్తి. చన్దమణ్డలం అబ్భామహికాధూమరజరాహువిముత్తం వివటంయేవ విరోచతి, న తేసు అఞ్ఞతరేన పటిచ్ఛన్నం. తథా సూరియమణ్డలం, ధమ్మవినయోపి వివరిత్వా విభజిత్వా దేసియమానోవ విరోచతి నో పటిచ్ఛన్నో.

అఞ్ఞేన భేసజ్జేన కరణీయేన అఞ్ఞం విఞ్ఞాపేన్తో గిలానో ఆపజ్జతి, న భేసజ్జేన కరణీయేన భేసజ్జం విఞ్ఞాపేన్తో అగిలానో ఆపజ్జతి, అవసేసం ఆపత్తిం గిలానో చేవ ఆపజ్జతి అగిలానో చ.

అన్తో ఆపజ్జతి నో బహీతి అనుపఖజ్జ సేయ్యం కప్పేన్తో అన్తో ఆపజ్జతి నో బహి, బహి ఆపజ్జతి నో అన్తోతి సఙ్ఘికం మఞ్చాదిం అజ్ఝోకాసే సన్థరిత్వా పక్కమన్తో బహి ఆపజ్జతి నో అన్తో, అవసేసం పన అన్తో చేవ ఆపజ్జతి బహి చ. అన్తోసీమాయాతి ఆగన్తుకో ఆగన్తుకవత్తం అదస్సేత్వా సఛత్తుపాహనో విహారం పవిసన్తో ఉపచారసీమం ఓక్కన్తమత్తోవ ఆపజ్జతి. బహిసీమాయాతి గమికో దారుభణ్డపటిసామనాదిగమికవత్తం అపూరేత్వా పక్కమన్తో ఉపచారసీమం అతిక్కన్తమత్తోవ ఆపజ్జతి. అవసేసం అన్తోసీమాయ చేవ ఆపజ్జతి బహిసీమాయ చ. సతి వుడ్ఢతరే అనజ్ఝిట్ఠో ధమ్మం భాసన్తో సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపజ్జతి నామ. గణమజ్ఝేపి పుగ్గలసన్తికేపి ఏసేవ నయో. కాయేన వుట్ఠాతీతి తిణవత్థారకసమథేన వుట్ఠాతి. కాయం అచాలేత్వా వాచాయ దేసేన్తస్స వాచాయ వుట్ఠాతి. వచీసమ్పయుత్తం కాయకిరియం కత్వా దేసేన్తస్స కాయేన వాచాయ వుట్ఠాతి నామ. సఙ్ఘమజ్ఝే దేసనాగామినీపి వుట్ఠానగామినీపి వుట్ఠాతి. గణపుగ్గలమజ్ఝే పన దేసనాగామినీయేవ వుట్ఠాతి.

ఆగాళ్హాయ చేతేయ్యాతి ఆగాళ్హాయ దళ్హభావాయ చేతేయ్య; తజ్జనీయకమ్మాదికతస్స వత్తం న పూరయతో ఇచ్ఛమానో సఙ్ఘో ఉక్ఖేపనీయకమ్మం కరేయ్యాతి అత్థో. అలజ్జీ చ హోతి బాలో చ అపకతత్తో చాతి ఏత్థ బాలో ‘‘అయం ధమ్మాధమ్మం న జానాతి’’ అపకతత్తో వా ‘‘ఆపత్తానాపత్తిం న జానాతీ’’తి న ఏత్తావతా కమ్మం కాతబ్బం; బాలభావమూలకం పన అపకతత్తభావమూలకఞ్చ ఆపత్తిం ఆపన్నస్స కమ్మం కాతబ్బన్తి అత్థో. అధిసీలే సీలవిపన్నో నామ ద్వే ఆపత్తిక్ఖన్ధే ఆపన్నో; ఆచారవిపన్నో నామ పఞ్చ ఆపత్తిక్ఖన్ధే ఆపన్నో; దిట్ఠివిపన్నో నామ అన్తగ్గాహికాయ దిట్ఠియా సమన్నాగతో. తేసం ఆపత్తిం అపస్సన్తానం అప్పటికరోన్తానం దిట్ఠిఞ్చ అనిస్సజ్జన్తానంయేవ కమ్మం కాతబ్బం.

కాయికో దవో నామ పాసకాదీహి జూతకీళనాదిభేదో అనాచారో; వాచసికో దవో నామ ముఖాలమ్బరకరణాదిభేదో అనాచారో; కాయికవాచసికో నామ నచ్చనగాయనాదిభేదో ద్వీహిపి ద్వారేహి అనాచారో. కాయికో అనాచారో నామ కాయద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదవీతిక్కమో; వాచసికో అనాచారో నామ వచీద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదవీతిక్కమో; కాయికవాచసికో నామ ద్వారద్వయేపి పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదవీతిక్కమో. కాయికేన ఉపఘాతికేనాతి కాయద్వారే పఞ్ఞత్తస్స సిక్ఖాపదస్స అసిక్ఖనేన, యో హి తం న సిక్ఖతి, సో నం ఉపఘాతేతి, తస్మా తస్స తం అసిక్ఖనం ‘‘కాయికం ఉపఘాతిక’’న్తి వుచ్చతి. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. కాయికేన మిచ్ఛాజీవేనాతి జఙ్ఘపేసనికాదినా వా గణ్డఫాలనాదినా వా వేజ్జకమ్మేన; వాచసికేనాతి సాసనఉగ్గహణఆరోచనాదినా; తతియపదం ఉభయసమ్పయోగవసేన వుత్తం.

అలం భిక్ఖు మా భణ్డనన్తి అలం భిక్ఖు మా భణ్డనం కరి, మా కలహం, మా వివాదం కరీతి అత్థో. న వోహరితబ్బన్తి న కిఞ్చి వత్తబ్బం; వదతోపి హి తాదిసస్స వచనం న సోతబ్బం మఞ్ఞన్తి. న కిస్మిఞ్చి పచ్చేకట్ఠానేతి కిస్మిఞ్చి బీజనగ్గాహాదికే ఏకస్మిమ్పి జేట్ఠకట్ఠానే న ఠపేతబ్బోతి అత్థో. ఓకాసకమ్మం కారేన్తస్సాతి ‘‘కరోతు ఆయస్మా ఓకాసం, అహం తం వత్తుకామో’’తి ఏవం ఓకాసం కారేన్తస్స. నాలం ఓకాసకమ్మం కాతున్తి ‘‘కిం త్వం కరిస్ససీ’’తి ఓకాసో న కాతబ్బో. సవచనీయం నాదాతబ్బన్తి వచనం న ఆదాతబ్బం, వచనమ్పి న సోతబ్బం; యత్థ గహేత్వా గన్తుకామో హోతి, న తత్థ గన్తబ్బన్తి అత్థో.

తీహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స భిక్ఖునో వినయోతి యం సో జానాతి, సో తస్స వినయో నామ హోతి; సో న పుచ్ఛితబ్బోతి అత్థో. అనుయోగో న దాతబ్బోతి ‘‘ఇదం కప్పతీ’’తి పుచ్ఛన్తస్స పుచ్ఛాయ ఓకాసో న దాతబ్బో, ‘‘అఞ్ఞం పుచ్ఛా’’తి వత్తబ్బో. ఇతి సో నేవ పుచ్ఛితబ్బో నాస్స పుచ్ఛా సోతబ్బాతి అత్థో. వినయో న సాకచ్ఛాతబ్బోతి వినయపఞ్హో న సాకచ్ఛితబ్బో, కప్పియాకప్పియకథా న సంసన్దేతబ్బా.

ఇదమప్పహాయాతి ఏతం బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞాతాదికం లద్ధిం అవిజహిత్వా. సుద్ధం బ్రహ్మచారిన్తి ఖీణాసవం భిక్ఖుం. ‘‘పాతబ్యతం ఆపజ్జతీ’’తి పాతబ్యభావం పటిసేవనం ఆపజ్జతి. ‘‘ఇదమప్పహాయా’’తి వచనతో పన తం బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞాతం పహాయ ఖీణాసవం ‘‘ముసా మయా భణితం, ఖమథ మే’’తి ఖమాపేత్వా ‘‘నత్థి కామేసు దోసో’’తి లద్ధిం విజహిత్వా గతివిసోధనం కరేయ్య. అకుసలమూలానీతి అకుసలాని చేవ మూలాని చ, అకుసలానం వా మూలాని అకుసలమూలాని. కుసలమూలేసుపి ఏసేవ నయో. దుట్ఠు చరితాని విరూపాని వా చరితాని దుచ్చరితాని. సుట్ఠు చరితాని సున్దరాని వా చరితాని సుచరితాని. కాయేన కరణభూతేన కతం దుచ్చరితం కాయదుచ్చరితం. ఏస నయో సబ్బత్థ. సేసం తత్థ తత్థ వుత్తనయత్తా ఉత్తానమేవాతి.

తికవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

చతుక్కవారవణ్ణనా

౩౨౪. చతుక్కేసు సకవాచాయ ఆపజ్జతి పరవాచాయ వుట్ఠాతీతి వచీద్వారికం పదసోధమ్మాదిభేదం ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా తిణవత్థారకసమథట్ఠానం గతో పరస్స కమ్మవాచాయ వుట్ఠాతి. పరవాచాయ ఆపజ్జతి సకవాచాయ వుట్ఠాతీతి పాపికాయ దిట్ఠియా అప్పటినిస్సగ్గే పరస్స కమ్మవాచాయ ఆపజ్జతి, పుగ్గలస్స సన్తికే దేసేన్తో సకవాచాయ వుట్ఠాతి. సకవాచాయ ఆపజ్జతి సకవాచాయ వుట్ఠాతీతి వచీద్వారికం పదసోధమ్మాదిభేదం ఆపత్తిం సకవాచాయ ఆపజ్జతి, దేసేత్వా వుట్ఠహన్తోపి సకవాచాయ వుట్ఠాతి. పరవాచాయ ఆపజ్జతి పరవాచాయ వుట్ఠాతీతి యావతతియకం సఙ్ఘాదిసేసం పరస్స కమ్మవాచాయ ఆపజ్జతి, వుట్ఠహన్తోపి పరస్స పరివాసకమ్మవాచాదీహి వుట్ఠాతి. తతో పరేసు కాయద్వారికం కాయేన ఆపజ్జతి, దేసేన్తో వాచాయ వుట్ఠాతి. వచీద్వారికం వాచాయ ఆపజ్జతి, తిణవత్థారకే కాయేన వుట్ఠాతి. కాయద్వారికం కాయేనఆపజ్జతి, తమేవ తిణవత్థారకే కాయేన వుట్ఠాతి. వచీద్వారికం వాచాయ ఆపజ్జతి, తమేవ దేసేన్తో వాచాయ వుట్ఠాతి. సఙ్ఘికమఞ్చస్స అత్తనో పచ్చత్థరణేన అనత్థరతో కాయసమ్ఫుసనే లోమగణనాయ ఆపజ్జితబ్బాపత్తిం సహగారసేయ్యాపత్తిఞ్చ పసుత్తో ఆపజ్జతి, పబుజ్ఝిత్వా పన ఆపన్నభావం ఞత్వా దేసేన్తో పటిబుద్ధో వుట్ఠాతి. జగ్గన్తో ఆపజ్జిత్వా పన తిణవత్థారకసమథట్ఠానే సయన్తో పటిబుద్ధో ఆపజ్జతి పసుత్తో వుట్ఠాతి నామ. పచ్ఛిమపదద్వయమ్పి వుత్తానుసారేనేవ వేదితబ్బం.

అచిత్తకాపత్తిం అచిత్తకో ఆపజ్జతి నామ. పచ్ఛా దేసేన్తో సచిత్తకో వుట్ఠాతి. సచిత్తకాపత్తిం సచిత్తకో ఆపజ్జతి నామ. తిణవత్థారకట్ఠానే సయన్తో అచిత్తకో వుట్ఠాతి. సేసపదద్వయమ్పి వుత్తానుసారేనేవ వేదితబ్బం. యో సభాగం ఆపత్తిం దేసేతి, అయం దేసనాపచ్చయా దుక్కటం ఆపజ్జన్తో పాచిత్తియాదీసు అఞ్ఞతరం దేసేతి, తఞ్చ దేసేన్తో దుక్కటం ఆపజ్జతి. తం పన దుక్కటం ఆపజ్జన్తో పాచిత్తియాదితో వుట్ఠాతి. పాచిత్తియాదితో చ వుట్ఠహన్తో తం ఆపజ్జతి. ఇతి ఏకస్స పుగ్గలస్స ఏకమేవ పయోగం సన్ధాయ ‘‘ఆపత్తిం ఆపజ్జన్తో దేసేతీ’’తి ఇదం చతుక్కం వుత్తన్తి వేదితబ్బం.

కమ్మచతుక్కే పాపికాయ దిట్ఠియా అప్పటినిస్సగ్గాపత్తిం కమ్మేన ఆపజ్జతి, దేసేన్తో అకమ్మేన వుట్ఠాతి. విస్సట్ఠిఆదికం అకమ్మేన ఆపజ్జతి, పరివాసాదినా కమ్మేన వుట్ఠాతి. సమనుభాసనం కమ్మేనేవ ఆపజ్జతి, కమ్మేన వుట్ఠాతి. సేసం అకమ్మేన ఆపజ్జతి,అకమ్మేనవుట్ఠాతి.

పరిక్ఖారచతుక్కే పఠమో సకపరిక్ఖారో, దుతియో సఙ్ఘికోవ తతియో చేతియసన్తకో, చతుత్థో గిహిపరిక్ఖారో. సచే పన సో పత్తచీవరనవకమ్మభేసజ్జానం అత్థాయ ఆహటో హోతి, అవాపురణం దాతుం అన్తో ఠపాపేతుఞ్చ వట్టతి.

సమ్ముఖాచతుక్కే పాపికాయ దిట్ఠియా అప్పటినిస్సగ్గాపత్తిం సఙ్ఘస్స సమ్ముఖా ఆపజ్జతి, వుట్ఠానకాలే పన సఙ్ఘేన కిచ్చం నత్థీతి పరమ్ముఖా వుట్ఠాతి. విస్సట్ఠిఆదికం పరమ్ముఖా ఆపజ్జతి, సఙ్ఘస్స సమ్ముఖా వుట్ఠాతి. సమనుభాసనం సఙ్ఘస్స సమ్ముఖా ఏవ ఆపజ్జతి, సమ్ముఖా వుట్ఠాతి. సేసం సమ్పజానముసావాదాదిభేదం పరమ్ముఖావ ఆపజ్జతి, పరమ్ముఖావ వుట్ఠాతి. అజానన్తచతుక్కం అచిత్తకచతుక్కసదిసం.

లిఙ్గపాతుభావేనాతి సయితస్సేవ భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా లిఙ్గపరివత్తే జాతే సహగారసేయ్యాపత్తి హోతి ఇదమేవ తం పటిచ్చ వుత్తం. ఉభిన్నమ్పి పన అసాధారణాపత్తి లిఙ్గపాతుభావేన వుట్ఠాతి. సహపటిలాభచతుక్కే యస్స భిక్ఖునో లిఙ్గం పరివత్తతి, సో సహ లిఙ్గపటిలాభేన పఠమం ఉప్పన్నవసేన సేట్ఠభావేన చ పురిమం పురిసలిఙ్గం జహతి, పచ్ఛిమే ఇత్థిలిఙ్గే పతిట్ఠాతి, పురిసకుత్తపురిసాకారాదివసేన పవత్తా కాయవచీవిఞ్ఞత్తియో పటిప్పస్సమ్భన్తి, భిక్ఖూతి వా పురిసోతి వా ఏవం పవత్తా పణ్ణత్తియో నిరుజ్ఝన్తి, యాని భిక్ఖునీహి అసాధారణాని ఛచత్తాలీస సిక్ఖాపదాని తేహి అనాపత్తియేవ హోతి. దుతియచతుక్కే పన యస్సా భిక్ఖునియా లిఙ్గం పరివత్తతి, సా పచ్ఛాసముప్పత్తియా వా హీనభావేన వా పచ్ఛిమన్తి సఙ్ఖ్యం గతం ఇత్థిలిఙ్గం జహతి, వుత్తప్పకారేన పురిమన్తి సఙ్ఖ్యం గతే పురిసలిఙ్గే పతిట్ఠాతి. వుత్తవిపరీతా విఞ్ఞత్తియో పటిప్పస్సమ్భన్తి, భిక్ఖునీతి వా ఇత్థీతి వా ఏవం పవత్తా పణ్ణత్తియోపి నిరుజ్ఝన్తి, యాని భిక్ఖూహి అసాధారణాని సతం తింసఞ్చ సిక్ఖాపదాని, తేహి అనాపత్తియేవ హోతి.

చత్తారో సాముక్కంసాతి చత్తారో మహాపదేసా, తే హి భగవతా అనుప్పన్నే వత్థుమ్హి సయం ఉక్కంసిత్వా ఉక్ఖిపిత్వా ఠపితత్తా ‘‘సాముక్కంసా’’తి వుచ్చన్తి. పరిభోగాతి అజ్ఝోహరణీయపరిభోగా, ఉదకం పన అకాలికత్తా అప్పటిగ్గహితకం వట్టతి. యావకాలికాదీని అప్పటిగ్గహితకాని అజ్ఝోహరితుం న వట్టన్తి. చత్తారి మహావికటాని కాలోదిస్సత్తా యథావుత్తే కాలే వట్టన్తి. ఉపాసకో సీలవాతి పఞ్చ వా దస వా సీలాని గోపయమానో.

