౭. సప్పాణకవగ్గో

౧. సఞ్చిచ్చపాణసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౮౨. సప్పాణకవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే – ఇస్సాసో హోతీతి గిహికాలే ధనుగ్గహాచరియో హోతి. జీవితా వోరోపితాతి జీవితా వియోజితా.

సిక్ఖాపదేపి వోరోపేయ్యాతి వియోజేయ్య. యస్మా పన వోహారమత్తమేవేతం; న హేత్థ కిఞ్చి వియోజితే సీసాలఙ్కారే సీసం వియ జీవితా వోరోపితే పాణేపి జీవితం నామ విసుం తిట్ఠతి, అఞ్ఞదత్థు అన్తరధానమేవ గచ్ఛతి, తస్మా తమత్థం దస్సేతుం పదభాజనే ‘‘జీవితిన్ద్రియం ఉపచ్ఛిన్దతీ’’తిఆది వుత్తం. ఇమస్మిఞ్చ సిక్ఖాపదే తిరచ్ఛానగతోయేవ ‘‘పాణో’’తి వేదితబ్బో. తం ఖుద్దకమ్పి మహన్తమ్పి మారేన్తస్స ఆపత్తినానాకరణం నత్థి. మహన్తే పన ఉపక్కమమహన్తత్తా అకుసలమహత్తం హోతి. పాణే పాణసఞ్ఞీతి అన్తమసో మఞ్చపీఠం సోధేన్తో మఙ్గులబీజకేపి పాణసఞ్ఞీ నిక్కారుణికతాయ తం భిన్దన్తో అపనేతి, పాచిత్తియం. తస్మా ఏవరూపేసు ఠానేసు కారుఞ్ఞం ఉపట్ఠపేత్వా అప్పమత్తేన వత్తం కాతబ్బం. సేసం మనుస్సవిగ్గహే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం సద్ధిం సముట్ఠానాదీహీతి.

సఞ్చిచ్చపాణసిక్ఖాపదం పఠమం.

౨. సప్పాణకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౮౭. దుతియే – సప్పాణకన్తి యే పాణకా పరిభోగేన మరన్తి, తేహి పాణకేహి సప్పాణకం, తాదిసఞ్హి జానం పరిభుఞ్జతో పయోగే పయోగే పాచిత్తియం. పత్తపూరమ్పి అవిచ్ఛిన్దిత్వా ఏకపయోగేన పివతో ఏకా ఆపత్తి. తాదిసేన ఉదకేన సామిసం పత్తం ఆవిఞ్ఛిత్వా ధోవతోపి తాదిసే ఉదకే ఉణ్హయాగుపత్తం నిబ్బాపయతోపి తం ఉదకం హత్థేన వా ఉళుఙ్కేన వా గహేత్వా న్హాయతోపి పయోగే పయోగే పాచిత్తియం. ఉదకసోణ్డిం వా పోక్ఖరణిం వా పవిసిత్వా బహినిక్ఖమనత్థాయ వీచిం ఉట్ఠాపయతోపి. సోణ్డిం వా పోక్ఖరణిం వా సోధేన్తేహి తతో గహితఉదకం ఉదకేయేవ ఆసిఞ్చితబ్బం. సమీపమ్హి ఉదకే అసతి కప్పియఉదకస్స అట్ఠ వా దస వా ఘటే ఉదకసణ్ఠానకప్పదేసే ఆసిఞ్చిత్వా తత్థ ఆసిఞ్చితబ్బం. ‘‘పవట్టిత్వా ఉదకే పతిస్సతీ’’తి ఉణ్హపాసాణే ఉదకం నాసిఞ్చితబ్బం. కప్పియఉదకేన పన పాసాణం నిబ్బాపేత్వా ఆసిఞ్చితుం వట్టతి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.

తిసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం,

వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి. ఏత్థ చ పటఙ్గపాణకానం పతనం ఞత్వాపి సుద్ధచిత్తతాయ దీపజాలనే వియ సప్పాణకభావం ఞత్వాపి ఉదకసఞ్ఞాయ పరిభుఞ్జితబ్బతో పణ్ణత్తివజ్జతా వేదితబ్బాతి.

