సేదమోచనగాథా

(౧) అవిప్పవాసపఞ్హావణ్ణనా

౪౭౯. సేదమోచనగాథాసు అసంవాసోతి ఉపోసథపవారణాదినా సంవాసేన అసంవాసో. సమ్భోగో ఏకచ్చో తహిం న లబ్భతీతి అకప్పియసమ్భోగో న లబ్భతి, నహాపనభోజనాదిపటిజగ్గనం పన మాతరాయేవ కాతుం లబ్భతి. అవిప్పవాసేన అనాపత్తీతి సహగారసేయ్యాయ అనాపత్తి. పఞ్హా మేసా కుసలేహి చిన్తితాతి ఏసా పఞ్హా కుసలేహి పణ్డితేహి చిన్తితా. అస్సా విస్సజ్జనం దారకమాతుయా భిక్ఖునియా వేదితబ్బం, తస్సా హి పుత్తం సన్ధాయేతం వుత్తన్తి.

అవిస్సజ్జితగాథా గరుభణ్డం సన్ధాయ వుత్తా, అత్థో పనస్సా గరుభణ్డవినిచ్ఛయే వుత్తోయేవ.

దస పుగ్గలే న వదామీతి సేనాసనక్ఖన్ధకే వుత్తే దస పుగ్గలే న వదామి. ఏకాదస వివజ్జియాతి యే మహాఖన్ధకే ఏకాదస వివజ్జనీయపుగ్గలా వుత్తా, తేపి న వదామి. అయం పఞ్హా నగ్గం భిక్ఖుం సన్ధాయ వుత్తా.

కథం ను సిక్ఖాయ అసాధారణోతి పఞ్హా నహాపితపుబ్బకం భిక్ఖుం సన్ధాయ వుత్తా. అయఞ్హి ఖురభణ్డం పరిహరితుం న లభతి, అఞ్ఞే లభన్తి; తస్మా సిక్ఖాయ అసాధారణో.

తం పుగ్గలం కతమం వదన్తి బుద్ధాతి అయం పఞ్హా నిమ్మితబుద్ధం సన్ధాయ వుత్తా.

అధోనాభిం వివజ్జియాతి అధోనాభిం వివజ్జేత్వా. అయం పఞ్హా యం తం అసీసకం కబన్ధం, యస్స ఉరే అక్ఖీని చేవ ముఖఞ్చ హోతి, తం సన్ధాయ వుత్తా.

భిక్ఖు సఞ్ఞాచికాయ కుటిన్తి అయం పఞ్హా తిణచ్ఛాదనం కుటిం సన్ధాయ వుత్తా. దుతియపఞ్హా సబ్బమత్తికామయం కుటిం సన్ధాయ వుత్తా.

ఆపజ్జేయ్య గరుకం ఛేజ్జవత్థున్తి అయం పఞ్హా వజ్జపటిచ్ఛాదికం భిక్ఖునిం సన్ధాయ వుత్తా. దుతియపఞ్హా పణ్డకాదయో అభబ్బపుగ్గలే సన్ధాయ వుత్తా. ఏకాదసపి హి తే గిహిభావేయేవ పారాజికం పత్తా.

వాచాతి వాచాయ అనాలపన్తో. గిరం నో చ పరే భణేయ్యాతి ‘‘ఇతి ఇమే సోస్సన్తీ’’తి పరపుగ్గలే సన్ధాయ సద్దమ్పి న నిచ్ఛారేయ్య. అయం పఞ్హా ‘‘సన్తిం ఆపత్తిం నావికరేయ్య, సమ్పజానముసావాదస్స హోతీ’’తి ఇమం ముసావాదం సన్ధాయ వుత్తా. తస్స హి భిక్ఖునో అధమ్మికాయ పటిఞ్ఞాయ తుణ్హీభూతస్స నిసిన్నస్స మనోద్వారే ఆపత్తి నామ నత్థి. యస్మా పన ఆవికాతబ్బం న ఆవికరోతి, తేనస్స వచీద్వారే అకిరియతో అయం ఆపత్తి సముట్ఠాతీతి వేదితబ్బా.