ఆగన్తుకాదిచతుక్కే సఛత్తుపాహనో ససీసం పారుతో విహారం పవిసన్తో తత్థ విచరన్తో చ ఆగన్తుకోవ ఆపజ్జతి, నో ఆవాసికో. ఆవాసికవత్తం అకరోన్తో పన ఆవాసికో ఆపజ్జతి, నో ఆగన్తుకో. సేసం కాయవచీద్వారికం ఆపత్తిం ఉభోపి ఆపజ్జన్తి, అసాధారణం ఆపత్తిం నేవ ఆగన్తుకో ఆపజ్జతి, నో ఆవాసికో. గమియచతుక్కేపి గమియవత్తం అపూరేత్వా గచ్ఛన్తో గమికో ఆపజ్జతి, నో ఆవాసికో. ఆవాసికవత్తం అకరోన్తో పన ఆవాసికో ఆపజ్జతి, నో గమికో. సేసం ఉభోపి ఆపజ్జన్తి, అసాధారణం ఉభోపి నాపజ్జన్తి. వత్థునానత్తతాదిచతుక్కే చతున్నం పారాజికానం అఞ్ఞమఞ్ఞం వత్థునానత్తతావ హోతి,నఆపత్తినానత్తతా. సబ్బాపి హి సా పారాజికాపత్తియేవ. సఙ్ఘాదిసేసాదీసుపి ఏసేవ నయో. భిక్ఖుస్స చ భిక్ఖునియా చ అఞ్ఞమఞ్ఞం కాయసంసగ్గే భిక్ఖుస్స సఙ్ఘాదిసేసో భిక్ఖునియా పారాజికన్తి ఏవం ఆపత్తినానత్తతావ హోతి, న వత్థునానత్తతా, ఉభిన్నమ్పి హి కాయసంసగ్గోవ వత్థు. తథా ‘‘లసుణక్ఖాదనే భిక్ఖునియా పాచిత్తియం, భిక్ఖుస్స దుక్కట’’న్తి ఏవమాదినాపేత్థ నయేన యోజనా వేదితబ్బా. చతున్నం పారాజికానం తేరసహి సఙ్ఘాదిసేసేహి సద్ధిం వత్థునానత్తతా చేవ ఆపత్తినానత్తతా చ. ఏవం సఙ్ఘాదిసేసాదీనం అనియతాదీహి. ఆదితో పట్ఠాయ చత్తారి పారాజికాని ఏకతో ఆపజ్జన్తానం భిక్ఖుభిక్ఖునీనం నేవ వత్థునానత్తతా నో ఆపత్తినానత్తతా. విసుం ఆపజ్జన్తేసుపి సేసా సాధారణాపత్తియో ఆపజ్జన్తేసుపి ఏసేవ నయో.

వత్థుసభాగాదిచతుక్కే భిక్ఖుస్స చ భిక్ఖునియా చ కాయసంసగ్గే వత్థుసభాగతా, నో ఆపత్తిసభాగతా, చతూసు పారాజికేసు ఆపత్తిసభాగతా, నో వత్థుసభాగతా. ఏస నయో సఙ్ఘాదిసేసాదీసు. భిక్ఖుస్స చ భిక్ఖునియా చ చతూసు పారాజికేసు వత్థుసభాగతా చేవ ఆపత్తిసభాగతా చ. ఏస నయో సబ్బాసు సాధారణాపత్తీసు. అసాధారణాపత్తియం నేవ వత్థుసభాగతా నో ఆపత్తిసభాగతా. యో హి పురిమచతుక్కే పఠమో పఞ్హో, సో ఇధ దుతియో; యో చ తత్థ దుతియో, సో ఇధ పఠమో. తతియచతుత్థేసు నానాకరణం నత్థి.

ఉపజ్ఝాయచతుక్కే సద్ధివిహారికస్స ఉపజ్ఝాయేన కత్తబ్బవత్తస్స అకరణే ఆపత్తిం ఉపజ్ఝాయో ఆపజ్జతి, నో సద్ధివిహారికో ఉపజ్ఝాయస్స కత్తబ్బవత్తం అకరోన్తో సద్ధివిహారికో ఆపజ్జతి, నో ఉపజ్ఝాయో; సేసం ఉభోపి ఆపజ్జన్తి, అసాధారణం ఉభోపి నాపజ్జన్తి. ఆచరియచతుక్కేపి ఏసేవ నయో.

ఆదియన్తచతుక్కే పాదం వా అతిరేకపాదం వా సహత్థా ఆదియన్తో గరుకం ఆపజ్జతి, ఊనకపాదం గణ్హాహీతి ఆణత్తియా అఞ్ఞం పయోజేన్తో లహుకం ఆపజ్జతి. ఏతేన నయేన సేసపదత్తయం వేదితబ్బం.

అభివాదనారహచతుక్కే భిక్ఖునీనం తావ భత్తగ్గే నవమభిక్ఖునితో పట్ఠాయ ఉపజ్ఝాయాపి అభివాదనారహా నో పచ్చుట్ఠానారహా. అవిసేసేన చ విప్పకతభోజనస్స భిక్ఖుస్స యో కోచి వుడ్ఢతరో. సట్ఠివస్సస్సాపి పారివాసికస్స సమీపగతో తదహుపసమ్పన్నోపి పచ్చుట్ఠానారహో నో అభివాదనారహో. అప్పటిక్ఖిత్తేసు ఠానేసు వుడ్ఢో నవకస్స అభివాదనారహో చేవ పచ్చుట్ఠానారహో చ. నవకో పన వుడ్ఢస్స నేవ అభివాదనారహో న పచ్చుట్ఠానారహో. ఆసనారహచతుక్కస్స పఠమపదం పురిమచతుక్కే దుతియపదేన, దుతియపదఞ్చ పఠమపదేన అత్థతో సదిసం.

కాలచతుక్కే పవారేత్వా భుఞ్జన్తో కాలే ఆపజ్జతి నో వికాలే, వికాలభోజనాపత్తిం వికాలే ఆపజ్జతి నో కాలే, సేసం కాలే చేవ ఆపజ్జతి వికాలే చ, అసాధారణం నేవ కాలే నో వికాలే. పటిగ్గహితచతుక్కే పురేభత్తం పటిగ్గహితామిసం కాలే కప్పతి నో వికాలే. పానకం వికాలే కప్పతి, పునదివసమ్హి నో కాలే. సత్తాహకాలికం యావజీవికం కాలే చేవ కప్పతి వికాలే చ. అత్తనో అత్తనో కాలాతీతం యావకాలికాదిత్తయం అకప్పియమంసం ఉగ్గహితకమప్పటిగ్గహితకఞ్చ నేవ కాలే కప్పతి నో వికాలే.

పచ్చన్తిమచతుక్కే సముద్దే సీమం బన్ధన్తో పచ్చన్తిమేసు జనపదేసు ఆపజ్జతి, నో మజ్ఝిమేసు; పఞ్చవగ్గేన గణేన ఉపసమ్పాదేన్తో గుణఙ్గుణూపాహనం ధువనహానం చమ్మత్థరణాని చ మజ్ఝిమేసు జనపదేసు ఆపజ్జతి నో పచ్చన్తిమేసు. ఇమాని చత్తారి ‘‘ఇధ న కప్పన్తీ’’తి వదన్తోపి పచ్చన్తిమేసు ఆపజ్జతి, ‘‘ఇధ కప్పన్తీ’’తి వదన్తో పన మజ్ఝిమేసు ఆపజ్జతి. సేసాపత్తిం ఉభయత్థ ఆపజ్జతి, అసాధారణం న కత్థచి ఆపజ్జతి. దుతియచతుక్కే పఞ్చవగ్గేన గణేన ఉపసమ్పదాది చతుబ్బిధమ్పి వత్థు పచ్చన్తిమేసు జనపదేసు కప్పతి. ‘‘ఇదం కప్పతీ’’తి దీపేతుమ్పి తత్థేవ కప్పతి నో మజ్ఝిమేసు. ‘‘ఇదం న కప్పతీ’’తి దీపేతుం పన మజ్ఝిమేసు జనపదేసు కప్పతి నో పచ్చన్తిమేసు. సేసం ‘‘అనుజానామి భిక్ఖవే పఞ్చ లోణానీ’’తిఆది అనుఞ్ఞాతకం ఉభయత్థ కప్పతి. యం పన అకప్పియన్తి పటిక్ఖిత్తం, తం ఉభయత్థాపి న కప్పతి.

అన్తోఆదిచతుక్కే అనుపఖజ్జ సేయ్యాదిం అన్తో ఆపజ్జతి నో బహి, అజ్ఝోకాసే సఙ్ఘికమఞ్చాదీని నిక్ఖిపిత్వా పక్కమన్తో బహి ఆపజ్జతి నో అన్తో, సేసం అన్తో చేవ బహి చ, అసాధారణం నేవ అన్తో న బహి. అన్తోసీమాదిచతుక్కే ఆగన్తుకో వత్తం అపూరేన్తో అన్తోసీమాయ ఆపజ్జతి, గమియో బహిసీమాయ ముసావాదాదిం అన్తోసీమాయ చ బహిసీమాయ చ ఆపజ్జతి,అసాధారణం న కత్థచి. గామచతుక్కే అన్తరఘరపటిసంయుత్తం సేఖియపఞ్ఞత్తిం గామే ఆపజ్జతి నో అరఞ్ఞే. భిక్ఖునీ అరుణం ఉట్ఠాపయమానా అరఞ్ఞే ఆపజ్జతి నో గామే. ముసావాదాదిం గామే చేవ ఆపజ్జతి అరఞ్ఞే చ, అసాధారణం న కత్థచి.

