౩. ఓవాదవగ్గో

౧. ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౪౧-౧౪౪. భిక్ఖునివగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే – లాభినో హోన్తీతి ఏత్థ న తేసం భిక్ఖునియో దేన్తి, న దాపేన్తి, మహాకులేహి పబ్బజితా పన కులధీతరో అత్తనో సన్తికం ఆగతానం ఞాతిమనుస్సానం ‘‘కుతో అయ్యే ఓవాదం ఉద్దేసం పరిపుచ్ఛం లభథా’’తి పుచ్ఛన్తానం ‘‘అసుకో చ అసుకో చ థేరో ఓవదతీ’’తి అసీతిమహాసావకే ఉద్దిసిత్వా కథానుసారేన తేసం సీలసుతాచారజాతిగోత్తాదిభేదం విజ్జమానగుణం కథయన్తి. ఏవరూపా హి విజ్జమానగుణా కథేతుం వట్టన్తి. తతో పసన్నచిత్తా మనుస్సా థేరానం చీవరాదిభేదం మహన్తం లాభసక్కారం అభిహరింసు. తేన వుత్తం – ‘‘లాభినో హోన్తి చీవర…పే… పరిక్ఖారాన’’న్తి.

భిక్ఖునియో ఉపసఙ్కమిత్వాతి తేసం కిర సన్తికే తాసు ఏకా భిక్ఖునీపి న ఆగచ్ఛతి, లాభతణ్హాయ పన ఆకడ్ఢియమానహదయా తాసం ఉపస్సయం అగమంసు. తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘భిక్ఖునియో ఉపసఙ్కమిత్వా’’తి. తాపి భిక్ఖునియో చలచిత్తతాయ తేసం వచనం అకంసుయేవ. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో తా భిక్ఖునియో…పే… నిసీదింసూ’’తి. తిరచ్ఛానకథన్తి సగ్గమగ్గగమనేపి తిరచ్ఛానభూతం రాజకథాదిమనేకవిధం నిరత్థకకథం. ఇద్ధోతి సమిద్ధో, సహితత్థో గమ్భీరో బహురసో లక్ఖణపటివేధసంయుత్తోతి అధిప్పాయో.

౧౪౫-౧౪౭. అనుజానామి భిక్ఖవేతి ఏత్థ యస్మా తే భిక్ఖూ ‘‘మా తుమ్హే భిక్ఖవే భిక్ఖునియో ఓవదిత్థా’’తి వుచ్చమానా అదిట్ఠసచ్చత్తా తథాగతే ఆఘాతం బన్ధిత్వా అపాయుపగా భవేయ్యుం, తస్మా నేసం తం అపాయుపగతం పరిహరన్తో భగవా అఞ్ఞేనేవ ఉపాయేన తే భిక్ఖునోవాదతో పరిబాహిరే కత్తుకామో ఇమం భిక్ఖునోవాదకసమ్ముతిం అనుజానీతి వేదితబ్బో. ఏవం ఇధ పరిబాహిరే కత్తుకామతాయ అనుజానిత్వా పరతో కరోన్తోవ ‘‘అనుజానామి భిక్ఖవే అట్ఠహఙ్గేహి సమన్నాగత’’న్తిఆదిమాహ. ఇమాని హి అట్ఠఙ్గాని ఛబ్బగ్గియానం సుపినన్తేనపి న భూతపుబ్బానీతి.

తత్థ సీలమస్స అత్థీతి సీలవా. ఇదాని యఞ్చ తం సీలం, యథా చ తం తస్స అత్థి నామ హోతి, తం దస్సేన్తో ‘‘పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో’’తిఆదిమాహ. తత్థ పాతిమోక్ఖోవ సంవరో పాతిమోక్ఖసంవరో. పాతిమోక్ఖసంవరేన సంవుతో సమన్నాగతోతి పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో.

విహరతీతి వత్తతి. వుత్తఞ్హేతం విభఙ్గే –

‘‘పాతిమోక్ఖన్తి సీలం పతిట్ఠా ఆది చరణం సంయమో సంవరో మోక్ఖం పమోక్ఖం కుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా; సంవరోతి కాయికో అవీతిక్కమో వాచసికో అవీతిక్కమో కాయికవాచసికో అవీతిక్కమో. సంవుతోతి ఇమినా పాతిమోక్ఖసంవరేన ఉపేతో హోతి సముపేతో ఉపగతో సముపగతో ఉపపన్నో సముపపన్నో సమ్పన్నో సమన్నాగతో, తేన వుచ్చతి ‘పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో’తి. విహరతీతి ఇరియతి వత్తతి పాలేతి యపేతి యాపేతి చరతి విహరతి, తేన వుచ్చతి ‘విహరతీ’’’తి (విభ. ౫౧౧-౫౧౨).

ఆచారగోచరసమ్పన్నోతి మిచ్ఛాజీవపటిసేధకేన న వేళుదానాదినా ఆచారేన, వేసియాదిఅగోచరం పహాయ సద్ధాసమ్పన్నకులాదినా చ గోచరేన సమ్పన్నో. అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీతి అప్పమత్తకేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, తాని వజ్జాని భయతో దస్సనసీలోతి వుత్తం హోతి. సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసూతి అధిసీలసిక్ఖాదిభావేన తిధా ఠితేసు సిక్ఖాపదేసు తం తం సిక్ఖాపదం సమాదాయ సమ్మా ఆదాయ సాధుకం గహేత్వా అవిజహన్తో సిక్ఖతీతి అత్థో. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన యో ఇచ్ఛతి, తేన విసుద్ధిమగ్గతో గహేతబ్బో.

బహు సుతమస్సాతి బహుస్సుతో. సుతం ధారేతీతి సుతధరో; యదస్స తం బహు సుతం నామ, తం న సుతమత్తమేవ; అథ ఖో నం ధారేతీతి అత్థో. మఞ్జూసాయం వియ రతనం సుతం సన్నిచితమస్మిన్తి సుతసన్నిచయో. ఏతేన యం సో సుతం ధారేతి, తస్స మఞ్జూసాయ గోపేత్వా సన్నిచితరతనస్సేవ చిరకాలేనాపి అవినాసనం దస్సేతి. ఇదాని తం సుతం సరూపతో దస్సేన్తో ‘‘యే తే ధమ్మా’’తిఆదిమాహ, తం వేరఞ్జకణ్డే వుత్తనయమేవ. ఇదం పనేత్థ నిగమనం – తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి, తస్మా బహుస్సుతో. ధాతా, తస్మా సుతధరో. వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా, దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; తస్మా సుతసన్నిచయో. తత్థ వచసా పరిచితాతి వాచాయ పగుణా కతా. మనసానుపేక్ఖితాతి మనసా అనుపేక్ఖితా, ఆవజ్జన్తస్స దీపసహస్సేన ఓభాసితా వియ హోన్తి. దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధాతి అత్థతో చ కారణతో చ పఞ్ఞాయ సుట్ఠు పటివిద్ధా సుపచ్చక్ఖకతా హోన్తి.

అయం పన బహుస్సుతో నామ తివిధో హోతి – నిస్సయముచ్చనకో, పరిసుపట్ఠాపకో, భిక్ఖునోవాదకోతి. తత్థ నిస్సయముచ్చనకేన ఉపసమ్పదాయ పఞ్చవస్సేన సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన ద్వే మాతికా పగుణా వాచుగ్గతా కాతబ్బా పక్ఖదివసేసు ధమ్మసావనత్థాయ సుత్తన్తతో చత్తారో భాణవారా, సమ్పత్తానం పరికథనత్థాయ అన్ధకవిన్దమహారాహులోవాదఅమ్బట్ఠసదిసో ఏకో కథామగ్గో, సఙ్ఘభత్తమఙ్గలామఙ్గలేసు అనుమోదనత్థాయ తిస్సో అనుమోదనా, ఉపోసథపవారణాదిజాననత్థం కమ్మాకమ్మవినిచ్ఛయో, సమణధమ్మకరణత్థం సమాధివసేన వా విపస్సనావసేన వా అరహత్తపరియోసానమేకం కమ్మట్ఠానం, ఏత్తకం ఉగ్గహేతబ్బం. ఏత్తావతా హి అయం బహుస్సుతో హోతి చాతుద్దిసో, యత్థ కత్థచి అత్తనో ఇస్సరియేన వసితుం లభతి.