సఙ్ఘాదిసేసా చతురోతి అయం పఞ్హా అరుణుగ్గే గామన్తరపరియాపన్నం నదిపారం ఓక్కన్తభిక్ఖునిం సన్ధాయ వుత్తా, సా హి సకగామతో పచ్చూససమయే నిక్ఖమిత్వా అరుణుగ్గమనకాలే వుత్తప్పకారం నదిపారం ఓక్కన్తమత్తావ రత్తివిప్పవాసగామన్తరనదిపారగణమ్హాఓహీయనలక్ఖణేన ఏకప్పహారేనేవ చతురో సఙ్ఘాదిసేసే ఆపజ్జతి.

సియా ఆపత్తియో నానాతి అయం పఞ్హా ఏకతోఉపసమ్పన్నా ద్వే భిక్ఖునియో సన్ధాయ వుత్తా. తాసు హి భిక్ఖూనం సన్తికే ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ హత్థతో గణ్హన్తస్స పాచిత్తియం, భిక్ఖునీనం సన్తికే ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ హత్థతో గణ్హన్తస్స దుక్కటం.

చతురో జనా సంవిధాయాతి ఆచరియో చ తయో చ అన్తేవాసికా ఛమాసకం భణ్డం అవహరింసు, ఆచరియస్స సాహత్థికా తయో మాసకా, ఆణత్తియాపి తయోవ తస్మా థుల్లచ్చయం ఆపజ్జతి, ఇతరేసం సాహత్థికో ఏకేకో, ఆణత్తికా పఞ్చాతి తస్మా పారాజికం ఆపజ్జింసు. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో. విత్థారో పన అదిన్నాదానపారాజికే సంవిదావహారవణ్ణనాయం వుత్తో.

(౨) పారాజికాదిపఞ్హావణ్ణనా

౪౮౦. ఛిద్దం తస్మిం ఘరే నత్థీతి అయం పఞ్హా దుస్సకుటిఆదీని సన్థతపేయ్యాలఞ్చ సన్ధాయ వుత్తా.

తేలం మధుం ఫాణితన్తి గాథా లిఙ్గపరివత్తం సన్ధాయ వుత్తా.

నిస్సగ్గియేనాతి గాథా పరిణామనం సన్ధాయ వుత్తా. యో హి సఙ్ఘస్స పరిణతలాభతో ఏకం చీవరం అత్తనో, ఏకం అఞ్ఞస్సాతి ద్వే చీవరాని ‘‘ఏకం మయ్హం, ఏకం తస్స దేహీ’’తి ఏకపయఓగేన పరిణామేతి, సో నిస్సగ్గియపాచిత్తియఞ్చేవ సుద్ధికపాచిత్తియఞ్చ ఏకతో ఆపజ్జతి.

కమ్మఞ్చ తం కుప్పేయ్య వగ్గపచ్చయాతి అయం పఞ్హా ద్వాదసయోజనపమాణేసు బారాణసిఆదీసు నగరేసు గామసీమం సన్ధాయ వుత్తా.

పదవీతిహారమత్తేనాతి గాథా సఞ్చరిత్తం సన్ధాయ వుత్తా, అత్థోపి చస్సా సఞ్చరిత్తవణ్ణనాయమేవ వుత్తో.

సబ్బాని తాని నిస్సగ్గియానీతి అయం పఞ్హా అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా ధోవాపనం సన్ధాయ వుత్తా. సచే హి తిణ్ణమ్పి చీవరానం కాకఊహదనం వా కద్దమమక్ఖితం వా కణ్ణం గహేత్వా భిక్ఖునీ ఉదకేన ధోవతి, భిక్ఖుస్స కాయగతానేవ నిస్సగ్గియాని హోన్తి.

సరణగమనమ్పి న తస్స అత్థీతి సరణగమనఉపసమ్పదాపి నత్థి. అయం పన పఞ్హా మహాపజాపతియా ఉపసమ్పదం సన్ధాయ వుత్తా.

హనేయ్య అనరియం మన్దోతి తఞ్హి ఇత్థిం వా పురిసం వా అనరియం హనేయ్య. అయం పఞ్హా లిఙ్గపరివత్తేన ఇత్థిభూతం పితరం పురిసభూతఞ్చ మాతరం సన్ధాయ వుత్తా.

న తేనానన్తరం ఫుసేతి అయం పఞ్హా మిగసిఙ్గతాపససీహకుమారాదీనం వియ తిరచ్ఛానమాతాపితరో సన్ధాయ వుత్తా.