చత్తారో పుబ్బకిచ్చాతి ‘‘సమ్మజ్జనీ పదీపో చ ఉదకం ఆసనేన చా’’తి ఇదం చతుబ్బిధం పుబ్బకరణన్తి వుచ్చతీతి వుత్తం. ‘‘ఛన్దపారిసుద్ధిఉతుక్ఖానం భిక్ఖుగణనా చ ఓవాదో’’తి ఇమే పన ‘‘చత్తారో పుబ్బకిచ్చా’’తి వేదితబ్బా. చత్తారో పత్తకల్లాతి ఉపోసథో యావతికా చ భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తా తే ఆగతా హోన్తి, సభాగాపత్తియో న విజ్జన్తి, వజ్జనీయా చ పుగ్గలా తస్మిం న హోన్తి, పత్తకల్లన్తి వుచ్చతీతి. చత్తారి అనఞ్ఞపాచిత్తియానీతి ‘‘ఏతదేవ పచ్చయం కరిత్వా అనఞ్ఞం పాచిత్తియ’’న్తి ఏవం వుత్తాని అనుపఖజ్జసేయ్యాకప్పనసిక్ఖాపదం ‘‘ఏహావుసో గామం వా నిగమం వా’’తి సిక్ఖాపదం, సఞ్చిచ్చ కుక్కుచ్చఉపదహనం, ఉపస్సుతితిట్ఠనన్తి ఇమాని చత్తారి. చతస్సో భిక్ఖుసమ్ముతియోతి ‘‘ఏకరత్తమ్పి చే భిక్ఖు తిచీవరేన విప్పవసేయ్య అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా, అఞ్ఞం నవం సన్థతం కారాపేయ్య అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా, తతో చే ఉత్తరి విప్పవసేయ్య అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా, దుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం అనుపసమ్పన్నస్స ఆరోచేయ్య అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియా’’తి ఏవం ఆగతా తేరసహి సమ్ముతీహి ముత్తా సమ్ముతియో. గిలానచతుక్కే అఞ్ఞభేసజ్జేన కరణీయేన లోలతాయ అఞ్ఞం విఞ్ఞాపేన్తో గిలానో ఆపజ్జతి, అభేసజ్జకరణీయేన భేసజ్జం విఞ్ఞాపేన్తో అగిలానో ఆపజ్జతి, ముసావాదాదిం ఉభోపి ఆపజ్జన్తి, అసాధారణం ఉభోపి నాపజ్జన్తి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

చతుక్కవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పఞ్చకవారవణ్ణనా

౩౨౫. పఞ్చకేసు పఞ్చ పుగ్గలా నియతాతి ఆనన్తరియానమేవేతం గహణం. పఞ్చ ఛేదనకా ఆపత్తియో నామ పమాణాతిక్కన్తే మఞ్చపీఠే నిసీదనకణ్డుప్పటిచ్ఛాదివస్సికసాటికాసు సుగతచీవరే చ వేదితబ్బా. పఞ్చహాకారేహీతి అలజ్జితా, అఞ్ఞాణతా, కుక్కుచ్చప్పకతతా, అకప్పియే కప్పియసఞ్ఞితా, కప్పియే అకప్పియసఞ్ఞితాతి ఇమేహి పఞ్చహి. పఞ్చ ఆపత్తియో ముసావాదపచ్చయాతి పారాజికథుల్లచ్చయదుక్కటసఙ్ఘాదిసేసపాచిత్తియా. అనామన్తచారోతి ‘‘సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా పురేభత్తం పచ్ఛాభత్తం కులేసు చారిత్తం ఆపజ్జేయ్యా’’తి ఇమస్స ఆపుచ్ఛిత్వా చారస్స అభావో. అనధిట్ఠానన్తి ‘‘గణభోజనే అఞ్ఞత్ర సమయా’’తి వుత్తం సమయం అధిట్ఠహిత్వా భోజనం అధిట్ఠానం నామ; తథా అకరణం అనధిట్ఠానం. అవికప్పనా నామ యా పరమ్పరభోజనే వికప్పనా వుత్తా, తస్సా అకరణం. ఇమాని హి పఞ్చ పిణ్డపాతికస్స ధుతఙ్గేనేవ పటిక్ఖిత్తాని. ఉస్సఙ్కితపరిసఙ్కితోతి యే పస్సన్తి, యే సుణన్తి, తేహి ఉస్సఙ్కితో చేవ పరిసఙ్కితో చ. అపి అకుప్పధమ్మో ఖీణాసవోపి సమానో, తస్మా అగోచరా పరిహరితబ్బా. న హి ఏతేసు సన్దిస్సమానో అయసతో వా గరహతో వా ముచ్చతి. సోసానికన్తి సుసానే పతితకం. పాపణికన్తి ఆపణద్వారే పతితకం. థూపచీవరన్తి వమ్మికం పరిక్ఖిపిత్వా బలికమ్మకతం. ఆభిసేకికన్తి నహానట్ఠానే వా రఞ్ఞో అభిసేకట్ఠానే వా ఛడ్డితచీవరం. భతపటియాభతన్తి సుసానం నేత్వా పున ఆనీతకం. పఞ్చ మహాచోరా ఉత్తరిమనుస్సధమ్మే వుత్తా.

పఞ్చాపత్తియో కాయతో సముట్ఠన్తీతి పఠమేన ఆపత్తిసముట్ఠానేన పఞ్చ ఆపత్తియో ఆపజ్జతి, ‘‘భిక్ఖు కప్పియసఞ్ఞీ సఞ్ఞాచికాయ కుటిం కరోతీ’’తి ఏవం అన్తరపేయ్యాలే వుత్తాపత్తియో. పఞ్చ ఆపత్తియో కాయతో చ వాచతో చాతి తతియేన ఆపత్తిసముట్ఠానేన పఞ్చ ఆపత్తియో ఆపజ్జతి, ‘‘భిక్ఖు కప్పియసఞ్ఞీ సంవిదహిత్వా కుటిం కరోతీ’’తి ఏవం తత్థేవ వుత్తా ఆపత్తియో. దేసనాగామినియోతి ఠపేత్వా పారాజికఞ్చ సఙ్ఘాదిసేసఞ్చ అవసేసా.

పఞ్చ కమ్మానీతి తజ్జనీయనియస్సపబ్బాజనీయపటిసారణీయాని చత్తారి ఉక్ఖేపనీయఞ్చ తివిధమ్పి ఏకన్తి పఞ్చ. యావతతియకే పఞ్చాతి ఉక్ఖిత్తానువత్తికాయ భిక్ఖునియా యావతతియం సమనుభాసనాయ అప్పటినిస్సజ్జన్తియా పారాజికం థుల్లచ్చయం దుక్కటన్తి తిస్సో, భేదకానువత్తకాదిసమనుభాసనాసు సఙ్ఘాదిసేసో, పాపికాయ దిట్ఠియా అప్పటినిస్సగ్గే పాచిత్తియం. అదిన్నన్తి అఞ్ఞేన అదిన్నం. అవిదితన్తి పటిగ్గణ్హామీతి చేతనాయ అభావేన అవిదితం. అకప్పియన్తి పఞ్చహి సమణకప్పేహి అకప్పియకతం; యం వా పనఞ్ఞమ్పి అకప్పియమంసం అకప్పియభోజనం. అకతాతిరిత్తన్తి పవారేత్వా అతిరిత్తం అకతం. సమజ్జదానన్తి నటసమజ్జాదిదానం. ఉసభదానన్తి గోగణస్స అన్తరే ఉసభవిస్సజ్జనం. చిత్తకమ్మదానన్తి ఆవాసం కారేత్వా తత్థ చిత్తకమ్మం కారేతుం వట్టతి. ఇదం పన పటిభానచిత్తకమ్మదానం సన్ధాయ వుత్తం. ఇమాని హి పఞ్చ కిఞ్చాపి లోకస్స పుఞ్ఞసమ్మతాని, అథ ఖో అపుఞ్ఞాని అకుసలానియేవ. ఉప్పన్నం పటిభానన్తి ఏత్థ పటిభానన్తి కథేతుకమ్యతా వుచ్చతి. ఇమే పఞ్చ దుప్పటివినోదయాతి న సుపటివినోదయా; ఉపాయేన పన కారణేన అనురూపాహి పచ్చవేక్ఖనాఅనుసాసనాదీహి సక్కా పటివినోదేతున్తి అత్థో.

సకచిత్తం పసీదతీతి ఏత్థ ఇమాని వత్థూని – కటఅన్ధకారవాసీ ఫుస్సదేవత్థేరో కిర చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా సిన్దువారకుసుమసన్థతమివ సమవిప్పకిణ్ణవాలికం చేతియఙ్గణం ఓలోకేన్తో బుద్ధారమ్మణం పీతిపామోజ్జం ఉప్పాదేత్వా అట్ఠాసి. తస్మిం ఖణే మారో పబ్బతపాదే నిబ్బత్తకాళమక్కటో వియ హుత్వా చేతియఙ్గణే గోమయం విప్పకిరన్తో గతో. థేరో నాసక్ఖి అరహత్తం పాపుణితుం, సమ్మజ్జిత్వా అగమాసి. దుతియదివసేపి జరగ్గవో హుత్వా తాదిసమేవ విప్పకారం అకాసి. తతియదివసే వఙ్కపాదం మనుస్సత్తభావం నిమ్మినిత్వా పాదేన పరికసన్తో అగమాసి. థేరో ‘‘ఏవరూపో బీభచ్ఛపురిసో సమన్తా యోజనప్పమాణేసు గోచరగామేసు నత్థి, సియా ను ఖో మారో’’తి చిన్తేత్వా ‘‘మారోసి త్వ’’న్తి ఆహ. ‘‘ఆమ, భన్తే, మారోమ్హి, న దాని తే వఞ్చేతుం అసక్ఖి’’న్తి. ‘‘దిట్ఠపుబ్బో తయా తథాగతో’’తి? ‘‘ఆమ, దిట్ఠపుబ్బో’’తి. ‘‘మారో నామ మహానుభావో హోతి, ఇఙ్ఘ తావ బుద్ధస్స భగవతో అత్తభావసదిసం అత్తభావం నిమ్మినాహీ’’తి? ‘‘న సక్కా, భన్తే, తాదిసం రూపం నిమ్మినితుం; అపిచ ఖో పన తంసరిక్ఖకం పతిరూపకం నిమ్మినిస్సామీ’’తి సకభావం విజహిత్వా బుద్ధరూపసదిసేన అత్తభావేన అట్ఠాసి. థేరో మారం ఓలోకేత్వా ‘‘అయం తావ సరాగదోసమోహో ఏవం సోభతి, కథం ను ఖో భగవా న సోభతి సబ్బసో వీతరాగదోసమోహో’’తి బుద్ధారమ్మణం పీతిం పటిలభిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. మారో ‘‘వఞ్చితోమ్హి తయా, భన్తే’’తి ఆహ. థేరోపి ‘‘కిం అత్థి జరమార, తాదిసం వఞ్చేతు’’న్తి ఆహ. లోకన్తరవిహారేపి దత్తో నామ దహరభిక్ఖు చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా ఓలోకేన్తో ఓదాతకసిణం పటిలభి. అట్ఠ సమాపత్తియో నిబ్బత్తేసి. తతో విపస్సనం వడ్ఢేత్వా ఫలత్తయం సచ్ఛాకాసి.