పరిసుపట్ఠాపకేన ఉపసమ్పదాయ దసవస్సేన సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన పరిసం అభివినయే వినేతుం ద్వే విభఙ్గా పగుణా వాచుగ్గతా కాతబ్బా, అసక్కోన్తేన తీహి జనేహి సద్ధిం పరివత్తనక్ఖమా కాతబ్బా, కమ్మాకమ్మఞ్చ ఖన్ధకవత్తఞ్చ ఉగ్గహేతబ్బం. పరిసాయ పన అభిధమ్మే వినయనత్థం సచే మజ్ఝిమభాణకో హోతి మూలపణ్ణాసకో ఉగ్గహేతబ్బో, దీఘభాణకేన మహావగ్గో, సంయుత్తభాణకేన హేట్ఠిమా వా తయో వగ్గా మహావగ్గో వా, అఙ్గుత్తరభాణకేన హేట్ఠా వా ఉపరి వా ఉపడ్ఢనికాయో ఉగ్గహేతబ్బో, అసక్కోన్తేన తికనిపాతతో పట్ఠాయ హేట్ఠా ఉగ్గహేతుమ్పి వట్టతి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘ఏకం ఉగ్గణ్హన్తేన చతుక్కనిపాతం వా పఞ్చకనిపాతం వా గహేతుం వట్టతీ’’తి వుత్తం. జాతకభాణకేన సాట్ఠకథం జాతకం ఉగ్గహేతబ్బం, తతో ఓరం న వట్టతి. ధమ్మపదమ్పి సహ వత్థునా ఉగ్గహేతుం వట్టతీతి మహాపచ్చరియం వుత్తం. తతో తతో సముచ్చయం కత్వా మూలపణ్ణాసకమత్తం వట్టతి, న వట్టతీతి? ‘‘న వట్టతీ’’తి కురున్దట్ఠకథాయం పటిక్ఖిత్తం, ఇతరాసు విచారణాయేవ నత్థి. అభిధమ్మే కిఞ్చి ఉగ్గహేతబ్బన్తి న వుత్తం. యస్స పన సాట్ఠకథమ్పి వినయపిటకం అభిధమ్మపిటకఞ్చ పగుణం, సుత్తన్తే చ వుత్తప్పకారో గన్థో నత్థి, పరిసం ఉపట్ఠాపేతుం న లభతి. యేన పన సుత్తన్తతో వినయతో చ వుత్తప్పమాణో గన్థో ఉగ్గహితో, అయం పరిసుపట్ఠాపకో బహుస్సుతో హోతి దిసాపామోక్ఖో యేనకామఙ్గమో, పరిసం ఉపట్ఠాపేతుం లభతి.

భిక్ఖునోవాదకేన పన సాట్ఠకథాని తీణి పిటకాని ఉగ్గహేతబ్బాని, అసక్కోన్తేన చతూసు నికాయేసు ఏకస్స అట్ఠకథా పగుణా కాతబ్బా, ఏకనికాయేన హి సేసనికాయేసుపి పఞ్హం కథేతుం సక్ఖిస్సతి. సత్తసు పకరణేసు చతుప్పకరణస్స అట్ఠకథా పగుణా కాతబ్బా, తత్థ లద్ధనయేన హి సేసపకరణేసు పఞ్హం కథేతుం సక్ఖిస్సతి. వినయపిటకం పన నానత్థం నానాకారణం, తస్మా తం సద్ధిం అట్ఠకథాయ పగుణం కాతబ్బమేవ. ఏత్తావతా హి భిక్ఖునోవాదకో బహుస్సుతో నామ హోతీతి.

ఉభయాని ఖో పనస్సాతిఆది పన యస్మా అఞ్ఞస్మిం సకలే నవఙ్గేపి బాహుస్సచ్చే సతి సాట్ఠకథం వినయపిటకం వినా న వట్టతియేవ, తస్మా విసుం వుత్తం. తత్థ విత్థారేనాతి ఉభతోవిభఙ్గేన సద్ధిం. స్వాగతానీతి సుట్ఠు ఆగతాని. యథా ఆగతాని పన స్వాగతాని హోన్తి, తం దస్సేతుం ‘‘సువిభత్తానీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ సువిభత్తానీతి సుట్ఠు విభత్తాని పదపచ్చాభట్ఠసఙ్కరదోసవిరహితాని. సుప్పవత్తీనీతి పగుణాని వాచుగ్గతాని. సువినిచ్ఛితాని సుత్తసోతి ఖన్ధకపరివారతో ఆహరితబ్బసుత్తవసేన సుట్ఠు వినిచ్ఛితాని. అనుబ్యఞ్జనసోతి అక్ఖరపదపారిపూరియా చ సువినిచ్ఛితాని అఖణ్డాని అవిపరీతక్ఖరాని. ఏతేన అట్ఠకథా దీపితా, అట్ఠకథాతో హి ఏస వినిచ్ఛయో హోతీతి.

కల్యాణవాచోతి సిథిలధనితాదీనం యథావిధానవచనేన పరిమణ్డలపదబ్యఞ్జనాయ పోరియా వాచాయ సమన్నాగతో విస్సట్ఠాయ అనేలగళాయ అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా. కల్యాణవాక్కరణోతి మధురస్సరో, మాతుగామో హి సరసమ్పత్తిరతో, తస్మా పరిమణ్డలపదబ్యఞ్జనమ్పి వచనం సరసమ్పత్తిరహితం హీళేతి. యేభుయ్యేన భిక్ఖునీనం పియో హోతి మనాపోతి సబ్బాసం పియో నామ దుల్లభో, బహుతరానం పన పణ్డితానం భిక్ఖునీనం సీలాచారసమ్పత్తియా పియో హోతి మనవడ్ఢనకో. పటిబలో హోతి భిక్ఖునియో ఓవదితున్తి సుత్తఞ్చ కారణఞ్చ దస్సేన్తో వట్టభయేన తజ్జేత్వా భిక్ఖునియో ఓవదితుం తాదిసం ధమ్మం దేసేతుం సమత్థో హోతి. కాసాయవత్థవసనాయాతి కాసాయవత్థనివత్థాయ. గరుధమ్మన్తి గిహికాలే భిక్ఖునియా కాయసంసగ్గం వా సిక్ఖమానాసామణేరీసు మేథునధమ్మం వా అనజ్ఝాపన్నపుబ్బో హోతి. మాతుగామో హి పుబ్బే కతమనుస్సరన్తో సంవరే ఠితస్సాపి ధమ్మదేసనాయ గారవం న కరోతి. అథ వా తస్మియేవ అసద్ధమ్మే చిత్తం ఉప్పాదేతి. వీసతివస్సో వాతి ఉపసమ్పదాయ వీసతివస్సో తతో అతిరేకవస్సో వా. ఏవరూపో హి విసభాగేహి వత్థూహి పునప్పునం సమాగచ్ఛన్తోపి దహరో వియ సహసా సీలవినాసం న పాపుణాతి, అత్తనో వయం పచ్చవేక్ఖిత్వా అయుత్తట్ఠానే ఛన్దరాగం వినేతుం పటిబలో హోతి, తేన వుత్తం – ‘‘వీసతివస్సో వా హోతి అతిరేకవీసతివస్సో వా’’తి.

ఏత్థ చ ‘‘సీలవా’’తిఆది ఏకమఙ్గం, ‘‘బహుస్సుతో హోతీ’’తిఆది దుతియం, ‘‘ఉభయాని ఖో పనస్సా’’తిఆది తతియం, ‘‘కల్యాణవాచో హోతి కల్యాణవాక్కరణో’’తి చతుత్థం, ‘‘యేభుయ్యేన భిక్ఖునీనం పియో హోతి మనాపో’’తి పఞ్చమం, ‘‘పటిబలో హోతి భిక్ఖునియో ఓవదితు’’న్తి ఛట్ఠం, ‘‘న ఖో పనేత’’న్తిఆది సత్తమం, ‘‘వీసతివస్సో’’తిఆది అట్ఠమన్తి వేదితబ్బం.

౧౪౮. ఞత్తిచతుత్థేనాతి పుబ్బే వత్థుస్మిం వుత్తేనేవ. గరుధమ్మేహీతి గరుకేహి ధమ్మేహి, తే హి గారవం కత్వా భిక్ఖునీహి సమ్పటిచ్ఛితబ్బత్తా గరుధమ్మాతి వుచ్చన్తి. ఏకతోఉపసమ్పన్నాయాతి ఏత్థ భిక్ఖునీనం సన్తికే ఏకతోఉపసమ్పన్నాయ, యో గరుధమ్మేన ఓవదతి, తస్స దుక్కటం. భిక్ఖూనం సన్తికే ఉపసమ్పన్నాయ పన యథావత్థుకమేవ.