సప్పాణకసిక్ఖాపదం దుతియం.

౩. ఉక్కోటనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౯౨. తతియసిక్ఖాపదే – ఉక్కోటేన్తీతి తస్స తస్స భిక్ఖునో సన్తికం గన్త్వా ‘‘అకతం కమ్మ’’న్తిఆదీని వదన్తా ఉచ్చాలేన్తి; యథాపతిట్ఠితభావేన పతిట్ఠాతుం న దేన్తి.

౩౯౩. యథాధమ్మన్తి యో యస్స అధికరణస్స వూపసమనాయ ధమ్మో వుత్తో, తేనేవ ధమ్మేనాతి అత్థో. నిహతాధికరణన్తి నిహతం అధికరణం; సత్థారా వుత్తధమ్మేనేవ వూపసమితం అధికరణన్తి అత్థో.

౩౯౫. ధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీతి యేన కమ్మేన తం అధికరణం వూపసమితం, తఞ్చే ధమ్మకమ్మం హోతి, తస్మిం ధమ్మకమ్మే అయమ్పి ధమ్మకమ్మసఞ్ఞీ హుత్వా యది ఉక్కోటేతి, పాచిత్తియం ఆపజ్జతీతి అత్థో. ఏతేన నయేన సేసపదానిపి వేదితబ్బాని. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన ‘‘ఇమేసం చతున్నం అధికరణానం కతి ఉక్కోటనా’’తిఆదినా నయేన పరివారే వుత్తో. అట్ఠకథాసు తం సబ్బం ఆహరిత్వా తస్సేవత్థో వణ్ణితో. మయం పన తం తత్థేవ వణ్ణయిస్సామ. ఇధ ఆహరిత్వా వణ్ణియమానే హి సుట్ఠుతరం సమ్మోహో భవేయ్యాతి న వణ్ణయిమ్హ. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. తిసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

ఉక్కోటనసిక్ఖాపదం తతియం.

౪. దుట్ఠుల్లసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౯౯. చతుత్థే – దుట్ఠుల్లా నామ ఆపత్తీతి ఏత్థ చత్తారి పారాజికాని అత్థుద్ధారవసేన దస్సితాని, సఙ్ఘాదిసేసాపత్తి పన అధిప్పేతా, తం ఛాదేన్తస్స పాచిత్తియం. ధురం నిక్ఖిత్తమత్తేతి ధురే నిక్ఖిత్తమత్తే. సచేపి ధురం నిక్ఖిపిత్వా పచ్ఛా ఆరోచేతి, న రక్ఖతి; ధురం నిక్ఖిత్తమత్తేయేవ పాచిత్తియన్తి వుత్తం హోతి. సచే పన ఏవం ధురం నిక్ఖిపిత్వా పటిచ్ఛాదనత్థమేవ అఞ్ఞస్స ఆరోచేతి, సోపి అఞ్ఞస్సాతి ఏతేనుపాయేన సమణసతమ్పి సమణసహస్సమ్పి ఆపత్తిం ఆపజ్జతియేవ తావ, యావ కోటి న ఛిజ్జతి. కదా పన కోటి ఛిజ్జతీతి? మహాసుమత్థేరో తావ వదతి – ‘‘ఆపత్తిం ఆపన్నో ఏకస్స ఆరోచేతి, సో పటినివత్తిత్వా తస్సేవ ఆరోచేతి; ఏవం కోటి ఛిజ్జతీ’’తి. మహాపదుమత్థేరో పనాహ – ‘‘అయఞ్హి వత్థుపుగ్గలోయేవ. ఆపత్తిం ఆపన్నో పన ఏకస్స భిక్ఖునో ఆరోచేతి, అయం అఞ్ఞస్స ఆరోచేతి, సో పటినివత్తిత్వా యేనస్స ఆరోచితం, తస్సేవ ఆరోచేతి; ఏవం తతియేన పుగ్గలేన దుతియస్స ఆరోచితే కోటి ఛిన్నా హోతీ’’తి.