పరచిత్తం పసీదతీతి ఏత్థ ఇమాని వత్థూని – తిస్సో నామ దహరభిక్ఖు జమ్బుకోలచేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా సఙ్కారఛడ్డనిం హత్థేన గహేత్వావ అట్ఠాసి. తస్మిం ఖణే తిస్సదత్తత్థేరో నామ నావాతో ఓరుయ్హ చేతియఙ్గణం ఓలోకేన్తో భావితచిత్తేన సమ్మట్ఠట్ఠానన్తి ఞత్వా పఞ్హాసహస్సం పుచ్ఛి, ఇతరో సబ్బం విస్సజ్జేసి. అఞ్ఞతరస్మిమ్పి విహారే థేరో చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా వత్తం పరిచ్ఛిన్ది. యోనకవిసయతో చేతియవన్దకా చత్తారో థేరా ఆగన్త్వా చేతియఙ్గణం దిస్వా అన్తో అప్పవిసిత్వా ద్వారేయేవ ఠత్వా ఏకో థేరో అట్ఠ కప్పే అనుస్సరి, ఏకో సోళస, ఏకో వీసతి, ఏకో తింస కప్పే అనుస్సరి.

దేవతా అత్తమనా హోన్తీతి ఏత్థ ఇదం వత్థు – ఏకస్మిం కిర విహారే ఏకో భిక్ఖు చేతియఙ్గణఞ్చ బోధియఙ్గణఞ్చ సమ్మజ్జిత్వా నహాయితుం గతో. దేవతా ‘‘ఇమస్స విహారస్స కతకాలతో పట్ఠాయ ఏవం వత్తం పూరేత్వా సమ్మట్ఠపుబ్బో భిక్ఖు నత్థీ’’తి పసన్నచిత్తా పుప్ఫహత్థా అట్ఠంసు. థేరో ఆగన్త్వా ‘‘కతరగామవాసికాత్థా’’తి ఆహ. ‘‘భన్తే, ఇధేవ వసామ, ఇమస్స విహారస్స కతకాలతో పట్ఠాయ ఏవం వత్తం పూరేత్వా సమ్మట్ఠపుబ్బో భిక్ఖు నత్థీతి తుమ్హాకం, భన్తే, వత్తే పసీదిత్వా పుప్ఫహత్థా ఠితామ్హా’’తి దేవతా ఆహంసు.

పాసాదికసంవత్తనికన్తి ఏత్థ ఇదం వత్థు – ఏకం కిర అమచ్చపుత్తం అభయత్థేరఞ్చ ఆరబ్భ అయం కథా ఉదపాది ‘‘కిం ను ఖో అమచ్చపుత్తో పాసాదికో, అభయత్థేరోతి ఉభోపి నే ఏకస్మిం ఠానే ఓలోకేస్సామా’’తి. ఞాతకా అమచ్చపుత్తం అలఙ్కరిత్వా మహాచేతియం వన్దాపేస్సామాతి అగమంసు. థేరమాతాపి పాసాదికం చీవరం కారేత్వా పుత్తస్స పహిణి, ‘‘పుత్తో మే కేసే ఛిన్దాపేత్వా ఇమం చీవరం పారుపిత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో మహాచేతియం వన్దతూ’’తి. అమచ్చపుత్తో ఞాతిపరివుతో పాచీనద్వారేన చేతియఙ్గణం ఆరుళ్హో, అభయత్థేరో భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో దక్ఖిణద్వారేన చేతియఙ్గణం ఆరుహిత్వా చేతియఙ్గణే తేన సద్ధిం సమాగన్త్వా ఆహ – ‘‘కిం త్వం, ఆవుసో, మహల్లకత్థేరస్స సమ్మట్ఠట్ఠానే కచవరం ఛడ్డేత్వా మయా సద్ధిం యుగగ్గాహం గణ్హాసీ’’తి. అతీతత్తభావే కిర అభయత్థేరో మహల్లకత్థేరో నామ హుత్వా గోచరగామే చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జి, అమచ్చపుత్తో మహాఉపాసకో హుత్వా సమ్మట్ఠట్ఠానే కచవరం గహేత్వా ఛడ్డేసి.

సత్థుసాసనం కతం హోతీతి ఇదం సమ్మజ్జనవత్తం నామ బుద్ధేహి వణ్ణితం, తస్మా తం కరోన్తేన సత్థుసాసనం కతం హోతి. తత్రిదం వత్థు – ఆయస్మా కిర సారిపుత్తో హిమవన్తం గన్త్వా ఏకస్మిం పబ్భారే అసమ్మజ్జిత్వావ నిరోధం సమాపజ్జిత్వా నిసీది. భగవా ఆవజ్జన్తో థేరస్స అసమ్మజ్జిత్వా నిసిన్నభావం ఞత్వా ఆకాసేన గన్త్వా థేరస్స పురతో అసమ్మట్ఠట్ఠానే పాదాని దస్సేత్వా పచ్చాగఞ్ఛి. థేరో సమాపత్తితో వుట్ఠితో భగవతో పాదాని దిస్వా బలవహిరోత్తప్పం పచ్చుపట్ఠాపేత్వా జణ్ణుకేహి పతిట్ఠాయ ‘‘అసమ్మజ్జిత్వా నిసిన్నభావం వత మే సత్థా అఞ్ఞాసి, సఙ్ఘమజ్ఝే దాని చోదనం కారేస్సామీ’’తి దసబలస్స సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా నిసీది. భగవా ‘‘కుహిం గతోసి, సారిపుత్తా’’తి వత్వా ‘‘న పతిరూపం దాని తే మయ్హం అనన్తరే ఠానే ఠత్వా విచరన్తస్స అసమ్మజ్జిత్వా నిసీదితు’’న్తి ఆహ. తతో పట్ఠాయ థేరో గణ్ఠికపటిముఞ్చనట్ఠానేపి తిట్ఠన్తో పాదేన కచవరం వియూహిత్వావ తిట్ఠతి.

అత్తనో భాసపరియన్తం న ఉగ్గణ్హాతీతి ‘‘ఇమస్మిం వత్థుస్మిం ఏత్తకం సుత్తం ఉపలబ్భతి, ఏత్తకో వినిచ్ఛయో, ఏత్తకం సుత్తఞ్చ వినిచ్ఛయఞ్చ వక్ఖామీ’’తి ఏవం అత్తనో భాసపరియన్తం న ఉగ్గణ్హాతి. ‘‘అయం చోదకస్స పురిమకథా, అయం పచ్ఛిమకథా, అయం చుదితకస్స పురిమకథా, అయం పచ్ఛిమకథా, ఏత్తకం గయ్హూపగం, ఏత్తకం న గయ్హూపగ’’న్తి ఏవం అనుగ్గణ్హన్తో పన పరస్స భాసపరియన్తం న ఉగ్గణ్హాతి నామ. ఆపత్తిం న జానాతీతి పారాజికం వా సఙ్ఘాదిసేసం వాతి సత్తన్నం ఆపత్తిక్ఖన్ధానం నానాకరణం న జానాతి. మూలన్తి ద్వే ఆపత్తియా మూలాని కాయో చ వాచా చ, తాని న జానాతి. సముదయన్తి ఛ ఆపత్తిసముట్ఠానాని ఆపత్తిసముదయో నామ, తాని న జానాతి. పారాజికాదీనం వత్థుం న జానాతీతిపి వుత్తం హోతి. నిరోధన్తి అయం ఆపత్తి దేసనాయ నిరుజ్ఝతి, వూపసమ్మతి, అయం వుట్ఠానేనాతి ఏవం ఆపత్తినిరోధం న జానాతి. సత్త సమథే అజానన్తో పన ఆపత్తినిరోధగామినిపటిపదం న జానాతి.

