౫. ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౦౨. పఞ్చమసిక్ఖాపదే – అఙ్గులియో దుక్ఖా భవిస్సన్తీతి అక్ఖరాని లిఖన్తస్స అఙ్గులియో దుక్ఖా భవిస్సన్తీతి చిన్తేసుం. ఉరస్స దుక్ఖోతి గణనం సిక్ఖన్తేన బహుం చిన్తేతబ్బం హోతి, తేనస్స ఉరో దుక్ఖో భవిస్సతీతి మఞ్ఞింసు. అక్ఖీని దుక్ఖా భవిస్సన్తీతి రూపసుత్తం సిక్ఖన్తేన కహాపణా పరివత్తేత్వా పరివత్తేత్వా పస్సితబ్బా హోన్తి, తేనస్స అక్ఖీని దుక్ఖాని భవిస్సన్తీతి మఞ్ఞింసు. డంసాదీసు డంసాతి పిఙ్గలమక్ఖికాయో. దుక్ఖానన్తి దుక్ఖమానం. తిబ్బానన్తి బహలానం. ఖరానన్తి తిఖిణానం. కటుకానన్తి ఫరుసానం; అమనాపతాయ వా కటుకరససదిసానం. అసాతానన్తి అమధురానం. పాణహరానన్తి జీవితహరానం.

౪౦౪. సీమం సమ్మన్నతీతి నవం సీమం బన్ధతి. కురున్దియం పన ఉదకుక్ఖేపపరిచ్ఛిన్దనేపి దుక్కటం వుత్తం. పరిపుణ్ణవీసతివస్సోతి పటిసన్ధిగ్గహణతో పట్ఠాయ పరిపుణ్ణవీసతివస్సో; గబ్భవీసోపి హి పరిపుణ్ణవీసతివస్సోత్వేవ సఙ్ఖ్యే గచ్ఛతి. యథాహ –

‘‘తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా కుమారకస్సపో గబ్భవీసో ఉపసమ్పన్నో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మతో కుమారకస్సపస్స ఏతదహోసి – ‘భగవతా పఞ్ఞత్తం, న ఊనవీసతివస్సో పుగ్గలో ఉపసమ్పాదేతబ్బోతి. అహఞ్చమ్హి గబ్భవీసో ఉపసమ్పన్నో. ఉపసమ్పన్నో నుఖోమ్హి, నను ఖో ఉపసమ్పన్నో’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. యం భిక్ఖవే మాతుకుచ్ఛిమ్హి పఠమం చిత్తం ఉప్పన్నం, పఠమం విఞ్ఞాణం పాతుభూతం తదుపాదాయ సావస్స జాతి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, గబ్భవీసం ఉపసమ్పాదేతు’’న్తి (మహావ. ౧౨౪).

తత్థ యో ద్వాదసమాసే మాతుకుచ్ఛిస్మిం వసిత్వా మహాపవారణాయ జాతో, సో తతో పట్ఠాయ యావ ఏకూనవీసతిమే వస్సే మహాపవారణా, తం అతిక్కమిత్వా పాటిపదే ఉపసమ్పాదేతబ్బో. ఏతేనుపాయేన హాయనవడ్ఢనం వేదితబ్బం.

పోరాణకత్థేరా పన ఏకూనవీసతివస్సం సామణేరం నిక్ఖమనీయపుణ్ణమాసిం అతిక్కమ్మ పాటిపదదివసే ఉపసమ్పాదేన్తి, తం కస్మాతి? వుచ్చతే – ఏకస్మిం వస్సే ఛ చాతుద్దసికఉపోసథా హోన్తి. ఇతి వీసతియా వస్సేసు చత్తారో మాసా పరిహాయన్తి. రాజానో తతియే తతియే వస్సే వస్సం ఉక్కడ్ఢన్తి. ఇతి అట్ఠారససు వస్సేసు ఛ మాసా వడ్ఢన్తి, తతో ఉపోసథవసేన పరిహీనే చత్తారో మాసే అపనేత్వా ద్వే మాసా అవసేసా హోన్తి, తే ద్వే మాసే గహేత్వా వీసతివస్సాని పరిపుణ్ణాని హోన్తీతి నిక్కఙ్ఖా హుత్వా నిక్ఖమనీయపుణ్ణమాసిం అతిక్కమ్మ పాటిపదే ఉపసమ్పాదేన్తి. ఏత్థ పన యో పవారేత్వా వీసతివస్సో భవిస్సతి, తం సన్ధాయ ‘‘ఏకూనవీసతివస్స’’న్తి వుత్తం. తస్మా యో మాతుకుచ్ఛిస్మిం ద్వాదసమాసే వసి, సో ఏకవీసతివస్సో హోతి. యో సత్తమాసే వసి, సో సత్తమాసాధికవీసతివస్సో. ఛమాసజాతో పన న జీవతి.

౪౦౬. అనాపత్తి ఊనవీసతివస్సం పరిపుణ్ణవీసతివస్ససఞ్ఞీతి ఏత్థ కిఞ్చాపి ఉపసమ్పాదేన్తస్స అనాపత్తి, పుగ్గలో పన అనుపసమ్పన్నోవ హోతి. సచే పన సో దసవస్సచ్చయేన అఞ్ఞం ఉపసమ్పాదేతి, తఞ్చే ముఞ్చిత్వా గణో పూరతి, సూపసమ్పన్నో. సోపి చ యావ న జానాతి, తావస్స నేవ సగ్గన్తరాయో న మోక్ఖన్తరాయో, ఞత్వా పన పున ఉపసమ్పజ్జితబ్బం. సేసం ఉత్తానమేవ.

తిసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం,

వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదం పఞ్చమం.