అచోదయిత్వాతి గాథా దూతేనుపసమ్పదం సన్ధాయ వుత్తా. చోదయిత్వాతి గాథా పణ్డకాదీనం ఉపసమ్పదం సన్ధాయ వుత్తా. కురున్దియం పన ‘‘పఠమగాథా అట్ఠ అసమ్ముఖాకమ్మాని, దుతియా అనాపత్తికస్స కమ్మం సన్ధాయ వుత్తా’’తి ఆగతం.

ఛిన్దన్తస్స ఆపత్తీతి వనప్పతిం ఛిన్దన్తస్స పారాజికం, తిణలతాదిం ఛిన్దన్తస్స పాచిత్తియం, అఙ్గజాతం ఛిన్దన్తస్స థుల్లచ్చయం. ఛిన్దన్తస్స అనాపత్తీతి కేసే చ నఖే చ ఛిన్దన్తస్స అనాపత్తి. ఛాదేన్తస్స ఆపత్తీతి అత్తనో ఆపత్తిం ఛాదేన్తస్స అఞ్ఞేసం వా ఆపత్తిం. ఛాదేన్తస్స అనాపత్తీతి గేహాదీని ఛాదేన్తస్స అనాపత్తి.

సచ్చం భణన్తోతి గాథాయ ‘‘సిఖరణీసి ఉభతోబ్యఞ్జనాసీ’’తి సచ్చం భణన్తో గరుకం ఆపజ్జతి, సమ్పజానముసావాదే పన ముసా భాసతో లహుకాపత్తి హోతి, అభూతారోచనే ముసా భణన్తో గరుకం ఆపజ్జతి, భూతారోచనే సచ్చం భాసతో లహుకాపత్తి హోతీతి.

(౩) పాచిత్తియాదిపఞ్హావణ్ణనా

౪౮౧. అధిట్ఠితన్తి గాథా నిస్సగ్గియచీవరం అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జన్తం సన్ధాయ వుత్తా.

అత్థఙ్గతే సూరియేతి గాథా రోమన్థకం సన్ధాయ వుత్తా.

న రత్తచిత్తోతి గాథాయ అయమత్థో – రత్తచిత్తో మేథునధమ్మపారాజికం ఆపజ్జతి. థేయ్యచిత్తో అదిన్నాదానపారాజికం, పరం మరణాయ చేతేన్తో మనుస్సవిగ్గహపారాజికం, సఙ్ఘభేదకో పన న రత్తచిత్తో న చ పన థేయ్యచిత్తో న చాపి సో పరం మరణాయ చేతయి, సలాకం పనస్స దేన్తస్స హోతి ఛేజ్జం, పారాజికం హోతి, సలాకం పటిగ్గణ్హన్తస్స భేదకానువత్తకస్స థుల్లచ్చయం.

గచ్ఛేయ్య అడ్ఢయోజనన్తి అయం పఞ్హా సుప్పతిట్ఠితనిగ్రోధసదిసం ఏకకులస్స రుక్ఖమూలం సన్ధాయ వుత్తా.

కాయికానీతి అయం గాథా సమ్బహులానం ఇత్థీనం కేసే వా అఙ్గులియో వా ఏకతో గణ్హన్తం సన్ధాయ వుత్తా.

వాచసికానీతి అయం గాథా ‘‘సబ్బా తుమ్హే సిఖరణియో’’తిఆదినా నయేన దుట్ఠుల్లభాణిం సన్ధాయ వుత్తా.

తిస్సిత్థియో మేథునం తం న సేవేతి తిస్సో ఇత్థియో వుత్తా, తాసుపి యం తం మేథునం నామ, తం న సేవతి. తయో పురిసేతి తయో పురిసేపి ఉపగన్త్వా మేథునం న సేవతి. తయో అనరియపణ్డకేతి ఉభతోబ్యఞ్జనసఙ్ఖాతే తయో అనరియే తయో చ పణ్డకేతి ఇమేపి ఛ జనే ఉపగన్త్వా మేథునం న సేవతి. న చాచరే మేథునం బ్యఞ్జనస్మిన్తి అనులోమపారాజికవసేనపి మేథునం నాచరతి. ఛేజ్జం సియా మేథునధమ్మపచ్చయాతి సియా మేథునధమ్మపచ్చయా పారాజికన్తి. అయం పఞ్హా అట్ఠవత్థుకం సన్ధాయ వుత్తా, తస్సా హి మేథునధమ్మస్స పుబ్బభాగం కాయసంసగ్గం ఆపజ్జితుం వాయమన్తియా మేథునధమ్మపచ్చయా ఛేజ్జం హోతి.