౧౪౯. పరివేణం సమ్మజ్జిత్వాతి సచే పాతో అసమ్మట్ఠం సమ్మట్ఠమ్పి వా పున తిణపణ్ణాదీహి ఉక్లాపం పాదప్పహారేహి చ వికిణ్ణవాలికం జాతం, సమ్మజ్జితబ్బం. అసమ్మట్ఠఞ్హి తం దిస్వా ‘‘అయ్యో అత్తనో నిస్సితకే దహరభిక్ఖూపి వత్తపటిపత్తియం న యోజేతి, ధమ్మంయేవ కథేతీ’’తి తా భిక్ఖునియో అసోతుకామా వియ భవేయ్యుం. తేన వుత్తం – ‘‘పరివేణం సమ్మజ్జిత్వా’’తి. అన్తోగామతో పన భిక్ఖునియో ఆగచ్ఛన్తియో పిపాసితా చ కిలన్తా చ హోన్తి, తా పానీయఞ్చ హత్థపాదముఖసీతలకరణఞ్చ పచ్చాసీసన్తి, తస్మిఞ్చ అసతి పురిమనయేనేవ అగారవం జనేత్వా అసోతుకామాపి హోన్తి. తేన వుత్తం – ‘‘పానీయం పరిభోజనీయం ఉపట్ఠపేత్వా’’తి.

ఆసనన్తి నీచపీఠకఫలకతట్టికకటసారకాదిభేదం అన్తమసో సాఖాభఙ్గమ్పి ‘‘ఇదం తాసం ఆసనం భవిస్సతీ’’తి ఏవం ఆసనం పఞ్ఞపేత్వా. ధమ్మదేసనాపత్తిమోచనత్థం పన దుతియో ఇచ్ఛితబ్బో. తేన వుత్తం – ‘‘దుతియం గహేత్వా నిసీదితబ్బ’’న్తి. నిసీదితబ్బన్తి న విహారపచ్చన్తే, అథ ఖో విహారమజ్ఝే ఉపోసథాగారస్స వా భోజనసాలాయ వా ద్వారే సబ్బేసం ఓసరణట్ఠానే నిసీదితబ్బం. సమగ్గాత్థాతి సబ్బా ఆగతత్థాతి అత్థో. వత్తన్తీతి ఆగచ్ఛన్తి; పగుణా వాచుగ్గతాతి అత్థో. నియ్యాదేతబ్బోతి అప్పేతబ్బో. ఓసారేతబ్బోతి పాళి వత్తబ్బా. వస్ససతూపసమ్పన్నాయాతిఆది వత్తబ్బపాళిదస్సనం.

తత్థ సామీచికమ్మన్తి మగ్గసమ్పదానబీజనపానీయాపుచ్ఛనాదికం అనుచ్ఛవికవత్తం. ఏత్థ చ భిక్ఖునియా భిక్ఖుస్స అభివాదనం నామ అన్తోగామే వా బహిగామే వా అన్తోవిహారే వా బహివిహారే వా అన్తరఘరే వా రథికాయ వా అన్తమసో రాజుస్సారణాయపి వత్తమానాయ దేవే వస్సమానే సకద్దమాయ భూమియా ఛత్తపత్తహత్థాయపి హత్థిఅస్సాదీహి అనుబద్ధాయపి కాతబ్బమేవ. ఏకాబద్ధాయ పాళియా భిక్ఖాచారం పవిసన్తే దిస్వా ఏకస్మిం ఠానే ‘‘వన్దామి అయ్యా’’తి వన్దితుం వట్టతి. సచే అన్తరన్తరా ద్వాదసహత్థే ముఞ్చిత్వా గచ్ఛన్తి, విసుం విసుం వన్దితబ్బా. మహాసన్నిపాతే నిసిన్నే ఏకస్మింయేవ ఠానే వన్దితుం వట్టతి. ఏస నయో అఞ్జలికమ్మేపి. యత్థ కత్థచి నిసిన్నాయ పన పచ్చుట్ఠానం కాతబ్బం, తస్స తస్స సామీచికమ్మస్స అనురూపే పదేసే చ కాలే చ తం తం కాతబ్బం.

సక్కత్వాతి యథా కతో సుకతో హోతి, ఏవం కత్వా. గరుంకత్వాతి తత్థ గారవం జనేత్వా. మానేత్వాతి మనేన పియం కత్వా. పూజేత్వాతి ఇమేసంయేవ తిణ్ణం కిచ్చానం కరణేన పూజేత్వా. అనతిక్కమనీయోతి న అతిక్కమితబ్బో.

అభిక్ఖుకే ఆవాసేతి ఏత్థ సచే భిక్ఖునుపస్సయతో అడ్ఢయోజనబ్భన్తరే ఓవాదదాయకా భిక్ఖూ న వసన్తి, అయం అభిక్ఖుకో ఆవాసో నామ. ఏత్థ వస్సం న వసితబ్బం. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘అభిక్ఖుకో నామ ఆవాసో న సక్కా హోతి ఓవాదాయ వా సంవాసాయ వా గన్తు’’న్తి (పాచి. ౧౦౪౮). న చ సక్కా తతో పరం పచ్ఛాభత్తం గన్త్వా ధమ్మం సుత్వా ఆగన్తుం. సచే తత్థ వస్సం వసితుం అనిచ్ఛమానా భిక్ఖునియో ఞాతకా వా ఉపట్ఠాకా వా ఏవంవదన్తి – ‘‘వసథ, అయ్యే, మయం భిక్ఖూ ఆనేస్సామా’’తి వట్టతి. సచే పన వుత్తప్పమాణే పదేసే వస్సం ఉపగన్తుకామా భిక్ఖూ ఆగన్త్వా సాఖామణ్డపేపి ఏకరత్తం వుత్థా హోన్తి; న నిమన్తితా హుత్వా గన్తుకామా. ఏత్తావతాపి సభిక్ఖుకో ఆవాసో హోతి, ఏత్థ వస్సం ఉపగన్తుం వట్టతి. ఉపగచ్ఛన్తీహి చ పక్ఖస్స తేరసియంయేవ భిక్ఖూ యాచితబ్బా – ‘‘మయం అయ్యా తుమ్హాకం ఓవాదేన వసిస్సామా’’తి. యతో పన ఉజునా మగ్గేన అడ్ఢయోజనే భిక్ఖూనం వసనట్ఠానం, తేన పన మగ్గేన గచ్ఛన్తీనం జీవితన్తరాయో వా బ్రహ్మచరియన్తరాయో వా హోతి, అఞ్ఞేన మగ్గేన గచ్ఛన్తీనం అతిరేకడ్ఢయోజనం హోతి, అయం అభిక్ఖుకావాసట్ఠానేయేవ తిట్ఠతి. సచే పన తతో గావుతమత్తే అఞ్ఞో భిక్ఖునుపస్సయో ఖేమట్ఠానే హోతి, తాహి భిక్ఖునీహి తా భిక్ఖునియో యాచిత్వా పున గన్త్వా భిక్ఖూ యాచితబ్బా ‘‘అయ్యా అమ్హాకం ఉజుమగ్గే అన్తరాయో అత్థి, అఞ్ఞేన మగ్గేన అతిరేకడ్ఢయోజనం హోతి. అన్తరామగ్గే పన అమ్హాకం ఉపస్సయతో గావుతమత్తే అఞ్ఞో భిక్ఖునుపస్సయో అత్థి, అయ్యానం సన్తికా తత్థ ఆగతఓవాదేన వసిస్సామా’’తి. తేహి భిక్ఖూహి సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. తతో తాహి భిక్ఖునీహి తం భిక్ఖునుపస్సయం ఆగన్త్వా ఉపోసథో కాతబ్బో, తా వా భిక్ఖునియో దిస్వా అత్తనో ఉపస్సయమేవ గన్త్వా కాతుమ్పి వట్టతి.