౪౦౦. అదుట్ఠుల్లం ఆపత్తిన్తి అవసేసే పఞ్చాపత్తిక్ఖన్ధే. అనుపసమ్పన్నస్స దుట్ఠుల్లం వా అదుట్ఠుల్లం వా అజ్ఝాచారన్తి ఏత్థ అనుపసమ్పన్నస్స సుక్కవిస్సట్ఠి చ కాయసంసగ్గో చాతి అయం దుట్ఠుల్లఅజ్ఝాచారో నామ. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవాతి. ధురనిక్ఖేపసముట్ఠానం – కాయవాచాచిత్తతో సముట్ఠాతి, అకిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

దుట్ఠుల్లసిక్ఖాపదం చతుత్థం.

౫. ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౦౨. పఞ్చమసిక్ఖాపదే – అఙ్గులియో దుక్ఖా భవిస్సన్తీతి అక్ఖరాని లిఖన్తస్స అఙ్గులియో దుక్ఖా భవిస్సన్తీతి చిన్తేసుం. ఉరస్స దుక్ఖోతి గణనం సిక్ఖన్తేన బహుం చిన్తేతబ్బం హోతి, తేనస్స ఉరో దుక్ఖో భవిస్సతీతి మఞ్ఞింసు. అక్ఖీని దుక్ఖా భవిస్సన్తీతి రూపసుత్తం సిక్ఖన్తేన కహాపణా పరివత్తేత్వా పరివత్తేత్వా పస్సితబ్బా హోన్తి, తేనస్స అక్ఖీని దుక్ఖాని భవిస్సన్తీతి మఞ్ఞింసు. డంసాదీసు డంసాతి పిఙ్గలమక్ఖికాయో. దుక్ఖానన్తి దుక్ఖమానం. తిబ్బానన్తి బహలానం. ఖరానన్తి తిఖిణానం. కటుకానన్తి ఫరుసానం; అమనాపతాయ వా కటుకరససదిసానం. అసాతానన్తి అమధురానం. పాణహరానన్తి జీవితహరానం.

౪౦౪. సీమం సమ్మన్నతీతి నవం సీమం బన్ధతి. కురున్దియం పన ఉదకుక్ఖేపపరిచ్ఛిన్దనేపి దుక్కటం వుత్తం. పరిపుణ్ణవీసతివస్సోతి పటిసన్ధిగ్గహణతో పట్ఠాయ పరిపుణ్ణవీసతివస్సో; గబ్భవీసోపి హి పరిపుణ్ణవీసతివస్సోత్వేవ సఙ్ఖ్యే గచ్ఛతి. యథాహ –

‘‘తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా కుమారకస్సపో గబ్భవీసో ఉపసమ్పన్నో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మతో కుమారకస్సపస్స ఏతదహోసి – ‘భగవతా పఞ్ఞత్తం, న ఊనవీసతివస్సో పుగ్గలో ఉపసమ్పాదేతబ్బోతి. అహఞ్చమ్హి గబ్భవీసో ఉపసమ్పన్నో. ఉపసమ్పన్నో నుఖోమ్హి, నను ఖో ఉపసమ్పన్నో’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. యం భిక్ఖవే మాతుకుచ్ఛిమ్హి పఠమం చిత్తం ఉప్పన్నం, పఠమం విఞ్ఞాణం పాతుభూతం తదుపాదాయ సావస్స జాతి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, గబ్భవీసం ఉపసమ్పాదేతు’’న్తి (మహావ. ౧౨౪).

తత్థ యో ద్వాదసమాసే మాతుకుచ్ఛిస్మిం వసిత్వా మహాపవారణాయ జాతో, సో తతో పట్ఠాయ యావ ఏకూనవీసతిమే వస్సే మహాపవారణా, తం అతిక్కమిత్వా పాటిపదే ఉపసమ్పాదేతబ్బో. ఏతేనుపాయేన హాయనవడ్ఢనం వేదితబ్బం.

