౧. పరిమణ్డలవగ్గవణ్ణనా

యాని సిక్ఖితసిక్ఖేన, సేఖియానీతి తాదినా;

భాసితాని అయం దాని, తేసమ్పి వణ్ణనాక్కమో.

౫౭౬. తత్థ పరిమణ్డలన్తి సమన్తతో మణ్డలం. నాభిమణ్డలం జాణుమణ్డలన్తి ఉద్ధం నాభిమణ్డలం అధో జాణుమణ్డలం పటిచ్ఛాదేన్తేన జాణుమణ్డలస్స హేట్ఠా జఙ్ఘట్ఠికతో పట్ఠాయ అట్ఠఙ్గులమత్తం నివాసనం ఓతారేత్వా నివాసేతబ్బం, తతో పరం ఓతారేన్తస్స దుక్కటన్తి వుత్తం. యథా నిసిన్నస్స జాణుమణ్డలతో హేట్ఠా చతురఙ్గులమత్తం పటిచ్ఛన్నం హోతీతి మహాపచ్చరియం వుత్తం; ఏవం నివాసేన్తస్స పన నివాసనం పమాణికం వట్టతి. తత్రిదం పమాణం – దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకం, తిరియం అడ్ఢతేయ్యహత్థం. తాదిసస్స పన అలాభే తిరియం ద్విహత్థపమాణమ్పి వట్టతి జాణుమణ్డలపటిచ్ఛాదనత్థం, నాభిమణ్డలం పన చీవరేనాపి సక్కా పటిచ్ఛాదేతున్తి. తత్థ ఏకపట్టచీవరం ఏవం నివత్థమ్పి నివత్థట్ఠానే న తిట్ఠతి, దుపట్టం పన తిట్ఠతి.

ఓలమ్బేన్తో నివాసేతి ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి ఏత్థ న కేవలం పురతో చ పచ్ఛతో చ ఓలమ్బేత్వా నివాసేన్తస్సేవ దుక్కటం, యే పనఞ్ఞే ‘‘తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ గిహినివత్థం నివాసేన్తి హత్థిసోణ్డకం మచ్ఛవాలకం చతుక్కణ్ణకం తాలవణ్టకం సతవలికం నివాసేన్తీ’’తిఆదినా (చూళవ. ౨౮౦) నయేన ఖన్ధకే నివాసనదోసా వుత్తా, తథా నివాసేన్తస్సాపి దుక్కటమేవ. తే సబ్బే వుత్తనయేన పరిమణ్డలం నివాసేన్తస్స న హోన్తి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారతో పన తత్థేవ ఆవి భవిస్సతి.

అసఞ్చిచ్చాతి పురతో వా పచ్ఛతో వా ఓలమ్బేత్వా నివాసేస్సామీతి ఏవం అసఞ్చిచ్చ; అథ ఖో పరిమణ్డలంయేవ నివాసేస్సామీతి విరజ్ఝిత్వా అపరిమణ్డలం నివాసేన్తస్స అనాపత్తి. అస్సతియాతి అఞ్ఞవిహితస్సాపి తథా నివాసేన్తస్స అనాపత్తి. అజానన్తస్సాతి ఏత్థ నివాసనవత్తం అజానన్తస్స మోక్ఖో నత్థి. నివాసనవత్తఞ్హి సాధుకం ఉగ్గహేతబ్బం, తస్స అనుగ్గహణమేవస్స అనాదరియం. తం పన సఞ్చిచ్చ అనుగ్గణ్హన్తస్స యుజ్జతి, తస్మా ఉగ్గహితవత్తోపి యో ఆరుళ్హభావం వా ఓరుళ్హభావం వా న జానాతి, తస్స అనాపత్తి. కురున్దియం పన ‘‘పరిమణ్డలం నివాసేతుం అజానన్తస్స అనాపత్తీ’’తి వుత్తం. యో పన సుక్ఖజఙ్ఘో వా మహాపిణ్డికమంసో వా హోతి, తస్స సారుప్పత్థాయ జాణుమణ్డలతో అట్ఠఙ్గులాధికమ్పి ఓతారేత్వా నివాసేతుం వట్టతి.