సచే పన వస్సం ఉపగన్తుకామా భిక్ఖూ చాతుద్దసే విహారం ఆగచ్ఛన్తి, భిక్ఖునీహి చ ‘‘ఇధ అయ్యా వస్సం వసిస్సథా’’తి పుచ్ఛితా ‘‘ఆమా’’తి వత్వా పున తాహి ‘‘తేనహి అయ్యా మయమ్పి తుమ్హాకం ఓవాదం అనుజీవన్తియో వసిస్సామా’’తి వుత్తా దుతియదివసే గామే భిక్ఖాచారసమ్పదం అపస్సన్తా ‘‘న సక్కా ఇధ వసితు’’న్తి పక్కమన్తి. అథ తా భిక్ఖునియో ఉపోసథదివసే విహారం గన్త్వా భిక్ఖూ న పస్సన్తి, ఏత్థ కిం కాతబ్బన్తి? యత్థ భిక్ఖూ వసన్తి, తత్థ గన్త్వా పచ్ఛిమికాయ వస్సం ఉపగన్తబ్బం. ‘‘పచ్ఛిమికాయ వస్సం ఉపగన్తుం ఆగమిస్సన్తీ’’తి వా ఆభోగం కత్వా ఆగతానం సన్తికే ఓవాదేన వసితబ్బం. సచే పన పచ్ఛిమికాయపి న కేచి ఆగచ్ఛన్తి, అన్తరామగ్గే చ రాజభయం వా చోరభయం వా దుబ్భిక్ఖం వా హోతి, అభిక్ఖుకావాసే వసన్తియా ఆపత్తి, వస్సచ్ఛేదం కత్వా గచ్ఛన్తియాపి ఆపత్తి, సా రక్ఖితబ్బా. ఆపదాసు హి అభిక్ఖుకే ఆవాసే వసన్తియా అనాపత్తి వుత్తా. సచే ఆగన్త్వా వస్సం ఉపగతా భిక్ఖూ పున కేనచి కారణేన పక్కమన్తి, వసితబ్బమేవ. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘అనాపత్తి వస్సూపగతా భిక్ఖూ పక్కన్తా వా హోన్తి విబ్భన్తా వా కాలఙ్కతా వా పక్ఖసఙ్కన్తా వా ఆపదాసు ఉమ్మత్తికాయ ఆదికమ్మికాయా’’తి. పవారేన్తియా పన యత్థ భిక్ఖూ అత్థి, తత్థ గన్త్వా పవారేతబ్బం.

అన్వద్ధమాసన్తి అద్ధమాసే అద్ధమాసే. ద్వే ధమ్మా పచ్చాసీసితబ్బాతి ద్వే ధమ్మా ఇచ్ఛితబ్బా. ఉపోసథపుచ్ఛకన్తి ఉపోసథపుచ్ఛనం, తత్థ పన్నరసికే ఉపోసథే పక్ఖస్స చాతుద్దసియం చాతుద్దసికే తేరసియం గన్త్వా ఉపోసథో పుచ్ఛితబ్బో. మహాపచ్చరియం పన ‘‘పక్ఖస్స తేరసియంయేవ గన్త్వా ‘అయం ఉపోసథో చాతుద్దసికో పన్నరసికో’తి పుచ్ఛితబ్బ’’న్తి వుత్తం. ఉపోసథదివసే ఓవాదత్థాయ ఉపసఙ్కమితబ్బం. పాటిపదదివసతో పన పట్ఠాయ ధమ్మసవనత్థాయ గన్తబ్బం. ఇతి భగవా అఞ్ఞస్స కమ్మస్స ఓకాసం అదత్వా నిరన్తరం భిక్ఖునీనం భిక్ఖూనం సన్తికే గమనమేవ పఞ్ఞపేసి. కస్మా? మన్దపఞ్ఞత్తా మాతుగామస్స. మన్దపఞ్ఞో హి మాతుగామో, తస్మా నిచ్చం ధమ్మసవనం బహూపకారం. ఏవఞ్చ సతి ‘‘యం మయం జానామ, తమేవ అయ్యా జానన్తీ’’తి మానం అకత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘం పయిరూపాసమానా సాత్థికం పబ్బజ్జం కరిస్సన్తి, తస్మా భగవా ఏవమకాసి. భిక్ఖునియోపి ‘‘యథానుసిట్ఠం పటిపజ్జిస్సామా’’తి సబ్బాయేవ నిరన్తరం విహారం ఉపసఙ్కమింసు. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘తేన ఖో పన సమయేన సబ్బో భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఓవాదం గచ్ఛతి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి ‘జాయాయో ఇమా ఇమేసం, జారియో ఇమా ఇమేసం, ఇదానిమే ఇమాహి సద్ధిం అభిరమిస్సన్తీ’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం – ‘న, భిక్ఖవే, సబ్బేన భిక్ఖునిసఙ్ఘేన ఓవాదో గన్తబ్బో, గచ్ఛేయ్య చే, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి భిక్ఖవే చతూహి పఞ్చహి భిక్ఖునీహి ఓవాదం గన్తు’న్తి. పునపి తథేవ ఉజ్ఝాయింసు. పున భగవా ‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ద్వే తిస్సో భిక్ఖునియో ఓవాదం గన్తు’’’న్తి ఆహ.

తస్మా భిక్ఖునిసఙ్ఘేన ద్వే తిస్సో భిక్ఖునియో యాచిత్వా పేసేతబ్బా – ‘‘ఏథయ్యే, భిక్ఖుసఙ్ఘం ఓవాదూపసఙ్కమనం యాచథ, భిక్ఖునిసఙ్ఘో అయ్యా…పే… ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి (చూళవ. ౪౧౩). తాహి భిక్ఖునీహి ఆరామం గన్తబ్బం. తతో ఓవాదపటిగ్గాహకం ఏకం భిక్ఖుం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా సో భిక్ఖు ఏకాయ భిక్ఖునియా ఏవమస్స వచనీయో ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో, అయ్య, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాదే వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి, లభతు కిర అయ్య భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి. తేన భిక్ఖునా పాతిమోక్ఖుద్దేసకో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో భన్తే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాదే వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి, లభతు కిర భన్తే భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి. పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన వత్తబ్బో ‘‘అత్థి కోచి భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో’’తి. సచే హోతి కోచి భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన వత్తబ్బో ‘‘ఇత్థన్నామో భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, తం భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఉపసఙ్కమతూ’’తి.

సచే న హోతి కోచి భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన వత్తబ్బో – ‘‘కో ఆయస్మా ఉస్సహతి భిక్ఖునియో ఓవదితు’’న్తి. సచే కోచి భిక్ఖు ఉస్సహతి భిక్ఖునియో ఓవదితుం, సో చ హోతి అట్ఠహఙ్గేహి సమన్నాగతో, సమ్మన్నిత్వా వత్తబ్బో – ‘‘ఇత్థన్నామో భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, తం భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఉపసఙ్కమతూ’’తి.

సచే పన కోచి న ఉస్సహతి భిక్ఖునియో ఓవదితుం, పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన వత్తబ్బో – ‘‘నత్థి కోచి భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, పాసాదికేన భిక్ఖునిసఙ్ఘో సమ్పాదేతూ’’తి. ఏత్తావతా హి సకలం సిక్ఖత్తయసఙ్గహం సాసనమారోచితం హోతి. తేన భిక్ఖునా ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా పాటిపదే భిక్ఖునీనం ఆరోచేతబ్బం. భిక్ఖునిసఙ్ఘేనపి తా భిక్ఖునియో పేసేతబ్బా ‘‘గచ్ఛథయ్యే, పుచ్ఛథ ‘కిం అయ్య లభతి భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఓవాదూపసఙ్కమన’’’న్తి. తాహి ‘‘సాధు అయ్యే’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా ఆరామం గన్త్వా తం భిక్ఖుం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వత్తబ్బం – ‘‘కిం అయ్య లభతి భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి. తేన వత్తబ్బం – ‘‘నత్థి కోచి భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, పాసాదికేన భిక్ఖునిసఙ్ఘో సమ్పాదేతూ’’తి. తాహి ‘‘సాధు అయ్యా’’తి సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. ఏకతో ఆగతానం వసేన చేతం వుత్తం, తాసు పన ఏకాయ భిక్ఖునియా వత్తబ్బఞ్చ సమ్పటిచ్ఛితబ్బఞ్చ, ఇతరా తస్సా సహాయికా.

సచే పన భిక్ఖునిసఙ్ఘో వా భిక్ఖుసఙ్ఘో వా న పూరతి, ఉభయతోపి వా గణమత్తమేవ పుగ్గలమత్తం వా హోతి, ఏకా భిక్ఖునీ వా బహూహి భిక్ఖునుపస్సయేహి ఓవాదత్థాయ పేసితా హోతి, తత్రాయం వచనక్కమో – ‘‘భిక్ఖునియో అయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాదే వన్దన్తి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచన్తి, లభన్తు కిర అయ్య భిక్ఖునియో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి. ‘‘అహం అయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాదే వన్దామి; ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచామి, లభామహం అయ్య ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి.

‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో అయ్య అయ్యానం పాదే వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి, లభతు కిర అయ్య భిక్ఖునీసఙ్ఘో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి. ‘‘భిక్ఖునియో అయ్య అయ్యానం పాదే వన్దన్తి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచన్తి, లభన్తు కిర అయ్య భిక్ఖునియో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి. ‘‘అహం అయ్య అయ్యానం పాదే వన్దామి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచామి, లభామహం అయ్య ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి.

‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో అయ్య అయ్యస్స పాదే వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి, లభతు కిర అయ్య భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి. ‘‘భిక్ఖునియో అయ్య అయ్యస్స పాదే వన్దన్తి; ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచన్తి, లభన్తు కిర అయ్య భిక్ఖునియో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి. ‘‘అహం అయ్య అయ్యస్స పాదే వన్దామి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచామి, లభామహం అయ్య ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి.

‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో చ అయ్య భిక్ఖునియో చ భిక్ఖునీ చ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అయ్యానం అయ్యస్స పాదే వన్దతి వన్దన్తి వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి యాచన్తి యాచతి, లభతు కిర లభన్తు కిర లభతు కిర అయ్య భిక్ఖునిసఙ్ఘో చ భిక్ఖునియో చ భిక్ఖునీ చ ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి.

తేనపి భిక్ఖునా ఉపోసథకాలే ఏవం వత్తబ్బం – ‘‘భిక్ఖునియో భన్తే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాదే వన్దన్తి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచన్తి, లభన్తు కిర భన్తే భిక్ఖునియో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి. ‘‘భిక్ఖునీ భన్తే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాదే వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి, లభతు కిర భన్తే భిక్ఖునీ ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి.

‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో భన్తే, భిక్ఖునియో భన్తే, భిక్ఖునీ భన్తే ఆయస్మన్తానం పాదే వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి, లభతు కిర భన్తే భిక్ఖునీ ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి.

‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో చ భన్తే, భిక్ఖునియో చ భిక్ఖునీ చ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఆయస్మన్తానం పాదే వన్దతి వన్దన్తి వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి యాచన్తి యాచతి, లభతు కిర లభన్తు కిర లభతు కిర భన్తే భిక్ఖునిసఙ్ఘో చ భిక్ఖునియో చ భిక్ఖునీ చ ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి.

పాతిమోక్ఖుద్దేసకేనాపి సచే సమ్మతో భిక్ఖు అత్థి, పురిమనయేనేవ తం భిక్ఖునియో, తం భిక్ఖునీ, తం భిక్ఖునిసఙ్ఘో చ భిక్ఖునియో చ భిక్ఖునీ చ ఉపసఙ్కమన్తు ఉపసఙ్కమతు ఉపసఙ్కమతూతి వత్తబ్బం. సచే నత్థి, పాసాదికేన భిక్ఖునిసఙ్ఘో చ భిక్ఖునియో చ భిక్ఖునీ చ సమ్పాదేతు సమ్పాదేన్తు సమ్పాదేతూతి వత్తబ్బం.

ఓవాదపటిగ్గాహకేన పాటిపదే పచ్చాహరిత్వా తథేవ వత్తబ్బం. ఓవాదం పన బాలగిలానగమికే ఠపేత్వా అఞ్ఞో సచేపి ఆరఞ్ఞకో హోతి, అప్పటిగ్గహేతుం న లభతి. వుత్తఞ్హేతం భగవతా –

‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఠపేత్వా బాలం ఠపేత్వా గిలానం ఠపేత్వా గమికం అవసేసేహి ఓవాదం గహేతు’’న్తి (చూళవ. ౪౧౪).

తత్థ యో చాతుద్దసికపన్నరసికేసు వా ఉపోసథేసు పాటిపదే వా గన్తుకామో, సో గమికో దుతియపక్ఖదివసే గచ్ఛన్తోపి అగ్గహేతుం న లభతి, ‘‘న, భిక్ఖవే, ఓవాదో న గహేతబ్బో, యో న గణ్హేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౪౧౪) వుత్తం ఆపత్తిం ఆపజ్జతియేవ. ఓవాదం గహేత్వా చ ఉపోసథగ్గే అనారోచేతుం వా పాటిపదే భిక్ఖునీనం అపచ్చాహరితుం వా న వట్టతి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘న, భిక్ఖవే, ఓవాదో న ఆరోచేతబ్బో. యో న ఆరోచేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౪౧౫).

అపరమ్పి వుత్తం –

‘‘న, భిక్ఖవే, ఓవాదో న పచ్చాహరితబ్బో. యో న పచ్చాహరేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౪౧౫).

తత్థ ఆరఞ్ఞకేన పచ్చాహరణత్థం సఙ్కేతో కాతబ్బో. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆరఞ్ఞకేన భిక్ఖునా ఓవాదం గహేతుం, సఙ్కేతఞ్చ కాతుం, అత్ర పటిహరిస్సామీ’’తి. తస్మా ఆరఞ్ఞకో భిక్ఖు సచే భిక్ఖునీనం వసనగామే భిక్ఖం లభతి, తత్థేవ చరిత్వా భిక్ఖునియో దిస్వా ఆరోచేత్వా గన్తబ్బం. నో చస్స తత్థ భిక్ఖా సులభా హోతి, సామన్తగామే చరిత్వా భిక్ఖునీనం గామం ఆగమ్మ తథేవ కాతబ్బం. సచే దూరం గన్తబ్బం హోతి, సఙ్కేతో కాతబ్బో – ‘‘అహం అముకం నామ తుమ్హాకం గామద్వారే సభం వా మణ్డపం వా రుక్ఖమూలం వా ఉపసఙ్కమిస్సామి, తత్థ ఆగచ్ఛేయ్యాథా’’తి. భిక్ఖునీహి తత్థ గన్తబ్బం, అగన్తుం న లబ్భతి. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘న, భిక్ఖవే, భిక్ఖునియా సఙ్కేతం న గన్తబ్బం. యా న గచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౪౧౫).

ఉభతోసఙ్ఘే తీహి ఠానేహి పవారేతబ్బన్తి ఏత్థ భిక్ఖునీహి చాతుద్దసే అత్తనా పవారేత్వా ఉపోసథే భిక్ఖుసఙ్ఘే పవారేతబ్బం. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అజ్జతనాయ పవారేత్వా అపరజ్జు భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేతు’’న్తి (చూళవ. ౪౨౭).

భిక్ఖునిఖన్ధకే వుత్తనయేనేవ చేత్థ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘తేన ఖో పన సమయేన సబ్బో భిక్ఖునిసఙ్ఘో పవారేన్తో కోలాహలమకాసి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏకం భిక్ఖునిం బ్యత్తం పటిబలం సమ్మన్నితుం భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స అత్థాయ భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేతుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బా. పఠమం భిక్ఖునీ యాచితబ్బా, యాచిత్వా బ్యత్తాయ భిక్ఖునియా పటిబలాయ సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

‘‘సుణాతు మే, అయ్యే సఙ్ఘో, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖునిం సమ్మన్నేయ్య భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స అత్థాయ భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేతుం. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, అయ్యే సఙ్ఘో, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖునిం సమ్మన్నేయ్య భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స అత్థాయ భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేతుం. యస్సా అయ్యాయ ఖమతి ఇత్థన్నామాయ భిక్ఖునియా సమ్ముతి భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స అత్థాయ భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేతుం, సా తుణ్హస్స; యస్సా నక్ఖమతి, సా భాసేయ్య.

‘‘సమ్మతా సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామా భిక్ఖునీ భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స అత్థాయ భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేతుం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి (చూళవ. ౪౨౭).

తాయ సమ్మతాయ భిక్ఖునియా భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఆదాయ భిక్ఖుసఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో అయ్య, భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేతి – దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా. వదతయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘో భిక్ఖునిసఙ్ఘం అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సతి. దుతియమ్పి అయ్య, తతియమ్పి అయ్య, భిక్ఖునిసఙ్ఘో…పే… పటికరిస్సతీ’’తి.

సచే భిక్ఖునిసఙ్ఘో న పూరతి, ‘‘భిక్ఖునియో అయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేన్తి – దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘో భిక్ఖునియో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తియో పటికరిస్సన్తీ’’తి చ, ‘‘అహం అయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘం పవారేమి – దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతు మం అయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తీ పటికరిస్సామీ’’తి చ ఏవం తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం.

సచే భిక్ఖుసఙ్ఘో న పూరతి, ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో అయ్యా అయ్యే పవారేతి – దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదన్తయ్యా భిక్ఖునిసఙ్ఘం అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సతీ’’తి చ, ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో అయ్య అయ్యం పవారేతి – దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతయ్యో భిక్ఖునిసఙ్ఘం అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సతీ’’తి చ ఏవం తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం.