మాతరం చీవరన్తి అయం గాథా పిట్ఠిసమయే వస్సికసాటికత్థం సతుప్పాదకరణం సన్ధాయ వుత్తా. వినిచ్ఛయో పనస్సా వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనాయమేవ వుత్తో.

కుద్ధో ఆరాధకో హోతీతి గాథా తిత్థియవత్తం సన్ధాయ వుత్తా. తిత్థియో హి వత్తం పూరయమానో తిత్థియానం వణ్ణే భఞ్ఞమానే కుద్ధో ఆరాధకో హోతి, వత్థుత్తయస్స వణ్ణే భఞ్ఞమానే కుద్ధో గారయ్హో హోతీతి తత్థేవస్సా విత్థారో వుత్తో. దుతియగాథాపి తమేవ సన్ధాయ వుత్తా.

సఙ్ఘాదిసేసన్తిఆది గాథా యా భిక్ఖునీ అవస్సుతావ అవస్సుతస్స పురిసస్స హత్థతో పిణ్డపాతం గహేత్వా మనుస్సమంసలసుణపణీతభోజనసేసఅకప్పియమంసేహి సద్ధిం ఓమద్దిత్వా అజ్ఝోహరతి, తం సన్ధాయ వుత్తా.

ఏకో ఉపసమ్పన్నో ఏకో అనుపసమ్పన్నోతి గాథా ఆకాసగతం సన్ధాయ వుత్తా. సచే హి ద్వీసు సామణేరేసు ఏకో ఇద్ధియా కేసగ్గమత్తమ్పి పథవిం ముఞ్చిత్వా నిసిన్నో హోతి, సో అనుపసమ్పన్నో నామ హోతి. సఙ్ఘేనాపి ఆకాసే నిసీదిత్వా భూమిగతస్స కమ్మం న కాతబ్బం. సచే కరోతి, కుప్పతి.

అకప్పకతన్తి గాథా అచ్ఛిన్నచీవరకం భిక్ఖుం సన్ధాయ వుత్తా. తస్మింయేవ చస్సా సిక్ఖాపదే విత్థారేన వినిచ్ఛయోపి వుత్తో.

న దేతి న పటిగ్గణ్హాతీతి నాపి ఉయ్యోజికా దేతి, న ఉయ్యోజితా తస్సా హత్థతో గణ్హాతి. పటిగ్గహో తేన న విజ్జతీతి తేనేవ కారణేన ఉయ్యోజికాయ హత్థతో ఉయ్యోజితాయ పటిగ్గహో న విజ్జతి. ఆపజ్జతి గరుకన్తి ఏవం సన్తేపి అవస్సుతస్స హత్థతో పిణ్డపాతగ్గహణే ఉయ్యోజేన్తీ సఙ్ఘాదిసేసాపత్తిం ఆపజ్జతి. తఞ్చ పరిభోగపచ్చయాతి తఞ్చ పన ఆపత్తిం ఆపజ్జమానా తస్సా ఉయ్యోజితాయ పరిభోగపచ్చయా ఆపజ్జతి. తస్సా హి భోజనపరియోసానే ఉయ్యోజికాయ సఙ్ఘాదిసేసో హోతీతి. దుతియగాథా తస్సాయేవ ఉదకదన్తపోనగ్గహణే ఉయ్యోజనం సన్ధాయ వుత్తా.

న భిక్ఖునీ నో చ ఫుసేయ్య వజ్జన్తి సత్తరసకేసు హి అఞ్ఞతరం ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా అనాదరియేన ఛాదయమానాపి భిక్ఖునీ ఛాదనపచ్చయా వజ్జం న ఫుసతి, అఞ్ఞం నవం ఆపత్తిం నాపజ్జతి, పటిచ్ఛన్నాయ వా అప్పటిచ్ఛన్నాయ వా ఆపత్తియా పక్ఖమానత్తమేవ లభతి. అయం పన భిక్ఖునీపి న హోతి, సావసేసఞ్చ గరుకం ఆపజ్జిత్వా ఛాదేత్వా వజ్జం న ఫుసతి. పఞ్హా మేసా కుసలేహి చిన్తితాతి అయం కిర పఞ్హా ఉక్ఖిత్తకభిక్ఖుం సన్ధాయ వుత్తా. తేన హి సద్ధిం వినయకమ్మం నత్థి, తస్మా సో సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జిత్వా ఛాదేన్తో వజ్జం న ఫుసతీతి.

సేదమోచనగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.