గిలానస్సాతి జఙ్ఘాయ వా పాదే వా వణో హోతి, ఉక్ఖిపిత్వా వా ఓతారేత్వా వా నివాసేతుం వట్టతి. ఆపదాసూతి వాళమిగా వా చోరా వా అనుబన్ధన్తి, ఏవరూపాసు ఆపదాసు అనాపత్తి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.

పఠమపారాజికసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి. ఫుస్సదేవత్థేరో ‘‘అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, తివేదన’’న్తి ఆహ. ఉపతిస్సత్థేరో పన ‘‘అనాదరియం పటిచ్చా’’తి వుత్తత్తా ‘‘లోకవజ్జం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదన’’న్తి ఆహ.

౫౭౭. పరిమణ్డలం పారుపితబ్బన్తి ‘‘తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ గిహిపారుతం పారుపన్తీ’’తి (చూళవ. ౨౮౦) ఏవం వుత్తం అనేకప్పకారం గిహిపారుపనం అపారుపిత్వా ఇధ వుత్తనయేనేవ ఉభో కణ్ణే సమం కత్వా పారుపనవత్తం పూరేన్తేన పరిమణ్డలం పారుపితబ్బం. ఇమాని చ ద్వే సిక్ఖాపదాని అవిసేసేన వుత్తాని. తస్మా విహారేపి అన్తరఘరేపి పరిమణ్డలమేవ నివాసేతబ్బఞ్చ పారుపితబ్బఞ్చాతి. సముట్ఠానాదీని పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బాని సద్ధిం థేరవాదేన.

౫౭౮. కాయం వివరిత్వాతి జత్తుమ్పి ఉరమ్పి వివరిత్వా. సుప్పటిచ్ఛన్నేనాతి న ససీసం పారుతేన; అథ ఖో గణ్ఠికం పటిముఞ్చిత్వా అనువాతన్తేన గీవం పటిచ్ఛాదేత్వా ఉభో కణ్ణే సమం కత్వా పటిసంహరిత్వా యావ మణిబన్ధం పటిచ్ఛాదేత్వా అన్తరఘరే గన్తబ్బం. దుతియసిక్ఖాపదే – గలవాటకతో పట్ఠాయ సీసం మణిబన్ధతో పట్ఠాయ హత్థే పిణ్డికమంసతో చ పట్ఠాయ పాదే వివరిత్వా నిసీదితబ్బం.

౫౭౯. వాసూపగతస్సాతి వాసత్థాయ ఉపగతస్స రత్తిభాగే వా దివసభాగే వా కాయం వివరిత్వాపి నిసీదతో అనాపత్తి.

౫౮౦. సుసంవుతోతి హత్థం వా పాదం వా అకీళాపేన్తో; సువినీతోతి అత్థో.

౫౮౨. ఓక్ఖిత్తచక్ఖూతి హేట్ఠా ఖిత్తచక్ఖు హుత్వా. యుగమత్తం పేక్ఖమానోతి యుగయుత్తకో హి దన్తో ఆజానేయ్యో యుగమత్తం పేక్ఖతి, పురతో చతుహత్థప్పమాణం భూమిభాగం; ఇమినాపి ఏత్తకం పేక్ఖన్తేన గన్తబ్బం. యో అనాదరియం పటిచ్చ తహం తహం ఓలోకేన్తోతి యో తంతందిసాభాగం పాసాదం కూటాగారం వీథిం ఓలోకేన్తో గచ్ఛతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఏకస్మిం పన ఠానే ఠత్వా హత్థిఅస్సాదిపరిస్సయాభావం ఓలోకేతుం వట్టతి. నిసీదన్తేనాపి ఓక్ఖిత్తచక్ఖునావ నిసీదితబ్బం.

౫౮౪. ఉక్ఖిత్తకాయాతి ఉక్ఖేపేన; ఇత్థమ్భూతలక్ఖణే కరణవచనం ఏకతో వా ఉభతో వా ఉక్ఖిత్తచీవరో హుత్వాతి అత్థో. అన్తోఇన్దఖీలతో పట్ఠాయ న ఏవం గన్తబ్బం. నిసిన్నకాలే పన ధమకరణం నీహరన్తేనాపి చీవరం అనుక్ఖిపిత్వావ నీహరితబ్బన్తి.

పఠమో వగ్గో.