చూళసఙ్గామో

అనువిజ్జకస్స పటిపత్తివణ్ణనా

౩౬౫. చూళసఙ్గామే సఙ్గామావచరేన భిక్ఖునాతి సఙ్గామో వుచ్చతి అధికరణవినిచ్ఛయత్థాయ సఙ్ఘసన్నిపాతో. తత్ర హి అత్తపచ్చత్థికా చేవ సాసనపచ్చత్థికా చ ఉద్ధమ్మం ఉబ్బినయం సత్థు సాసనం దీపేన్తా సమోసరన్తి వేసాలికా వజ్జిపుత్తకా వియ. యో భిక్ఖు తేసం పచ్చత్థికానం లద్ధిం మద్దిత్వా సకవాదదీపనత్థాయ తత్థ అవచరతి, అజ్ఝోగాహేత్వా వినిచ్ఛయం పవత్తేతి, సో సఙ్గామావచరో నామ యసత్థేరో వియ. తేన సఙ్గామావచరేన భిక్ఖునా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమన్తేన నీచచిత్తేన సఙ్ఘో ఉపసఙ్కమితబ్బో. నీచచిత్తేనాతి మానద్ధజం నిపాతేత్వా నిహతమానచిత్తేన. రజోహరణసమేనాతి పాదపుఞ్ఛనసమేన; యథా రజోహరణస్స సంకిలిట్ఠే వా అసంకిలిట్ఠే వా పాదే పుఞ్ఛియమానే నేవ రాగో న దోసో; ఏవం ఇట్ఠానిట్ఠేసు అరజ్జన్తేన అదుస్సన్తేనాతి అత్థో. యథాపతిరూపే ఆసనేతి యథాపతిరూపం ఆసనం ఞత్వా అత్తనో పాపుణనట్ఠానే థేరానం భిక్ఖూనం పిట్ఠిం అదస్సేత్వా నిసీదితబ్బం. అనానాకథికేనాతి నానావిధం తం తం అనత్థకథం అకథేన్తేన. అతిరచ్ఛానకథికేనాతి దిట్ఠసుతముతమ్పి రాజకథాదికం తిరచ్ఛానకథం అకథేన్తేన. సామం వా ధమ్మో భాసితబ్బోతి సఙ్ఘసన్నిపాతట్ఠానే కప్పియాకప్పియనిస్సితా వా రూపారూపపరిచ్ఛేదసమథాచారవిపస్సనాచారట్ఠాననిసజ్జవత్తాదినిస్సితా వా కథా ధమ్మో నామ. ఏవరూపో ధమ్మో సయం వా భాసితబ్బో, పరో వా అజ్ఝేసితబ్బో. యో భిక్ఖు తథారూపిం కథం కథేతుం పహోతి, సో వత్తబ్బో – ‘‘ఆవుసో సఙ్ఘమజ్ఝమ్హి పఞ్హే ఉప్పన్నే త్వం కథేయ్యాసీ’’తి. అరియో వా తుణ్హీభావో నాతిమఞ్ఞితబ్బోతి అరియా తుణ్హీ నిసీదన్తా న బాలపుథుజ్జనా వియ నిసీదన్తి. అఞ్ఞతరం కమ్మట్ఠానం గహేత్వావ నిసీదన్తి. ఇతి కమ్మట్ఠానమనసికారవసేన తుణ్హీభావో అరియో తుణ్హీభావో నామ, సో నాతిమఞ్ఞితబ్బో, కిం కమ్మట్ఠానానుయోగేనాతి నావజానితబ్బో; అత్తనో పతిరూపం కమ్మట్ఠానం గహేత్వావ నిసీదితబ్బన్తి అత్థో.

న ఉపజ్ఝాయో పుచ్ఛితబ్బోతి ‘‘కో నామో తుయ్హం ఉపజ్ఝాయో’’తి న పుచ్ఛితబ్బో. ఏస నయో సబ్బత్థ. న జాతీతి ‘‘ఖత్తియజాతియో త్వం బ్రాహ్మణజాతియో’’తి ఏవం జాతి న పుచ్ఛితబ్బా. న ఆగమోతి ‘‘దీఘభాణకోసి త్వం మజ్ఝిమభాణకో’’తి ఏవం ఆగమో న పుచ్ఛితబ్బో. కులపదేసోతి ఖత్తియకులాదివసేనేవ వేదితబ్బో. అత్రస్స పేమం వా దోసో వాతి అత్ర పుగ్గలే ఏతేసం కారణానం అఞ్ఞతరవసేన పేమం వా భవేయ్య దోసో వా.

