౩. తతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౯౨. తతియే – పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియాతి ఏత్థ ఏకం పాదం అతిక్కామేన్తియా థుల్లచ్చయం, దుతియేన అతిక్కన్తమత్తే సఙ్ఘాదిసేసో. అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారన్తి ఏత్థ పరిక్ఖేపారహట్ఠానం ఏకేన పాదేన అతిక్కమతి థుల్లచ్చయం, దుతియేన అతిక్కన్తమత్తే సఙ్ఘాదిసేసో. అపిచేత్థ సకగామతో నిక్ఖమన్తియా గామన్తరపచ్చయా అనాపత్తి, నిక్ఖమిత్వా పన గామన్తరం గచ్ఛన్తియా పదవారే పదవారే దుక్కటం, ఏకేన పాదేన ఇతరస్స గామస్స పరిక్ఖేపే వా ఉపచారే వా అతిక్కన్తమత్తే థుల్లచ్చయం, దుతియేన అతిక్కన్తమత్తే సఙ్ఘాదిసేసో. తతో నిక్ఖమిత్వా పున సకగామం పవిసన్తియాపి ఏసేవ నయో. సచే పన ఖణ్డపాకారేన వా వతిఛిద్దేన వా భిక్ఖునివిహారభూమియేవ సక్కా హోతి పవిసితుం, ఏవం పవిసమానాయ కప్పియభూమిం నామ పవిట్ఠా హోతి, తస్మా వట్టతి. సచేపి హత్థిపిట్ఠిఆదీహి వా ఇద్ధియా వా పవిసతి, వట్టతియేవ. పదసా గమనమేవ హి ఇధాధిప్పేతం. తేనేవ ‘‘పఠమం పాదం అతిక్కామేన్తియా’’తిఆదిమాహ.

ద్వే గామా భిక్ఖునివిహారేన సమ్బద్ధవతికా హోన్తి, యస్మిం గామే భిక్ఖునివిహారో, తత్థ పిణ్డాయ చరిత్వా పున విహారం పవిసిత్వా సచే విహారమజ్ఝేన ఇతరస్స గామస్స మగ్గో అత్థి, గన్తుం వట్టతి. తతో పన గామతో తేనేవ మగ్గేన పచ్చాగన్తబ్బం. సచే గామద్వారేన నిక్ఖమిత్వా ఆగచ్ఛతి, పురిమనయేనేవ ఆపత్తిభేదో వేదితబ్బో. సకగామతో కేనచి కరణీయేన భిక్ఖునీహి సద్ధిం నిక్ఖన్తాయ పున పవిసనకాలే హత్థి వా ముచ్చతి, ఉస్సారణా వా హోతి, ఇతరా భిక్ఖునియో సహసా గామం పవిసన్తి, యావ అఞ్ఞా భిక్ఖునీ ఆగచ్ఛతి, తావ బహిగామద్వారే ఠాతబ్బం. సచే న ఆగచ్ఛతి, దుతియికా భిక్ఖునీ పక్కన్తా నామ హోతి, పవిసితుం వట్టతి.

పుబ్బే మహాగామో హోతి, మజ్ఝే భిక్ఖునివిహారో. పచ్ఛా తం గామం చత్తారో జనా లభిత్వా విసుం విసుం వతిపరిక్ఖేపం కత్వా విభజిత్వా భుఞ్జన్తి, విహారతో ఏకం గామం గన్తుం వట్టతి. తతో అపరం గామం ద్వారేన వా వతిఛిద్దేన వా పవిసితుం న వట్టతి. పున విహారమేవ పచ్చాగన్తుం వట్టతి. కస్మా? విహారస్స చతుగామసాధారణత్తా.

అన్తరవాసకో తేమియతీతి యత్థ యథా తిమణ్డలపటిచ్ఛాదనం హోతి; ఏవం నివత్థాయ భిక్ఖునియా వస్సకాలే తిత్థేన వా అతిత్థేన వా ఓతరిత్వా యత్థ కత్థచి ఉత్తరన్తియా ఏకద్వఙ్గులమత్తమ్పి అన్తరవాసకో తేమియతి. సేసం నదీలక్ఖణం నదీనిమిత్తకథాయ ఆవి భవిస్సతి. ఏవరూపం నదిం తిత్థేన వా అతిత్థేన వా ఓతరిత్వా ఉత్తరణకాలే పఠమం పాదం ఉద్ధరిత్వా తీరే ఠపేన్తియా థుల్లచ్చయం, దుతియపాదుద్ధారే సఙ్ఘాదిసేసో. సేతునా గచ్ఛతి, అనాపత్తి. పదసా ఓతరిత్వా ఉత్తరణకాలే సేతుం ఆరోహిత్వా ఉత్తరన్తియాపి అనాపత్తి. సేతునా పన గన్త్వా ఉత్తరణకాలే పదసా గచ్ఛన్తియా ఆపత్తియేవ. యాననావాఆకాసగమనాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఓరిమతీరతో పన పరతీరమేవ అక్కమన్తియా అనాపత్తి. రజనకమ్మత్థం గన్త్వా దారుసఙ్కడ్ఢనాదికిచ్చేన ద్వే తిస్సో ఉభయతీరేసు విచరన్తి, వట్టతి. సచే పనేత్థ కాచి కలహం కత్వా ఇతరం తీరం గచ్ఛతి, ఆపత్తి. ద్వే ఏకతో ఉత్తరన్తి, ఏకా మజ్ఝే నదియా కలహం కత్వా నివత్తిత్వా ఓరిమతీరమేవ ఆగచ్ఛతి, ఆపత్తి. ఇతరిస్సా పన అయం పక్కన్తట్ఠానే ఠితా హోతి, తస్మా పరతీరం గచ్ఛన్తియాపి అనాపత్తి. న్హాయితుం వా పాతుం వా ఓతిణ్ణా తమేవ తీరం పచ్చుత్తరతి, అనాపత్తి.