ఉభిన్నం అపారిపూరియా ‘‘భిక్ఖునియో అయ్యా అయ్యే పవారేన్తి – దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదన్తయ్యా భిక్ఖునియో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తియో పటికరిస్సన్తీ’’తి చ, ‘‘భిక్ఖునియో అయ్య అయ్యం పవారేన్తి – దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతయ్యో భిక్ఖునియో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తియో పటికరిస్సన్తీ’’తి చ, ‘‘అహం అయ్యా అయ్యే పవారేమి – దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదన్తు మం అయ్యా అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తీ పటికరిస్సామీ’’తి చ, ‘‘అహం అయ్య అయ్యం పవారేమి – దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతు మం అయ్యో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తీ పటికరిస్సామీ’’తి చ ఏవం తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం.

మానత్తచరణఞ్చ ఉపసమ్పదాపరియేసనా చ యథాఠానేయేవ ఆవి భవిస్సతి.

న భిక్ఖునియా కేనచి పరియాయేనాతి దసహి వా అక్కోసవత్థూహి అఞ్ఞేన వా కేనచి పరియాయేన భిక్ఖు నేవ అక్కోసితబ్బో, న పరిభాసితబ్బో, న భయేన తజ్జేతబ్బో. ఓవటోతి పిహితో వారితో పటిక్ఖిత్తో. వచనయేవ వచనపథో. అనోవటోతి అపిహితో అవారితో అప్పటిక్ఖిత్తో. తస్మా భిక్ఖునియా ఆధిపచ్చట్ఠానే జేట్ఠకట్ఠానే ఠత్వా ‘‘ఏవం అభిక్కమ, ఏవం పటిక్కమ, ఏవం నివాసేహి, ఏవం పారుపాహీ’’తి కేనచి పరియాయేన నేవ భిక్ఖు ఓవదితబ్బో, న అనుసాసితబ్బో. దోసం పన దిస్వా ‘‘పుబ్బే మహాథేరా న ఏవం అభిక్కమన్తి, న పటిక్కమన్తి, న నివాసేన్తి, న పారుపన్తి, ఈదిసం కాసావమ్పి న ధారేన్తి, న ఏవం అక్ఖీని అఞ్జేన్తీ’’తిఆదినా నయేన విజ్జమానదోసం దస్సేతుం వట్టతి. భిక్ఖూహి పన ‘‘అయం వుడ్ఢసమణీ ఏవం నివాసేతి, ఏవం పారుపతి, మా ఏవం నివాసేహి, మా ఏవం పారుపాహి, మా తిలకమ్మపణ్ణకమ్మాదీని కరోహీ’’తి యథాసుఖం భిక్ఖునిం ఓవదితుం అనుసాసితుం వట్టతి.

సమగ్గమ్హయ్యాతి భణన్తన్తి ‘‘సమగ్గా అమ్హ అయ్య’’ ఇతి భణన్తం భిక్ఖునిసఙ్ఘం. అఞ్ఞం ధమ్మం భణతీతి అఞ్ఞం సుత్తన్తం వా అభిధమ్మం వా. సమగ్గమ్హయ్యాతి వచనేన హి ఓవాదం పచ్చాసీసన్తి, తస్మా ఠపేత్వా ఓవాదం అఞ్ఞం ధమ్మం భణన్తస్స దుక్కటం. ఓవాదం అనియ్యాదేత్వాతి ఏసో భగినియో ఓవాదోతి అవత్వా.

౧౫౦. అధమ్మకమ్మేతిఆదీసు భిక్ఖునోవాదకసమ్ముతికమ్మం కమ్మన్తి వేదితబ్బం. తత్థ అధమ్మకమ్మే ద్విన్నం నవకానం వసేన అట్ఠారస పాచిత్తియాని. ధమ్మకమ్మే దుతియస్స నవకస్స అవసానపదే అనాపత్తి, సేసేసు సత్తరస దుక్కటాని.

౧౫౨. ఉద్దేసం దేన్తోతి అట్ఠన్నం గరుధమ్మానం పాళిం ఉద్దిసన్తో. పరిపుచ్ఛం దేన్తోతి తస్సాయేవ పగుణాయ గరుధమ్మపాళియా అట్ఠకథం కథేన్తోతి అత్థో. ఓసారేహి అయ్యాతి వుచ్చమానో ఓసారేతీతి ఏవం వుచ్చమానో అట్ఠగరుధమ్మపాళిం ఓసారేతీతి అత్థో. ఏవం ఉద్దేసం దేన్తో, పరిపుచ్ఛం దేన్తో, యో చ ఓసారేహీతి వుచ్చమానో అట్ఠ గరుధమ్మే భణతి, తస్స పాచిత్తియేన అనాపత్తి. అఞ్ఞం ధమ్మం భణన్తస్స దుక్కటేన అనాపత్తి. పఞ్హం పుచ్ఛతి, పఞ్హం పుట్ఠో కథేతీతి భిక్ఖునీ గరుధమ్మనిస్సితం వా ఖన్ధాదినిస్సితం వా పఞ్హం పుచ్ఛతి, తం యో భిక్ఖు కథేతి, తస్సాపి అనాపత్తి. అఞ్ఞస్సత్థాయ భణన్తన్తి చతుపరిసతిం ధమ్మం దేసేన్తం భిక్ఖుం ఉపసఙ్కమిత్వా భిక్ఖునియో సుణన్తి, తత్రాపి భిక్ఖుస్స అనాపత్తి. సిక్ఖమానాయ సామణేరియాతి ఏతాసం దేసేన్తస్సాపి అనాపత్తి. సేసం ఉత్తానత్థమేవ.

పదసోధమ్మసముట్ఠానం – వాచతో చ వాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం తివేదనన్తి.

ఓవాదసిక్ఖాపదం పఠమం.

౨. అత్థఙ్గతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౫౩. దుతియసిక్ఖాపదే – పరియాయేనాతి వారేన, పటిపాటియాతి అత్థో. అధిచేతసోతి అధిచిత్తవతో, సబ్బచిత్తానం అధికేన అరహత్తఫలచిత్తేన సమన్నాగతస్సాతి అత్థో. అప్పమజ్జతోతి నప్పమజ్జతో, అప్పమాదేన కుసలానం ధమ్మానం సాతచ్చకిరియాయ సమన్నాగతస్సాతి వుత్తం హోతి. మునినోతి ‘‘యో మునాతి ఉభో లోకే, ముని తేన పవుచ్చతీ’’తి (ధ. ప. ౨౬౯) ఏవం ఉభయలోకముననేన వా, మోనం వుచ్చతి ఞాణం, తేన ఞాణేన సమన్నాగతత్తా వా ఖీణాసవో ముని నామ వుచ్చతి, తస్స మునినో. మోనపథేసు సిక్ఖతోతి అరహత్తఞాణసఙ్ఖాతస్స మోనస్స పథేసు సత్తతింసబోధిపక్ఖియధమ్మేసు తీసు వా సిక్ఖాసు సిక్ఖతో. ఇదఞ్చ పుబ్బభాగపటిపదం గహేత్వా వుత్తం, తస్మా ఏవం పుబ్బభాగే సిక్ఖతో ఇమాయ సిక్ఖాయ మునిభావం పత్తస్స మునినోతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. సోకా న భవన్తి తాదినోతి తాదిసస్స ఖీణాసవమునినో అబ్భన్తరే ఇట్ఠవియోగాదివత్థుకా సోకా న సన్తి. అథ వా తాదినోతి తాదిలక్ఖణసమన్నాగతస్స ఏవరూపస్స మునినో సోకా న భవన్తీతి అయమేత్థ అత్థో. ఉపసన్తస్సాతి రాగాదీనం ఉపసమేన ఉపసన్తస్స. సదా సతీమతోతి సతివేపుల్లప్పత్తత్తా నిచ్చకాలం సతియా అవిరహితస్స. ఆకాసే అన్తలిక్ఖేతి అన్తలిక్ఖసఙ్ఖాతే ఆకాసే, న కసిణుగ్ఘాటిమే, న పన రూపపరిచ్ఛేదే. చఙ్కమతిపి తిట్ఠతిపీతి తాసం భిక్ఖునీనం కథం సుత్వా ‘‘ఇమా భిక్ఖునియో మం ‘ఏత్తకమేవ అయం జానాతీ’తి అవమఞ్ఞన్తి, హన్ద దాని ఏతాసం అత్తనో ఆనుభావం దస్సేమీ’’తి ధమ్మబహుమానం ఉప్పాదేత్వా అభిఞ్ఞాపాదకం చతుత్థజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ ఏవరూపం ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేసి – ‘‘ఆకాసే అన్తలిక్ఖే చఙ్కమతిపి…పే… అన్తరధాయతిపీ’’తి. తత్థ అన్తరధాయతిపీతి అన్తరధాయతిపి అదస్సనమ్పి గచ్ఛతీతి అత్థో. తఞ్చేవ ఉదానం భణతి అఞ్ఞఞ్చ బహుం బుద్ధవచనన్తి థేరో కిర అత్తనో భాతుథేరస్స సన్తికే –