పోరాణకత్థేరా పన ఏకూనవీసతివస్సం సామణేరం నిక్ఖమనీయపుణ్ణమాసిం అతిక్కమ్మ పాటిపదదివసే ఉపసమ్పాదేన్తి, తం కస్మాతి? వుచ్చతే – ఏకస్మిం వస్సే ఛ చాతుద్దసికఉపోసథా హోన్తి. ఇతి వీసతియా వస్సేసు చత్తారో మాసా పరిహాయన్తి. రాజానో తతియే తతియే వస్సే వస్సం ఉక్కడ్ఢన్తి. ఇతి అట్ఠారససు వస్సేసు ఛ మాసా వడ్ఢన్తి, తతో ఉపోసథవసేన పరిహీనే చత్తారో మాసే అపనేత్వా ద్వే మాసా అవసేసా హోన్తి, తే ద్వే మాసే గహేత్వా వీసతివస్సాని పరిపుణ్ణాని హోన్తీతి నిక్కఙ్ఖా హుత్వా నిక్ఖమనీయపుణ్ణమాసిం అతిక్కమ్మ పాటిపదే ఉపసమ్పాదేన్తి. ఏత్థ పన యో పవారేత్వా వీసతివస్సో భవిస్సతి, తం సన్ధాయ ‘‘ఏకూనవీసతివస్స’’న్తి వుత్తం. తస్మా యో మాతుకుచ్ఛిస్మిం ద్వాదసమాసే వసి, సో ఏకవీసతివస్సో హోతి. యో సత్తమాసే వసి, సో సత్తమాసాధికవీసతివస్సో. ఛమాసజాతో పన న జీవతి.

౪౦౬. అనాపత్తి ఊనవీసతివస్సం పరిపుణ్ణవీసతివస్ససఞ్ఞీతి ఏత్థ కిఞ్చాపి ఉపసమ్పాదేన్తస్స అనాపత్తి, పుగ్గలో పన అనుపసమ్పన్నోవ హోతి. సచే పన సో దసవస్సచ్చయేన అఞ్ఞం ఉపసమ్పాదేతి, తఞ్చే ముఞ్చిత్వా గణో పూరతి, సూపసమ్పన్నో. సోపి చ యావ న జానాతి, తావస్స నేవ సగ్గన్తరాయో న మోక్ఖన్తరాయో, ఞత్వా పన పున ఉపసమ్పజ్జితబ్బం. సేసం ఉత్తానమేవ.

తిసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం,

వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదం పఞ్చమం.

౬. థేయ్యసత్థసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౦౭. ఛట్ఠే – పటియాలోకన్తి సూరియాలోకస్స పటిముఖం; పచ్ఛిమదిసన్తి అత్థో. కమ్మియాతి సుఙ్కట్ఠానే కమ్మికా.

౪౦౯. రాజానం వా థేయ్యం గచ్ఛన్తీతి రాజానం వా థేనేత్వా వఞ్చేత్వా రఞ్ఞో సన్తకం కిఞ్చి గహేత్వా ఇదాని న తస్స దస్సామాతి గచ్ఛన్తి.

౪౧౧. విసఙ్కేతేనాతి కాలవిసఙ్కేతేన దివసవిసఙ్కేతేన చ గచ్ఛతో అనాపత్తి. మగ్గవిసఙ్కేతేన పన అటవివిసఙ్కేతేన వా ఆపత్తియేవ. సేసమేత్థ భిక్ఖునివగ్గే వుత్తనయత్తా ఉత్తానత్థమేవ. థేయ్యసత్థసముట్ఠానం – కాయచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

థేయ్యసత్థసిక్ఖాపదం ఛట్ఠం.

౭. సంవిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౧౨. సత్తమే – పధూపేన్తో నిసీదీతి పజ్ఝాయన్తో అత్తానంయేవ పరిభాసన్తో నిసీది. నాయ్యో సో భిక్ఖు మం నిప్పాతేసీతి అయ్యో అయం భిక్ఖు మం న నిక్ఖామేసి; న మం గహేత్వా అగమాసీతి అత్థో. సేసమేత్థ భిక్ఖునియా సద్ధిం సంవిధానసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం సద్ధిం సముట్ఠానాదీహీతి.

సంవిధానసిక్ఖాపదం సత్తమం.