అధికరణపఞ్చకే అధికరణం నామ చత్తారి అధికరణాని. అధికరణస్స మూలం నామ తేత్తింస మూలాని – వివాదాధికరణస్స ద్వాదస మూలాని, అనువాదాధికరణస్స చుద్దస, ఆపత్తాధికరణస్స ఛ, కిచ్చాధికరణస్స ఏకం; తాని పరతో ఆవి భవిస్సన్తి. అధికరణసముదయో నామ అధికరణసముట్ఠానం. వివాదాధికరణం అట్ఠారస భేదకరవత్థూని నిస్సాయ ఉప్పజ్జతి; అనువాదాధికరణం చతస్సో విపత్తియో; ఆపత్తాధికరణం సత్తాపత్తిక్ఖన్ధే; కిచ్చాధికరణం చత్తారి సఙ్ఘకిచ్చానీతి ఇమం విభాగం న జానాతీతి అత్థో. అధికరణనిరోధం న జానాతీతి ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన మూలామూలం గన్త్వా వినిచ్ఛయసమథం పాపేతుం న సక్కోతి; ‘‘ఇదం అధికరణం ద్వీహి, ఇదం చతూహి, ఇదం తీహి ఇదం ఏకేన సమథేన సమ్మతీ’’తి ఏవం సత్త సమథే అజానన్తో పన అధికరణనిరోధగామినిపటిపదం న జానాతి నామ. వత్థుం న జానాతీతి ‘‘ఇదం పారాజికస్స వత్థు, ఇదం సఙ్ఘాదిసేసస్సా’’తి ఏవం సత్తన్నం ఆపత్తిక్ఖన్ధానం వత్థుం న జానాతి. నిదానన్తి ‘‘సత్తన్నం నిదానానం ఇదం సిక్ఖాపదం ఏత్థ పఞ్ఞత్తం, ఇదం ఏత్థా’’తి న జానాతి. పఞ్ఞత్తిం న జానాతీతి తస్మిం తస్మిం సిక్ఖాపదే పఠమపఞ్ఞత్తిం న జానాతి. అనుపఞ్ఞత్తిన్తి పునప్పునం పఞ్ఞత్తిం న జానాతి. అనుసన్ధివచనపథన్తి కథానుసన్ధి-వినిచ్ఛయానుసన్ధివసేన వత్థుం న జానాతి. ఞత్తిం న జానాతీతి సబ్బేన సబ్బం ఞత్తిం న జానాతి. ఞత్తియా కరణం న జానాతీతి ఞత్తికిచ్చం న జానాతి, ఓసారణాదీసు నవసు ఠానేసు ఞత్తికమ్మం నామ హోతి, ఞత్తిదుతియఞత్తిచతుత్థకమ్మేసు ఞత్తియా కమ్మప్పత్తో హుత్వా తిట్ఠతీతి న జానాతి. న పుబ్బకుసలో హోతి న అపరకుసలోతి పుబ్బే కథేతబ్బఞ్చ పచ్ఛా కథేతబ్బఞ్చ న జానాతి, ఞత్తి నామ పుబ్బే ఠపేతబ్బా, పచ్ఛా న ఠపేతబ్బాతిపి న జానాతి. అకాలఞ్ఞూ చ హోతీతి కాలం న జానాతి, అనజ్ఝిట్ఠో అయాచితో భాసతి, ఞత్తికాలమ్పి ఞత్తిఖేత్తమ్పి ఞత్తిఓకాసమ్పి న జానాతి.

మన్దత్తా మోమూహత్తాతి కేవలం అఞ్ఞాణేన మోమూహభావేన ధుతఙ్గే ఆనిసంసం అజానిత్వా. పాపిచ్ఛోతి తేన అరఞ్ఞవాసేన పచ్చయలాభం పత్థయమానో. పవివేకన్తి కాయచిత్తఉపధివివేకం. ఇదమత్థితన్తి ఇమాయ కల్యాణాయ పటిపత్తియా అత్థో ఏతస్సాతి ఇదమత్థి, ఇదమత్థినో భావో ఇదమత్థితా; తం ఇదమత్థితంయేవ నిస్సాయ న అఞ్ఞం కిఞ్చి లోకామిసన్తి అత్థో.

ఉపోసథం న జానాతీతి నవవిధం ఉపోసథం న జానాతి. ఉపోసథకమ్మన్తి అధమ్మేనవగ్గాదిభేదం చతుబ్బిధం ఉపోసథకమ్మం న జానాతి. పాతిమోక్ఖన్తి ద్వే మాతికా న జానాతి. పాతిమోక్ఖుద్దేసన్తి సబ్బమ్పి నవవిధం పాతిమోక్ఖుద్దేసం న జానాతి. పవారణన్తి నవవిధం పవారణం న జానాతి. పవారణాకమ్మం ఉపోసథకమ్మసదిసమేవ.

అపాసాదికపఞ్చకే – అపాసాదికన్తి కాయదుచ్చరితాది అకుసలకమ్మం వుచ్చతి. పాసాదికన్తి కాయసుచరితాది కుసలకమ్మం వుచ్చతి. అతివేలన్తి వేలం అతిక్కమ్మ బహుతరం కాలం కులేసు అప్పం విహారేతి అత్థో. ఓతారోతి కిలేసానం అన్తో ఓతరణం. సంకిలిట్ఠన్తి దుట్ఠుల్లాపత్తికాయసంసగ్గాదిభేదం. విసుద్ధిపఞ్చకేపవారణాగ్గహణేన నవవిధాపి పవారణా వేదితబ్బా. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పఞ్చకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఛక్కవారవణ్ణనా

౩౨౬. ఛక్కేసు – ఛ సామీచియోతి ‘‘సో చ భిక్ఖు అనబ్భితో, తే చ భిక్ఖూ గారయ్హా, అయం తత్థ సామీచి’’, ‘‘యుఞ్జన్తాయస్మన్తో సకం, మా వో సకం వినస్సాతి అయం తత్థ సామీచి’’, ‘‘అయం తే భిక్ఖు పత్తో యావ భేదనాయ ధారేతబ్బోతి అయం తత్థ సామీచి’’, ‘‘తతో నీహరిత్వా భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవిభజితబ్బం, అయం తత్థ సామీచి’’, ‘‘అఞ్ఞాతబ్బం పరిపుచ్ఛితబ్బం పరిపఞ్హితబ్బం, అయం తత్థ సామీచి’’, ‘‘యస్స భవిస్సతి సో హరిస్సతీతి అయం తత్థ సామీచీ’’తి ఇమా భిక్ఖుపాతిమోక్ఖేయేవ ఛ సామీచియో. ఛ ఛేదనకాతి పఞ్చకే వుత్తా పఞ్చ భిక్ఖునీనం ఉదకసాటికాయ సద్ధిం ఛ. ఛహాకారేహీతి అలజ్జితా అఞ్ఞాణతా కుక్కుచ్చపకతతా అకప్పియే కప్పియసఞ్ఞితా కప్పియే అకప్పియసఞ్ఞితా సతిసమ్మోసాతి. తత్థ ఏకరత్తఛారత్తసత్తాహాతిక్కమాదీసు ఆపత్తిం సతిసమ్మోసేన ఆపజ్జతి. సేసం వుత్తనయమేవ. ఛ ఆనిసంసా వినయధరేతి పఞ్చకే వుత్తా పఞ్చ తస్సాధేయ్యో ఉపోసథోతి ఇమినా సద్ధిం ఛ.

ఛ పరమానీతి ‘‘దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బం, మాసపరమం తేన భిక్ఖునా తం చీవరం నిక్ఖిపితబ్బం, సన్తరుత్తరపరమం తేన భిక్ఖునా తతో చీవరం సాదితబ్బం, ఛక్ఖత్తుపరమం తుణ్హీభూతేన ఉద్దిస్స ఠాతబ్బం, నవం పన భిక్ఖునా సన్థతం కారాపేత్వా ఛబ్బస్సాని ధారేతబ్బం ఛబ్బస్సపరమతా ధారేతబ్బం, తియోజనపరమం సహత్థా ధారేతబ్బాని, దసాహపరమం అతిరేకపత్తో ధారేతబ్బో, సత్తాహపరమం సన్నిధికారకం పరిభుఞ్జితబ్బాని, ఛారత్తపరమం తేన భిక్ఖునా తేన చీవరేన విప్పవసితబ్బం, చతుక్కంసపరమం, అడ్ఢతేయ్యకంసపరమం, ద్వఙ్గులపబ్బపరమం ఆదాతబ్బం, అట్ఠఙ్గులపరమం మఞ్చపటిపాదకం, అట్ఠఙ్గులపరమం దన్తకట్ఠ’’న్తి ఇమాని చుద్దస పరమాని. తత్థ పఠమాని ఛ ఏకం ఛక్కం, తతో ఏకం అపనేత్వా సేసేసు ఏకేకం పక్ఖిపిత్వాతిఆదినా నయేన అఞ్ఞానిపి ఛక్కాని కాతబ్బాని.

ఛ ఆపత్తియోతి తీణి ఛక్కాని అన్తరపేయ్యాలే వుత్తాని. ఛ కమ్మానీతి తజ్జనీయ-నియస్స-పబ్బాజనీయ-పటిసారణీయాని చత్తారి, ఆపత్తియా అదస్సనే చ అప్పటికమ్మే చ వుత్తద్వయమ్పి ఏకం, పాపికాయ దిట్ఠియా అప్పటినిస్సగ్గే ఏకన్తి ఛ. నహానేతి ఓరేనడ్ఢమాసం నహానే; విప్పకతచీవరాదిఛక్కద్వయం కథినక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠం. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

ఛక్కవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సత్తకవారవణ్ణనా

౩౨౭. సత్తకేసు – సత్త సామీచియోతి పుబ్బే వుత్తేసు ఛసు ‘‘సా చ భిక్ఖునీ అనబ్భితా, తా చ భిక్ఖునియో గారయ్హా, అయం తత్థ సామీచీ’’తి ఇమం పక్ఖిపిత్వా సత్త వేదితబ్బా. సత్త అధమ్మికా పటిఞ్ఞాతకరణాతి ‘‘భిక్ఖు పారాజికం అజ్ఝాపన్నో హోతి, పారాజికేన చోదియమానో ‘సఙ్ఘాదిసేసం అజ్ఝాపన్నోమ్హీ’తి పటిజానాతి, తం సఙ్ఘో సఙ్ఘాదిసేసేన కారేతి, అధమ్మికం పటిఞ్ఞాతకరణ’’న్తి ఏవం సమథక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠా. ధమ్మికాపి తత్థేవ నిద్దిట్ఠా. సత్తన్నం అనాపత్తి సత్తాహకరణీయేన గన్తున్తి వస్సూపనాయికక్ఖన్ధకే వుత్తం. సత్తానిసంసా వినయధరేతి ‘‘తస్సాధేయ్యో ఉపోసథో పవారణా’’తి ఇమేహి సద్ధిం పఞ్చకే వుత్తా పఞ్చ సత్త హోన్తి. సత్త పరమానీతి ఛక్కే వుత్తానియేవ సత్తకవసేన యోజేతబ్బాని. కతచీవరన్తిఆదీని ద్వే సత్తకాని కథినక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠాని.