నో పరిసకప్పికేనాతి పరిసకప్పకేన పరిసానువిధాయకేన న భవితబ్బం; యం పరిసాయ రుచ్చతి, తదేవ చేతేత్వా కప్పేత్వా న కథేతబ్బన్తి అత్థో. న హత్థముద్దా దస్సేతబ్బాతి కథేతబ్బే చ అకథేతబ్బే చ సఞ్ఞాజననత్థం హత్థవికారో న కాతబ్బో.

అత్థం అనువిధియన్తేనాతి వినిచ్ఛయపటివేధమేవ సల్లక్ఖేన్తేన ‘‘ఇదం సుత్తం ఉపలబ్భతి, ఇమస్మిం వినిచ్ఛయే ఇదం వక్ఖామీ’’తి ఏవం పరితులయన్తేన నిసీదితబ్బన్తి అత్థో. న చ ఆసనా వుట్ఠాతబ్బన్తి న ఆసనా వుట్ఠాయ సన్నిపాతమణ్డలే విచరితబ్బం, వినయధరే ఉట్ఠితే సబ్బా పరిసా ఉట్ఠహతి. న వీతిహాతబ్బన్తి న వినిచ్ఛయో హాపేతబ్బో. న కుమ్మగ్గో సేవితబ్బోతి న ఆపత్తి దీపేతబ్బా. అసాహసికేన భవితబ్బన్తి న సహసాకారినా భవితబ్బం; సహసా దురుత్తవచనం న కథేతబ్బన్తి అత్థో. వచనక్ఖమేనాతి దురుత్తవాచం ఖమనసీలేన. హితపరిసక్కినాతి హితేసినా హితగవేసినా కరుణా చ కరుణాపుబ్బభాగో చ ఉపట్ఠాపేతబ్బోతి అయం పదద్వయేపి అధిప్పాయో. అనసురుత్తేనాతి న అసురుత్తేన. అసురుత్తం వుచ్చతి విగ్గాహికకథాసఙ్ఖాతం అసున్దరవచనం; తం న కథేతబ్బన్తి అత్థో. అత్తా పరిగ్గహేతబ్బోతి ‘‘వినిచ్ఛినితుం వూపసమేతుం సక్ఖిస్సామి ను ఖో నో’’తి ఏవం అత్తా పరిగ్గహేతబ్బో; అత్తనో పమాణం జానితబ్బన్తి అత్థో. పరో పరిగ్గహేతబ్బోతి ‘‘లజ్జియా ను ఖో అయం పరిసా, సక్కా సఞ్ఞాపేతుం ఉదాహు నో’’తి ఏవం పరో పరిగ్గహేతబ్బో.

చోదకో పరిగ్గహేతబ్బోతి ‘‘ధమ్మచోదకో ను ఖో నో’’తి ఏవం పరిగ్గహేతబ్బో. చుదితకో పరిగ్గహేతబ్బోతి ‘‘ధమ్మచుదితకో ను ఖో నో’’తి ఏవం పరిగ్గహేతబ్బో. అధమ్మచోదకో పరిగ్గహేతబ్బోతి తస్స పమాణం జానితబ్బం. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. వుత్తం అహాపేన్తేనాతి చోదకచుదితకేహి వుత్తవచనం అహాపేన్తేన. అవుత్తం అపకాసేన్తేనాతి అనోసటం వత్థుం అప్పకాసేన్తేన. మన్దో హాసేతబ్బోతి మన్దో మోమూహో పగ్గణ్హితబ్బో, ‘‘నను త్వం కులపుత్తో’’తి ఉత్తేజేత్వా అనుయోగవత్తం కథాపేత్వా తస్స అనుయోగో గణ్హితబ్బో. భీరూ అస్సాసేతబ్బోతి యస్స సఙ్ఘమజ్ఝం వా గణమజ్ఝం వా అనోసటపుబ్బత్తా సారజ్జం ఉప్పజ్జతి, తాదిసో ‘‘మా భాయి, విస్సట్ఠో కథేహి, మయం తే ఉపత్థమ్భా భవిస్సామా’’తి వత్వాపి అనుయోగవత్తం కథాపేతబ్బో. చణ్డో నిసేధేతబ్బోతి అపసాదేతబ్బో తజ్జేతబ్బో. అసుచి విభావేతబ్బోతి అలజ్జిం పకాసేత్వా ఆపత్తిం దేసాపేతబ్బో. ఉజుమద్దవేనాతి యో భిక్ఖు ఉజు సీలవా కాయవఙ్కాదిరహితో, సో మద్దవేనేవ ఉపచరితబ్బో. ధమ్మేసు చ పుగ్గలేసు చాతి ఏత్థ యో ధమ్మగరుకో హోతి న పుగ్గలగరుకో, అయమేవ ధమ్మేసు చ పుగ్గలేసు చ మజ్ఝత్తోతి వేదితబ్బో.