౮. అరిట్ఠసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౧౭. అట్ఠమే – గద్ధే బాధయింసూతి గద్ధబాధినో; గద్ధబాధినో పుబ్బపురిసా అస్సాతి గద్ధబాధిపుబ్బో, తస్స గద్ధబాధిపుబ్బస్స గిజ్ఝఘాతకకులప్పసుతస్సాతి అత్థో.

సగ్గమోక్ఖానం అన్తరాయం కరోన్తీతి అన్తరాయికా. తే కమ్మకిలేసవిపాకఉపవాదఆణావీతిక్కమవసేన పఞ్చవిధా. తత్థ పఞ్చానన్తరియకమ్మా కమ్మన్తరాయికా నామ. తథా భిక్ఖునీదూసకకమ్మం, తం పన మోక్ఖస్సేవ అన్తరాయం కరోతి, న సగ్గస్స. నియతమిచ్ఛాదిట్ఠిధమ్మా కిలేసన్తరాయికా నామ. పణ్డకతిరచ్ఛానగతఉభతోబ్యఞ్జనకానం పటిసన్ధిధమ్మా విపాకన్తరాయికా నామ. అరియూపవాదా ఉపవాదన్తరాయికా నామ, తే పన యావ అరియే న ఖమాపేన్తి తావదేవ, న తతో పరం. సఞ్చిచ్చ ఆపన్నా ఆపత్తియో ఆణావీతిక్కమన్తరాయికా నామ, తాపి యావ భిక్ఖుభావం వా పటిజానాతి, న వుట్ఠాతి వా న దేసేతి వా తావదేవ, న తతో పరం.

తత్రాయం భిక్ఖు బహుస్సుతో ధమ్మకథికో సేసన్తరాయికే జానాతి, వినయే పన అకోవిదత్తా పణ్ణత్తివీతిక్కమన్తరాయికే న జానాతి, తస్మా రహోగతో ఏవం చిన్తేసి – ‘‘ఇమే ఆగారికా పఞ్చ కామగుణే పరిభుఞ్జన్తా సోతాపన్నాపి సకదాగామినోపి అనాగామినోపి హోన్తి, భిక్ఖూపి మనాపికాని చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యాని రూపాని పస్సన్తి…పే… కాయవిఞ్ఞేయ్యే ఫోట్ఠబ్బే ఫుసన్తి, ముదుకాని అత్థరణపావురణాదీని పరిభుఞ్జన్తి, ఏతం సబ్బం వట్టతి. కస్మా ఇత్థిరూపా…పే… ఇత్థిఫోట్ఠబ్బా ఏవ న వట్టన్తి, ఏతేపి వట్టన్తీ’’తి. ఏవం రసేన రసం సంసన్దిత్వా సచ్ఛన్దరాగపరిభోగఞ్చ నిచ్ఛన్దరాగపరిభోగఞ్చ ఏకం కత్వా థూలవాకేహి సద్ధిం అతిసుఖుమసుత్తం ఘటేన్తో వియ సాసపేన సద్ధిం సినేరుం ఉపసంహరన్తో వియ పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పాదేత్వా ‘‘కిం భగవతా మహాసముద్దం బన్ధన్తేన వియ మహతా ఉస్సాహేన పఠమపారాజికం పఞ్ఞత్తం, నత్థి ఏత్థ దోసో’’తి సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన సద్ధిం పటివిరుజ్ఝన్తో భబ్బపుగ్గలానం ఆసం ఛిన్దన్తో జినస్స ఆణాచక్కే పహారమదాసి. తేనాహ – ‘‘తథాహం భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామీ’’తిఆది.