సహ అరుణుగ్గమనాతి ఏత్థ సచే సజ్ఝాయం వా పధానం వా అఞ్ఞం వా కిఞ్చి కమ్మం కురుమానా పురేఅరుణేయేవ దుతియికాయ సన్తికం గమిస్సామీతి ఆభోగం కరోతి, అజానన్తియా ఏవ చస్సా అరుణో ఉగ్గచ్ఛతి, అనాపత్తి. అథ పన ‘‘యావ అరుణుగ్గమనా ఇధేవ భవిస్సామీ’’తి వా అనాభోగేన వా విహారస్స ఏకదేసే అచ్ఛతి, దుతియికాయ హత్థపాసం న ఓతరతి, అరుణుగ్గమనే సఙ్ఘాదిసేసో. హత్థపాసోయేవ హి ఇధ పమాణం, హత్థపాసాతిక్కమే ఏకగబ్భోపి న రక్ఖతి.

అగామకే అరఞ్ఞేతి ఏత్థ ‘‘నిక్ఖమిత్వా బహి ఇన్దఖీలా సబ్బమేతం అరఞ్ఞ’’న్తి ఏవం వుత్తలక్ఖణమేవ అరఞ్ఞం. తం పనేతం కేవలం గామాభావేన ‘‘అగామక’’న్తి వుత్తం, న విఞ్ఝాటవిసదిసతాయ. తాదిసే అరఞ్ఞే ఓక్కన్తే దస్సనూపచారే విజహితే సచేపి సవనూపచారో అత్థి, ఆపత్తి. తేనేవ వుత్తం అట్ఠకథాయం ‘‘సచే భిక్ఖునీసు మహాబోధిఅఙ్గణం పవిసన్తీసు ఏకా బహి తిట్ఠతి, తస్సాపి ఆపత్తి. లోహపాసాదం పవిసన్తీసుపి పరివేణం పవిసన్తీసుపి ఏసేవ నయో. మహాచేతియం వన్దమానాసు ఏకా ఉత్తరద్వారేన నిక్ఖమిత్వా గచ్ఛతి, తస్సాపి ఆపత్తి. థూపారామం పవిసన్తీసు ఏకా బహి తిట్ఠతి, తస్సాపి ఆపత్తీ’’తి. ఏత్థ చ దస్సనూపచారో నామ యత్థ ఠితం దుతియికా పస్సతి. సచే పన సాణిపాకారన్తరికాపి హోతి, దస్సనూపచారం విజహతి నామ. సవనూపచారో నామ యత్థ ఠితా మగ్గమూళ్హసద్దేన వియ ధమ్మసవనారోచనసద్దేన వియ చ ‘‘అయ్యే’’తి సద్దాయన్తియా సద్దం సుణాతి. అజ్ఝోకాసే దూరేపి దస్సనూపచారో నామ హోతి. సో ఏవరూపే సవనూపచారే విజహితే న రక్ఖతి, విజహితమత్తేవ ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్స.

ఏకా మగ్గం గచ్ఛన్తీ ఓహీయతి. సఉస్సాహా చే హుత్వా ఇదాని పాపుణిస్సామీతి అనుబన్ధతి, అనాపత్తి. సచే పురిమాయో అఞ్ఞేన మగ్గేన గచ్ఛన్తి, పక్కన్తా నామ హోన్తి, అనాపత్తియేవ. ద్విన్నం గచ్ఛన్తీనం ఏకా అనుబన్ధితుం అసక్కోన్తీ ‘‘గచ్ఛతు అయ’’న్తి ఓహీయతి, ఇతరాపి ‘‘ఓహీయతు అయ’’న్తి, గచ్ఛతి, ద్విన్నమ్పి ఆపత్తి. సచే పన గచ్ఛన్తీసు పురిమాపి అఞ్ఞం మగ్గం గణ్హాతి, పచ్ఛిమాపి అఞ్ఞం, ఏకా ఏకిస్సా పక్కన్తట్ఠానే తిట్ఠతి, ద్విన్నమ్పి అనాపత్తి.

౬౯౩. పక్ఖసఙ్కన్తా వాతి తిత్థాయతనం సఙ్కన్తా, సేసం ఉత్తానమేవ. పఠమపారాజికసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

తతియసిక్ఖాపదం.