‘‘పదుమం యథా కోకనుదం సుగన్ధం,

పాతో సియా ఫుల్లమవీతగన్ధం;

అఙ్గీరసం పస్స విరోచమానం,

తపన్తమాదిచ్చమివన్తలిక్ఖే’’తి. (సం. ని. ౧.౧౨౩);

ఇమం గాథం ఉద్దిసాపేత్వా చత్తారో మాసే సజ్ఝాయి. న చ పగుణం కత్తుమసక్ఖి. తతో నం థేరో ‘‘అభబ్బో త్వం ఇమస్మిం సాసనే’’తి విహారా నిక్కడ్ఢాపేసి, సో రోదమానో ద్వారకోట్ఠకే అట్ఠాసి. అథ భగవా బుద్ధచక్ఖునా వేనేయ్యసత్తే ఓలోకేన్తో తం దిస్వా విహారచారికం చరమానో వియ తస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘చూళపన్థక, కస్మా రోదసీ’’తి ఆహ. సో తమత్థం ఆరోచేసి. అథస్స భగవా సుద్ధం పిలోతికఖణ్డం దత్వా ‘‘ఇదం ‘రజోహరణం రజోహరణ’న్తి పరిమజ్జాహీ’’తి ఆహ. సో ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా అత్తనో నివాసట్ఠానే నిసీదిత్వా తస్స ఏకమన్తం పరిమజ్జి, పరిమజ్జితట్ఠానం కాళకమహోసి. సో ‘‘ఏవం పరిసుద్ధమ్పి నామ వత్థం ఇమం అత్తభావం నిస్సాయ కాళకం జాత’’న్తి సంవేగం పటిలభిత్వా విపస్సనం ఆరభి. అథస్స భగవా ఆరద్ధవీరియభావం ఞత్వా ‘‘అధిచేతసో’’తి ఇమం ఓభాసగాథం అభాసి. థేరో గాథాపరియోసానే అరహత్తం పాపుణి. తస్మా థేరో పకతియావ ఇమం గాథం మమాయతి, సో తం ఇమిస్సా గాథాయ మమాయనభావం జానాపేతుం తంయేవ భణతి. అఞ్ఞఞ్చ అన్తరన్తరా ఆహరిత్వా బహుం బుద్ధవచనం. తేన వుత్తం – ‘‘తఞ్చేవ ఉదానం భణతి, అఞ్ఞఞ్చ బహుం బుద్ధవచన’’న్తి.

౧౫౬. ఏకతో ఉపసమ్పన్నాయాతి భిక్ఖునిసఙ్ఘే ఉపసమ్పన్నాయ, భిక్ఖుసఙ్ఘే పన ఉపసమ్పన్నం ఓవదన్తస్స పాచిత్తియం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. ఇదమ్పి చ పదసోధమ్మసముట్ఠానమేవ.

అత్థఙ్గతసిక్ఖాపదం దుతియం.

౩. భిక్ఖునుపస్సయసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౬౨. తతియసిక్ఖాపదే – అఞ్ఞత్ర సమయా ఓవదతి ఆపత్తి పాచిత్తియస్సాతిఆదీసు అట్ఠహి గరుధమ్మేహి ఓవదన్తస్సేవ పాచిత్తియం, అఞ్ఞేన ధమ్మేన దుక్కటన్తి వేదితబ్బం. ఏకతోఉపసమ్పన్నాయాతి భిక్ఖునిసఙ్ఘే ఉపసమ్పన్నాయ, భిక్ఖుసఙ్ఘే ఉపసమ్పన్నాయ పన ఓవదతో పాచిత్తియమేవ. ఇతో పరమ్పి యత్థ యత్థ ‘‘ఏకతోఉపసమ్పన్నా’’తి వుచ్చతి, సబ్బత్థ అయమేవ అత్థో దట్ఠబ్బో. సేసం ఉత్తానమేవ.

కథినసముట్ఠానం – కాయవాచతో, కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

భిక్ఖునుపస్సయసిక్ఖాపదం తతియం.

ఇదం పనేత్థ మహాపచ్చరియం వుత్తం పకిణ్ణకం – అసమ్మతో చే భిక్ఖు అత్థఙ్గతే సూరియే భిక్ఖునుపస్సయం ఉపసఙ్కమిత్వా అట్ఠహి గరుధమ్మేహి ఓవదతి, తీణి పాచిత్తియాని. అఞ్ఞేన ధమ్మేన ఓవదతో ద్వే దుక్కటాని, ఏకం పాచిత్తియం. కథం? అసమ్మతమూలకం దుక్కటం, ఉపస్సయం గన్త్వా అఞ్ఞేన ధమ్మేన ఓవదనమూలకం దుక్కటం, అత్థఙ్గతే సూరియే ఓవదనమూలకం పాచిత్తియన్తి. సమ్మతస్స అత్థఙ్గతే సూరియే తత్థ గన్త్వా అట్ఠహి గరుధమ్మేహి ఓవదన్తస్స ఏకా అనాపత్తి, ద్వే పాచిత్తియాని. కథం? సమ్మతత్తా అనాపత్తి, అత్థఙ్గతే సూరియే ఓవదనమూలకం ఏకం, గన్త్వా గరుధమ్మేహి ఓవదనమూలకం ఏకన్తి ద్వే పాచిత్తియాని. తస్సేవ అఞ్ఞేన ధమ్మేన ఓవదతో ఏకా అనాపత్తి, ఏకం దుక్కటం, ఏకం పాచిత్తియం. కథం? సమ్మతత్తా అనాపత్తి, గన్త్వా అఞ్ఞేన ధమ్మేన ఓవదనమూలకం దుక్కటం, అత్థఙ్గతే సూరియే ఓవదనమూలకం పాచిత్తియన్తి. దివా పన గన్త్వా ఓవదతో సమ్మతస్స చ అసమ్మతస్స చ రత్తిం ఓవదనమూలకం ఏకం పాచిత్తియం అపనేత్వా అవసేసా ఆపత్తానాపత్తియో వేదితబ్బాతి.

పకిణ్ణకకథా నిట్ఠితా.

౪. ఆమిససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౬౪. చతుత్థసిక్ఖాపదే – న బహుకతాతి న కతబహుమానా, న ధమ్మే బహుమానం కత్వా ఓవదన్తీతి అధిప్పాయో. ‘‘భిక్ఖునోవాదకం అవణ్ణం కత్తుకామో’’తిఆదీనం ఉజ్ఝాపనకే వుత్తనయేనేవత్థో వేదితబ్బో.

ఉపసమ్పన్నం సఙ్ఘేన అసమ్మతన్తి ఏత్థ అసమ్మతో నామ సమ్మతేన వా సఙ్ఘేన వా భారం కత్వా ఠపితో వేదితబ్బో. అనుపసమ్పన్నం సమ్మతం వా అసమ్మతం వాతి ఏత్థ పన భిక్ఖుకాలే సమ్ముతిం లభిత్వా సామణేరభూమియం ఠితో సమ్మతో, సమ్మతేన వా సఙ్ఘేన వా ఠపితో బహుస్సుతో సామణేరో అసమ్మతోతి వేదితబ్బో. సేసం వుత్తనయత్తా ఉత్తానమేవ.

తిసముట్ఠానం – కాయచిత్తతో వాచాచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

ఆమిససిక్ఖాపదం చతుత్థం.

౫. చీవరదానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౬౯. పఞ్చమసిక్ఖాపదే – విసిఖాయాతి రథికాయ. పిణ్డాయ చరతీతి నిబద్ధచారవసేన అభిణ్హం చరతి. సన్దిట్ఠాతి సన్దిట్ఠమిత్తా అహేసుం. సేసమేత్థ పదతో ఉత్తానత్థం, వినిచ్ఛయతో చీవరపటిగ్గహణసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం సద్ధిం సముట్ఠానాదీహి. తత్ర హి భిక్ఖు పటిగ్గాహకో, ఇధ భిక్ఖునీ, అయం విసేసో. సేసం తాదిసమేవాతి.