౩౬౬. సుత్తం సంసన్దనత్థాయాతిఆదీసు తేన చ పన ఏవం సబ్రహ్మచారీనం పియమనాపగరుభావనీయేన అనువిజ్జకేన సముదాహటేసు సుత్తాదీసు సుత్తం సంసన్దనత్థాయ; ఆపత్తానాపత్తీనం సంసన్దనత్థన్తి వేదితబ్బం. ఓపమ్మం నిదస్సనత్థాయాతి ఓపమ్మం అత్థదస్సనత్థాయ. అత్థో విఞ్ఞాపనత్థాయాతి అత్థో జానాపనత్థాయ. పటిపుచ్ఛా ఠపనత్థాయాతి పుచ్ఛా పుగ్గలస్స ఠపనత్థాయ. ఓకాసకమ్మం చోదనత్థాయాతి వత్థునా వా ఆపత్తియా వా చోదనత్థాయ. చోదనా సారణత్థాయాతి దోసాదోసం సరాపనత్థాయ. సారణా సవచనీయత్థాయాతి దోసాదోససారణా సవచనీయకరణత్థాయ. సవచనీయం పలిబోధత్థాయాతి సవచనీయం ‘‘ఇమమ్హా ఆవాసా పరం మా పక్కమీ’’తి ఏవం పలిబోధత్థాయ. పలిబోధో వినిచ్ఛయత్థాయాతి వినిచ్ఛయం పాపనత్థాయ. వినిచ్ఛయో సన్తీరణత్థాయాతి దోసాదోసం సన్తీరణత్థాయ తులనత్థాయ. సన్తీరణం ఠానాట్ఠానగమనత్థాయాతి ఆపత్తిఅనాపత్తిగరుకలహుకాపత్తిజాననత్థాయ. సఙ్ఘో సమ్పరిగ్గహసమ్పటిచ్ఛనత్థాయాతి వినిచ్ఛయసమ్పటిగ్గహణత్థాయ చ; సువినిచ్ఛితదుబ్బినిచ్ఛితభావజాననత్థాయ చాతి అత్థో. పచ్చేకట్ఠాయినో అవిసంవాదకట్ఠాయినోతి ఇస్సరియాధిపచ్చజేట్ఠకట్ఠానే చ అవిసంవాదకట్ఠానే చ ఠితా; న తే అపసాదేతబ్బాతి అత్థో.

ఇదాని యే మన్దా మన్దబుద్ధినో ఏవం వదేయ్యుం ‘‘వినయో నామ కిమత్థాయా’’తి తేసం వచనోకాసపిదహనత్థమత్తం దస్సేతుం వినయో సంవరత్థాయాతిఆదిమాహ. తత్థ వినయో సంవరత్థాయాతి సకలాపి వినయపఞ్ఞత్తి కాయవచీద్వారసంవరత్థాయ. ఆజీవవిసుద్ధిపరియోసానస్స సీలస్స ఉపనిస్సయో హోతి; పచ్చయో హోతీతి అత్థో. ఏస నయో సబ్బత్థ. అపిచేత్థ అవిప్పటిసారోతి పాపపుఞ్ఞానం కతాకతవసేన చిత్తవిప్పటిసారాభావో. పాముజ్జన్తి దుబ్బలా తరుణపీతి. పీతీతి బలవా బహలపీతి. పస్సద్ధీతి కాయచిత్తదరథపటిప్పస్సద్ధి. సుఖన్తి కాయికచేతసికసుఖం. తఞ్హి దువిధమ్పి సమాధిస్స ఉపనిస్సయపచ్చయో హోతి. సమాధీతి చిత్తేకగ్గతా. యథాభూతఞాణదస్సనన్తి తరుణవిపస్సనా; ఉదయబ్బయఞాణస్సేతం అధివచనం. చిత్తేకగ్గతా హి తరుణవిపస్సనాయ ఉపనిస్సయపచ్చయో హోతి. నిబ్బిదాతి సిఖాపత్తా వుట్ఠానగామినిబలవవిపస్సనా. విరాగోతి అరియమగ్గో. విముత్తీతి అరహత్తఫలం. చతుబ్బిధోపి హి అరియమగ్గో అరహత్తఫలస్స ఉపనిస్సయపచ్చయో హోతి. విముత్తిఞాణదస్సనన్తి పచ్చవేక్ఖణాఞాణం. విముత్తిఞాణదస్సనం అనుపాదాపరినిబ్బానత్థాయాతి అపచ్చయపరినిబ్బానత్థాయ. అపచ్చయపరినిబ్బానస్స హి తం పచ్చయో హోతి, తస్మిం అనుప్పత్తే అవస్సం పరినిబ్బాయితబ్బతోతి. ఏతదత్థా కథాతి అయం వినయకథా నామ ఏతదత్థా. మన్తనాతి వినయమన్తనా ఏవ. ఉపనిసాతి అయం ‘‘వినయో సంవరత్థాయా’’తిఆదికా పరమ్పరపచ్చయతాపి ఏతదత్థాయ. సోతావధానన్తి ఇమిస్సా పరమ్పరపచ్చయకథాయ సోతావధానం. ఇమం కథం సుత్వా యం ఉప్పజ్జతి ఞాణం, తమ్పి ఏతదత్థాయ. యదిదం అనుపాదా చిత్తస్స విమోక్ఖోతి యో అయం చతూహి ఉపాదానేహి అనుపాదియిత్వా చిత్తస్స అరహత్తఫలసఙ్ఖాతో విమోక్ఖో, సోపి ఏతదత్థాయ; అపచ్చయపరినిబ్బానత్థాయ ఏవాతి అత్థో.