భిక్ఖుస్స న హోతి ఆపత్తి దట్ఠబ్బా, భిక్ఖుస్స హోతి ఆపత్తి దట్ఠబ్బా, భిక్ఖుస్స హోతి ఆపత్తి పటికాతబ్బాతి ఇమాని తీణి సత్తకాని, ద్వే అధమ్మికాని, ఏకం ధమ్మికం; తాని తీణిపి చమ్పేయ్యకే నిద్దిట్ఠాని. అసద్ధమ్మాతి అసతం ధమ్మా, అసన్తో వా ధమ్మా; అసోభనా హీనా లామకాతి అత్థో. సద్ధమ్మాతి సతం బుద్ధాదీనం ధమ్మా; సన్తో వా ధమ్మా సున్దరా ఉత్తమాతి అత్థో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

సత్తకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

అట్ఠకవారవణ్ణనా

౩౨౮. అట్ఠకేసు – అట్ఠానిసంసేతి ‘‘న మయం ఇమినా భిక్ఖునా సద్ధిం ఉపోసథం కరిస్సామ, వినా ఇమినా భిక్ఖునా ఉపోసథం కరిస్సామ, న మయం ఇమినా భిక్ఖునా సద్ధిం పవారేస్సామ, సఙ్ఘకమ్మం కరిస్సామ, ఆసనే నిసీదిస్సామ, యాగుపానే నిసీదిస్సామ, భత్తగ్గే నిసీదిస్సామ, ఏకచ్ఛన్నే వసిస్సామ, యథావుడ్ఢం అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మం కరిస్సామ, వినా ఇమినా భిక్ఖునా కరిస్సామా’’తి ఏవం కోసమ్బకక్ఖన్ధకే వుత్తే ఆనిసంసే. దుతియఅట్ఠకేపి ఏసేవ నయో, తమ్పి హి ఏవమేవ కోసమ్బకక్ఖన్ధకే వుత్తం.

అట్ఠ యావతతియకాతి భిక్ఖూనం తేరసకే చత్తారో, భిక్ఖునీనం సత్తరసకే భిక్ఖూహి అసాధారణా చత్తారోతి అట్ఠ. అట్ఠహాకారేహి కులాని దూసేతీతి కులాని దూసేతి పుప్ఫేన వా ఫలేన వా చుణ్ణేన వా మత్తికాయ వా దన్తకట్ఠేన వా వేళుయా వా వేజ్జికాయ వా జఙ్ఘపేసనికేన వాతి ఇమేహి అట్ఠహి. అట్ఠ మాతికా చీవరక్ఖన్ధకే, అపరా అట్ఠ కథినక్ఖన్ధకే వుత్తా. అట్ఠహి అసద్ధమ్మేహీతి లాభేన అలాభేన యసేన అయసేన సక్కారేన అసక్కారేన పాపిచ్ఛతాయ పాపమిత్తతాయ. అట్ఠ లోకధమ్మా నామ లాభే సారాగో, అలాభే పటివిరోధో; ఏవం యసే అయసే, పసంసాయ నిన్దాయ, సుఖే సారాగో, దుక్ఖే పటివిరోధోతి. అట్ఠఙ్గికో ముసావాదోతి ‘‘వినిధాయ సఞ్ఞ’’న్తి ఇమినా సద్ధిం పాళియం ఆగతేహి సత్తహీతి అట్ఠహి అఙ్గేహి అట్ఠఙ్గికో.

అట్ఠ ఉపోసథఙ్గానీతి –

‘‘పాణం న హనే న చాదిన్నమాదియే,

ముసా న భాసే న చ మజ్జపో సియా;

అబ్రహ్మచరియా విరమేయ్య మేథునా,

రత్తిం న భుఞ్జేయ్య వికాలభోజనం.

‘‘మాలం న ధారే న చ గన్ధమాచరే,

మఞ్చే ఛమాయంవ సయేథ సన్థతే;

ఏతఞ్హి అట్ఠఙ్గికమాహుపోసథం,

బుద్ధేన దుక్ఖన్తగునా పకాసిత’’న్తి. (అ. ని. ౩.౭౧);

ఏవం వుత్తాని అట్ఠ. అట్ఠ దూతేయ్యఙ్గానీతి ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సోతా చ హోతి సావేతా చా’’తిఆదినా నయేన సఙ్ఘభేదకే వుత్తాని. తిత్థియవత్తాని మహాఖన్ధకే నిద్దిట్ఠాని. అనతిరిత్తా చ అతిరిత్తా చ పవారణాసిక్ఖాపదే నిద్దిట్ఠా. అట్ఠన్నం పచ్చుట్ఠాతబ్బన్తి భత్తగ్గే వుడ్ఢభిక్ఖునీనం, ఆసనమ్పి తాసంయేవ దాతబ్బం. ఉపాసికాతి విసాఖా. అట్ఠానిసంసా వినయధరేతి పఞ్చకే వుత్తేసు పఞ్చసు ‘‘తస్సాధేయ్యో ఉపోసథో, పవారణా, సఙ్ఘకమ్మ’’న్తి ఇమే తయో పక్ఖిపిత్వా అట్ఠ వేదితబ్బా. అట్ఠ పరమానీతి పుబ్బే వుత్తపరమానేవ అట్ఠకవసేన యోజేత్వా వేదితబ్బాని. అట్ఠసు ధమ్మేసు సమ్మా వత్తితబ్బన్తి ‘‘న పకతత్తస్స భిక్ఖునో ఉపోసథో ఠపేతబ్బో, న పవారణా ఠపేతబ్బా’’తిఆదినా నయేన సమథక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠేసు అట్ఠసు. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

అట్ఠకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నవకవారవణ్ణనా

౩౨౯. నవకేసు – నవ ఆఘాతవత్థూనీతి ‘‘అనత్థం మే అచరీ’’తిఆదీని నవ. నవ ఆఘాతపటివినయాతి ‘‘అనత్థం మే అచరి, తం కుతేత్థ లబ్భాతి ఆఘాతం పటివినేతీ’’తిఆదీని నవ. నవ వినీతవత్థూనీతి నవహి ఆఘాతవత్థూహి ఆరతి విరతి పటివిరతి సేతుఘాతో. నవహి సఙ్ఘో భిజ్జతీతి ‘‘నవన్నం వా, ఉపాలి, అతిరేకనవన్నం వా సఙ్ఘరాజి చేవ హోతి సఙ్ఘభేదో చా’’తి. నవ పరమానీతి పుబ్బే వుత్తపరమానేవ నవకవసేన యోజేత్వా వేదితబ్బాని. నవ తణ్హామూలకా నామ తణ్హం పటిచ్చ పరియేసనా, పరియేసనం పటిచ్చ లాభో, లాభం పటిచ్చ వినిచ్ఛయో, వినిచ్ఛయం పటిచ్చ ఛన్దరాగో, ఛన్దరాగం పటిచ్చ అజ్ఝోసానం, అజ్ఝోసానం పటిచ్చ పరిగ్గహో, పరిగ్గహం పటిచ్చ మచ్ఛరియం, మచ్ఛరియం పటిచ్చ ఆరక్ఖా, ఆరక్ఖాధికరణం దణ్డాదానసత్థాదానకలహవిగ్గహవివాదతువంతువంపేసుఞ్ఞముసావాదా. నవ విధమానాతి ‘‘సేయ్యస్స సేయ్యోహమస్మీ’’తిమానాదయో. నవ చీవరానీతి తిచీవరన్తి వా వస్సికసాటికాతి వాతిఆదినా నయేన వుత్తాని. న వికప్పేతబ్బానీతి అధిట్ఠితకాలతో పట్ఠాయ న వికప్పేతబ్బాని. నవ అధమ్మికాని దానానీతి సఙ్ఘస్స పరిణతం అఞ్ఞసఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా పుగ్గలస్స వా పరిణామేతి, చేతియస్స పరిణతం అఞ్ఞచేతియస్స వా సఙ్ఘస్స వా పుగ్గలస్స వా పరిణామేతి, పుగ్గలస్స పరిణతం అఞ్ఞపుగ్గలస్స వా సఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా పరిణామేతీతి ఏవం వుత్తాని.