అట్ఠికఙ్కలూపమాతిఆదిమ్హి అట్ఠికఙ్కలూపమా అప్పస్సాదట్ఠేన. మంసపేసూపమా బహుసాధారణట్ఠేన. తిణుక్కూపమా అనుదహనట్ఠేన. అఙ్గారకాసూపమా మహాభితాపనట్ఠేన. సుపినకూపమా ఇత్తరపచ్చుపట్ఠానట్ఠేన. యాచితకూపమా తావకాలికట్ఠేన. రుక్ఖఫలూపమా సబ్బఙ్గపచ్చఙ్గపలిభఞ్జనట్ఠేన. అసిసూనూపమా అధికుట్టనట్ఠేన. సత్తిసూలూపమా వినివిజ్ఝనట్ఠేన. సప్పసిరూపమా సాసఙ్కసప్పటిభయట్ఠేనాతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపో. విత్థారో పన పపఞ్చసూదనియం మజ్ఝిమట్ఠకథాయం (మ. ని. ౧.౨౩౪ ఆదయో; ౨.౪౨ ఆదయో) గహేతబ్బో. ఏవం బ్యాఖోతి ఏవం వియ ఖో. సేసమేత్థ పుబ్బే వుత్తనయత్తా ఉత్తానమేవ.

సమనుభాసనసముట్ఠానం – కాయవాచాచిత్తతో సముట్ఠాతి, అకిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

అరిట్ఠసిక్ఖాపదం అట్ఠమం.

౯. ఉక్ఖిత్తసమ్భోగసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౨౪-౫. నవమే – అకటానుధమ్మేనాతి అనుధమ్మో వుచ్చతి ఆపత్తియా అదస్సనే వా అప్పటికమ్మే వా పాపికాయ దిట్ఠియా అప్పటినిస్సగ్గే వా ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన ఉక్ఖిత్తకస్స అనులోమవత్తం దిస్వా కతా ఓసారణా; సో ఓసారణసఙ్ఖాతో అనుధమ్మో యస్స న కతో, అయం అకటానుధమ్మో నామ, తాదిసేన సద్ధిన్తి అత్థో. తేనేవస్స పదభాజనే ‘‘అకటానుధమ్మో నామ ఉక్ఖిత్తో అనోసారితో’’తి వుత్తం.

దేతి వా పటిగ్గణ్హాతి వాతి ఏకపయోగేన బహుమ్పి దదతో వా గణ్హతో వా ఏకం పాచిత్తియం. విచ్ఛిన్దిత్వా విచ్ఛిన్దిత్వా దేన్తస్స చ గణ్హన్తస్స చ పయోగగణనాయ పాచిత్తియాని. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. తిసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

ఉక్ఖిత్తసమ్భోగసిక్ఖాపదం నవమం.

౧౦. కణ్టకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౨౮. దసమే – దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నన్తి అరిట్ఠస్స వియ ఏతస్సాపి అయోనిసో ఉమ్ముజ్జన్తస్స ఉప్పన్నం. నాసేతూతి ఏత్థ తివిధా నాసనా – సంవాసనాసనా, లిఙ్గనాసనా, దణ్డకమ్మనాసనాతి. తత్థ ఆపత్తియా అదస్సనాదీసు ఉక్ఖేపనా సంవాసనాసనా నామ. ‘‘దూసకో నాసేతబ్బో (పారా. ౬౬) మేత్తియం భిక్ఖునిం నాసేథా’’తి (పారా. ౩౮౪) అయం లిఙ్గనాసనా నామ. ‘‘అజ్జతగ్గే తే ఆవుసో సమణుద్దేస న చేవ సో భగవా సత్థా అపదిసితబ్బో’’తి అయం దణ్డకమ్మనాసనా నామ. అయం ఇధ అధిప్పేతా. తేనాహ – ‘‘ఏవఞ్చ పన భిక్ఖవే నాసేతబ్బో…పే… వినస్సా’’తి. తత్థ చరాతి గచ్ఛ. పిరేతి పర అమామక. వినస్సాతి నస్స; యత్థ తే న పస్సామ, తత్థ గచ్ఛాతి.

౪౨౯. ఉపలాపేయ్యాతి సఙ్గణ్హేయ్య. ఉపట్ఠాపేయ్యాతి తేన అత్తనో ఉపట్ఠానం కారాపేయ్య. సేసం అరిట్ఠసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం సద్ధిం సముట్ఠానాదీహీతి.

కణ్టకసిక్ఖాపదం దసమం.

సమత్తో వణ్ణనాక్కమేన సప్పాణకవగ్గో సత్తమో.