౩౬౭. అనుయోగవత్తగాథాసు పఠమగాథా వుత్తత్థా ఏవ.

వత్థుం విపత్తిం ఆపత్తిం, నిదానం ఆకారఅకోవిదో పుబ్బాపరం న జానాతీతి ‘‘వత్థు’’న్తిఆదీని ‘‘న జానాతీ’’తి పదేన సమ్బన్ధో. ‘‘అకోవిదో’’తి పదస్స ‘‘స వే తాదిసకో’’తి ఇమినా సమ్బన్ధో. తస్మా అయమేత్థ యోజనా – యో భిక్ఖు పారాజికాదీనం వత్థుం న జానాతి, చతుబ్బిధం విపత్తిం న జానాతి, సత్తవిధం ఆపత్తిం న జానాతి, ‘‘ఇదం సిక్ఖాపదం అసుకస్మిం నామ నగరే పఞ్ఞత్త’’న్తి ఏవం నిదానం న జానాతి, ‘‘ఇదం పురిమవచనం ఇదం పచ్ఛిమవచన’’న్తి పుబ్బాపరం న జానాతి, ‘‘ఇదం కతం ఇదం అకత’’న్తి కతాకతం న జానాతి. సమేన చాతి తేనేవ పుబ్బాపరం అజాననస్స సమేన అఞ్ఞాణేన, ‘‘కతాకతం న జానాతీ’’తి వుత్తం హోతి; ఏవం తావ నజానాతి-పదేన సద్ధిం సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. యం పనేతం ‘‘ఆకారఅకోవిదో’’తి వుత్తం, తత్థ ఆకారఅకోవిదోతి కారణాకారణే అకోవిదో. ఇతి య్వాయం వత్థుఆదీనిపి న జానాతి, ఆకారస్స చ అకోవిదో, స వే తాదిసకో భిక్ఖు అపటిక్ఖోతి వుచ్చతి.

కమ్మఞ్చ అధికరణఞ్చాతి ఇమేసమ్పి పదానం ‘‘న జానాతీ’’తి పదేనేవ సమ్బన్ధో. అయం పనేత్థ యోజనా – తథేవ ఇతి య్వాయం కమ్మఞ్చ న జానాతి, అధికరణఞ్చ న జానాతి, సత్తప్పకారే సమథే చాపి అకోవిదో, రాగాదీహి పన రత్తో దుట్ఠో చ మూళ్హో చ, భయేన భయా గచ్ఛతి, సమ్మోహేన మోహా గచ్ఛతి, రత్తత్తా పన దుట్ఠత్తా చ ఛన్దా దోసా చ గచ్ఛతి, పరం సఞ్ఞాపేతుం అసమత్థతాయ న చ సఞ్ఞత్తికుసలో, కారణాకారణదస్సనే అసమత్థతాయ నిజ్ఝత్తియా చ అకోవిదో అత్తనో సదిసాయ పరిసాయ లద్ధత్తా లద్ధపక్ఖో, హిరియా పరిబాహిరత్తా అహిరికో, కాళకేహి కమ్మేహి సమన్నాగతత్తా కణ్హకమ్మో, ధమ్మాదరియపుగ్గలాదరియానం అభావతో అనాదరో, స వే తాదిసకో భిక్ఖు అపటిక్ఖోతి వుచ్చతి, న పటిక్ఖితబ్బో న ఓలోకేతబ్బో, న సమ్మన్నిత్వా ఇస్సరియాధిపచ్చజేట్ఠకట్ఠానే ఠపేతబ్బోతి అత్థో. సుక్కపక్ఖగాథానమ్పి యోజనానయో వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బోతి.

చూళసఙ్గామవణ్ణనా నిట్ఠితా.