నవ పటిగ్గహపరిభోగాతి ఏతేసంయేవ దానానం పటిగ్గహా చ పరిభోగా చ. తీణి ధమ్మికాని దానానీతి సఙ్ఘస్స నిన్నం సఙ్ఘస్సేవ దేతి, చేతియస్స నిన్నం చేతియస్సేవ, పుగ్గలస్స నిన్నం పుగ్గలస్సేవ దేతీతి ఇమాని తీణి. పటిగ్గహపటిభోగాపి తేసంయేవ పటిగ్గహా చ పరిభోగా చ. నవ అధమ్మికా సఞ్ఞత్తియోతి అధమ్మవాదిపుగ్గలో, అధమ్మవాదిసమ్బహులా, అధమ్మవాదిసఙ్ఘోతి ఏవం తీణి తికాని సమథక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠాని. ధమ్మికా సఞ్ఞత్తియోపి ధమ్మవాదీ పుగ్గలోతిఆదినా నయేన తత్థేవ నిద్దిట్ఠా. అధమ్మకమ్మే ద్వే నవకాని ఓవాదవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదనిద్దేసే పాచిత్తియవసేన వుత్తాని. ధమ్మకమ్మే ద్వే నవకాని తత్థేవ దుక్కటవసేన వుత్తాని. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

నవకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దసకవారవణ్ణనా

౩౩౦. దసకేసు – దస ఆఘాతవత్థూనీతి నవకేసు వుత్తాని నవ ‘‘అట్ఠానే వా పన ఆఘాతో జాయతీ’’తి ఇమినా సద్ధిం దస హోన్తి. ఆఘాతపటివినయాపి తత్థ వుత్తా నవ ‘‘అట్ఠానే వా పన ఆఘాతో జాయతి, తం కుతేత్థ లబ్భాతి ఆఘాతం పటివినేతీ’’తి ఇమినా సద్ధిం దస వేదితబ్బా. దస వినీతవత్థూనీతి దసహి ఆఘాతవత్థూహి విరతిసఙ్ఖాతాని దస. దసవత్థుకా మిచ్ఛాదిట్ఠీతి ‘‘నత్థి దిన్న’’న్తిఆదివసేన వేదితబ్బా, ‘‘అత్థి దిన్న’’న్తిఆదివసేన సమ్మాదిట్ఠి, ‘‘సస్సతో లోకో’’తిఆదినా వసేన పన అన్తగ్గాహికా దిట్ఠి వేదితబ్బా. దస మిచ్ఛత్తాతి మిచ్ఛాదిట్ఠిఆదయో మిచ్ఛావిముత్తిపరియోసానా, విపరీతా సమ్మత్తా. సలాకగ్గాహా సమథక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠా.

దసహఙ్గేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఉబ్బాహికాయ సమ్మన్నితబ్బోతి ‘‘సీలవా హోతీ’’తిఆదినా నయేన సమథక్ఖన్ధకే వుత్తేహి దసహి. దస ఆదీనవా రాజన్తేపురప్పవేసనే రాజసిక్ఖాపదే నిద్దిట్ఠా. దస దానవత్థూనీతి అన్నం పానం వత్థం యానం మాలా గన్ధం విలేపనం సేయ్యావసథం పదీపేయ్యం. దస రతనానీతి ముత్తామణివేళురియాదీని. దస పంసుకూలానీతి సోసానికం, పాపణికం, ఉన్దూరక్ఖాయితం, ఉపచికక్ఖాయితం, అగ్గిదడ్ఢం, గోఖాయితం, అజికక్ఖాయితం, థూపచీవరం, ఆభిసేకియం, భతపటియాభతన్తి ఏతేసు ఉపసమ్పన్నేన ఉస్సుక్కం కాతబ్బం. దస చీవరధారణాతి ‘‘సబ్బనీలకాని చీవరాని ధారేన్తీ’’తి వుత్తవసేన దసాతి కురున్దియం వుత్తం. మహాఅట్ఠకథాయం పన ‘‘నవసు కప్పియచీవరేసు ఉదకసాటికం వా సఙ్కచ్చికం వా పక్ఖిపిత్వా దసా’’తి వుత్తం.

అవన్దనీయపుగ్గలా సేనాసనక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠా. దస అక్కోసవత్థూని ఓమసవాదే నిద్దిట్ఠాని. దస ఆకారా పేసుఞ్ఞసిక్ఖాపదే నిద్దిట్ఠా. దస సేనాసనానీతి మఞ్చో, పీఠం, భిసి, బిమ్బోహనం, చిమిలికా, ఉత్తరత్థరణం, తట్టికా, చమ్మఖణ్డో, నిసీదనం, తిణసన్థారో, పణ్ణసన్థారోతి. దస వరాని యాచింసూతి విసాఖా అట్ఠ, సుద్ధోదనమహారాజా ఏకం, జీవకో ఏకం. యాగుఆనిసంసా చ అకప్పియమంసాని చ భేసజ్జక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠాని. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

దసకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఏకాదసకవారవణ్ణనా

౩౩౧. ఏకాదసకేసు – ఏకాదసాతి పణ్డకాదయో ఏకాదస. ఏకాదస పాదుకాతి దస రతనమయా, ఏకా కట్ఠపాదుకా. తిణపాదుకముఞ్జపాదుకపబ్బజపాదుకాదయో పన కట్ఠపాదుకసఙ్గహమేవ గచ్ఛన్తి. ఏకాదస పత్తాతి తమ్బలోహమయేన వా దారుమయేన వా సద్ధిం దస రతనమయా. ఏకాదస చీవరానీతి సబ్బనీలకాదీని ఏకాదస. యావతతియకాతి ఉక్ఖిత్తానువత్తికా భిక్ఖునీ, సఙ్ఘాదిసేసా అట్ఠ, అరిట్ఠో, చణ్డకాళీతి. ఏకాదస అన్తరాయికా నామ ‘‘నసి అనిమిత్తా’’తి ఆదయో. ఏకాదస చీవరాని అధిట్ఠాతబ్బానీతి తిచీవరం, వస్సికసాటికా, నిసీదనం, పచ్చత్థరణం, కణ్డుప్పటిచ్ఛాది, ముఖపుఞ్ఛనచోళం, పరిక్ఖారచోళం, ఉదకసాటికా, సఙ్కచ్చికాతి. న వికప్పేతబ్బానీతి ఏతానేవ అధిట్ఠితకాలతో పట్ఠాయ న వికప్పేతబ్బాని. గణ్ఠికా చ విధా చ సుత్తమయేన సద్ధిం ఏకాదస హోన్తి, తే సబ్బే ఖుద్దకక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠా. పథవియో పథవిసిక్ఖాపదే నిద్దిట్ఠా. నిస్సయపటిపస్సద్ధియో ఉపజ్ఝాయమ్హా పఞ్చ, ఆచరియమ్హా ఛ; ఏవం ఏకాదస. అవన్దియపుగ్గలా నగ్గేన సద్ధిం ఏకాదస, తే సబ్బే సేనాసనక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠా. ఏకాదస పరమాని పుబ్బే వుత్తేసు చుద్దససు ఏకాదసకవసేన యోజేత్వా వేదితబ్బాని. ఏకాదస వరానీతి మహాపజాపతియా యాచితవరేన సద్ధిం పుబ్బే వుత్తాని దస. ఏకాదస సీమాదోసాతి ‘‘అతిఖుద్దకం సీమం సమ్మన్నన్తీ’’తిఆదినా నయేన కమ్మవగ్గే ఆగమిస్సన్తి.

అక్కోసకపరిభాసకే పుగ్గలే ఏకాదసాదీనవా నామ ‘‘యో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అక్కోసకో పరిభాసకో అరియూపవాదీ, సబ్రహ్మచారీనం అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం సో ఏకాదసన్నం బ్యసనానం అఞ్ఞతరం బ్యసనం న నిగచ్ఛేయ్య. కతమేసం ఏకాదసన్నం? అనధిగతం నాధిగచ్ఛతి, అధిగతా పరిహాయతి, సద్ధమ్మస్స న వోదాయన్తి, సద్ధమ్మేసు వా అధిమానికో హోతి, అనభిరతో వా బ్రహ్మచరియం చరతి, అఞ్ఞతరం వా సంకిలిట్ఠం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, సిక్ఖం వా పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి, గాళ్హం వా రోగాతఙ్కం ఫుసతి, ఉమ్మాదం వా పాపుణాతి చిత్తక్ఖేపం వా, సమ్మూళ్హో కాలం కరోతి, కాయస్స భేదా పరమ్మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతీ’’తి (అ. ని. ౧౧.౬). ఏత్థ చ సద్ధమ్మోతి బుద్ధవచనం అధిప్పేతం.

ఆసేవితాయాతి ఆదితో పట్ఠాయ సేవితాయ. భావితాయాతి నిప్ఫాదితాయ వడ్ఢితాయ

వా. బహులీకతాయాతి పునప్పునం కతాయ. యానీకతాయాతి సుయుత్తయానసదిసాయ కతాయ. వత్థుకతాయాతి యథా పతిట్ఠా హోతి; ఏవం కతాయ. అనుట్ఠితాయాతి అను అను పవత్తితాయ; నిచ్చాధిట్ఠితాయాతి అత్థో. పరిచితాయాతి సమన్తతో చితాయ; సబ్బదిసాసు చితాయ ఆచితాయ భావితాయ అభివడ్ఢితాయాతి అత్థో. సుసమారద్ధాయాతి సుట్ఠు సమారద్ధాయ; వసీభావం ఉపనీతాయాతి అత్థో. న పాపకం సుపినన్తి పాపకమేవ న పస్సతి, భద్రకం పన వుడ్ఢికారణభూతం పస్సతి. దేవతా రక్ఖన్తీతి ఆరక్ఖదేవతా ధమ్మికం రక్ఖం పచ్చుపట్ఠాపేన్తి. తువటం చిత్తం సమాధియతీతి ఖిప్పం చిత్తం సమాధియతి. ఉత్తరి అప్పటివిజ్ఝన్తోతి మేత్తాఝానతో ఉత్తరిం అరహత్తం అసచ్ఛికరోన్తో సేఖో వా పుథుజ్జనో వా హుత్వా కాలం కరోన్తో బ్రహ్మలోకూపగో హోతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

ఏకాదసకవారవణ్ణనా పరియోసానా

ఏకుత్తరికవణ్ణనా నిట్ఠితా.