చీవరదానసిక్ఖాపదం పఞ్చమం.

౬. చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౭౫. ఛట్ఠసిక్ఖాపదే – ఉదాయీతి లాళుదాయీ. పట్ఠోతి పటిబలో, నిపుణో చేవ సమత్థో చాతి వుత్తం హోతి. అఞ్ఞతరా భిక్ఖునీతి తస్సేవ పురాణదుతియికా. పటిభానచిత్తన్తి అత్తనో పటిభానేన కతచిత్తం, సో కిర చీవరం రజిత్వా తస్స మజ్ఝే నానావణ్ణేహి విప్పకతమేథునం ఇత్థిపురిసరూపమకాసి. తేన వుత్తం – ‘‘మజ్ఝే పటిభానచిత్తం వుట్ఠాపేత్వా’’తి. యథాసంహటన్తి యథాసంహరితమేవ.

౧౭౬. చీవరన్తి యం నివాసితుం వా పారుపితుం వా సక్కా హోతి, ఏవఞ్హి మహాపచ్చరియాదీసు వుత్తం. సయం సిబ్బతీతి ఏత్థ సిబ్బిస్సామీతి విచారేన్తస్సాపి ఛిన్దన్తస్సాపి దుక్కటం, సిబ్బన్తస్స పన పాచిత్తియం. ఆరాపథే ఆరాపథేతి సూచిం పవేసేత్వా పవేసేత్వా నీహరణే. సచే పన సకలసూచిం అనీహరన్తో దీఘసుత్తప్పవేసనత్థం సతక్ఖత్తుమ్పి విజ్ఝిత్వా నీహరతి, ఏకమేవ పాచిత్తియం. సకిం ఆణత్తోతి సకిం ‘‘చీవరం సిబ్బా’’తి వుత్తో. బహుకమ్పి సిబ్బతీతి సచేపి సబ్బం సూచికమ్మం పరియోసాపేత్వా చీవరం నిట్ఠాపేతి, ఏకమేవ పాచిత్తియం. అథ పన ‘‘ఇమస్మిం చీవరే కత్తబ్బకమ్మం తవ భారో’’తి వుత్తో కరోతి, ఆణత్తస్స ఆరాపథే ఆరాపథే ఏకమేకం పాచిత్తియం, ఆణాపకస్స ఏకవాచాయ సమ్బహులానిపి. పునప్పునం ఆణత్తియం పన వత్తబ్బమేవ నత్థి.

యేపి సచే ఆచరియుపజ్ఝాయేసు అత్తనో ఞాతికానం చీవరం సిబ్బన్తేసు తేసం నిస్సితకా ‘‘ఆచరియుపజ్ఝాయవత్తం వా కథినవత్తం వా కరోమా’’తి సిబ్బన్తి, తేసమ్పి ఆరాపథగణనాయ ఆపత్తియో. ఆచరియుపజ్ఝాయా అత్తనో ఞాతికానం చీవరం అన్తేవాసికేహి సిబ్బాపేన్తి, ఆచరియుపజ్ఝాయానం దుక్కటం, అన్తేవాసికానం పాచిత్తియం. అన్తేవాసికా అత్తనో ఞాతికానం ఆచరియుపజ్ఝాయేహి సిబ్బాపేన్తి, తత్రాపి ఏసేవ నయో. అన్తేవాసికానమ్పి ఆచరియుపజ్ఝాయానమ్పి ఞాతికాయ చీవరం హోతి, ఆచరియుపజ్ఝాయా పన అన్తేవాసికే వఞ్చేత్వా సిబ్బాపేన్తి, ఉభిన్నమ్పి దుక్కటం. కస్మా? అన్తేవాసికానం అఞ్ఞాతికసఞ్ఞాయ సిబ్బితత్తా, ఇతరేసం అకప్పియే నియోజితత్తా. తస్మా ‘‘ఇదం తే మాతు చీవరం, ఇదం భగినియా’’తి ఆచిక్ఖిత్వా సిబ్బాపేతబ్బం.

౧౭౯. అఞ్ఞం పరిక్ఖారన్తి యంకిఞ్చి ఉపాహనత్థవికాదిం. సేసం ఉత్తానమేవ. ఛసముట్ఠానం – కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదం ఛట్ఠం.

౭. సంవిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౮౧. సత్తమసిక్ఖాపదే – పచ్ఛా గచ్ఛన్తీనం చోరా అచ్ఛిన్దింసూతి పచ్ఛా గచ్ఛన్తీనం పత్తచీవరం చోరా హరింసు. దూసేసున్తి తా భిక్ఖునియో చోరా దూసయింసు, సీలవినాసం పాపయింసూతి అత్థో.

౧౮౨-౩. సంవిధాయాతి సంవిదహిత్వా, గమనకాలే సఙ్కేతం కత్వాతి అత్థో. కుక్కుటసమ్పాదేతి ఏత్థ యస్మా గామా నిక్ఖమిత్వా కుక్కుటో పదసావ అఞ్ఞం గామం గచ్ఛతి, అయం కుక్కుటసమ్పాదోతి వుచ్చతి. తత్రాయం వచనత్థో – సమ్పదన్తి ఏత్థాతి సమ్పాదో. కే సమ్పదన్తి? కుక్కుటా. కుక్కుటానం సమ్పాదో కుక్కుటసమ్పాదో. అథ వా సమ్పాదోతి గమనం, కుక్కుటానం సమ్పాదో ఏత్థ అత్థీతిపి కుక్కుటసమ్పాదో. కుక్కుటసమ్పాతే ఇతిపి పాఠో, తత్థ యస్స గామస్స గేహచ్ఛదనపిట్ఠితో కుక్కుటో ఉప్పతిత్వా అఞ్ఞస్స గేహచ్ఛదనపిట్ఠియం పతతి, అయం కుక్కుటసమ్పాతోతి వుచ్చతి. వచనత్థో పనేత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో. ద్విధా వుత్తప్పకారోపి చేస గామో అచ్చాసన్నో హోతి, ఉపచారో న లబ్భతి. యస్మిం పన గామే పచ్చూసే వస్సన్తస్స కుక్కుటస్స సద్దో అనన్తరే గామే సుయ్యతి, తాదిసేహి గామేహి సమ్పుణ్ణరట్ఠే గామన్తరే గామన్తరే పాచిత్తియన్తి అట్ఠకథాయం వుత్తం. కిఞ్చాపి వుత్తం, ‘‘గామన్తరే గామన్తరే ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి వచనతో పన సచేపి రతనమత్తన్తరో గామో హోతి, యో తస్స మనుస్సేహి ఠపితఉపచారో, తం ఓక్కమన్తస్స ఆపత్తియేవ.

తత్రాయం ఆపత్తివినిచ్ఛయో – సంవిధానకాలే హి సచే ఉభోపి భిక్ఖునుపస్సయే వా అన్తరారామే వా ఆసనసాలాయ వా తిత్థియసేయ్యాయ వా ఠత్వా సంవిదహన్తి, అనాపత్తి కప్పియభూమి కిరాయం. తస్మా ఏత్థ సంవిదహనపచ్చయా దుక్కటాపత్తిం న వదన్తి, గచ్ఛన్తస్స యథావత్థుకమేవ. సచే పన అన్తోగామే భిక్ఖునుపస్సయద్వారే రథికాయ అఞ్ఞేసు వా చతుక్కసిఙ్ఘాటకహత్థిసాలాదీసు సంవిదహన్తి, భిక్ఖునో ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఏవం సంవిదహిత్వా గామతో నిక్ఖమన్తి, నిక్ఖమనే అనాపత్తి, అనన్తరగామస్స ఉపచారోక్కమనే పన భిక్ఖునో పాచిత్తియం. తత్రాపి ‘‘పఠమపాదే దుక్కటం, దుతియపాదే పాచిత్తియ’’న్తి మహాపచ్చరియం వుత్తం. గామతో నిక్ఖమిత్వా పన యావ అనన్తరగామస్స ఉపచారం న ఓక్కమన్తి, ఏత్థన్తరే సంవిదహితేపి భిక్ఖునో దుక్కటం, అనన్తరగామస్స ఉపచారోక్కమనే పురిమనయేనేవ ఆపత్తి. సచే దూరం గన్తుకామా హోన్తి, గామూపచారగణనాయ ఓక్కమనే ఓక్కమనే ఆపత్తి, తస్స తస్స పన గామస్స అతిక్కమనే అనాపత్తి. సచే పన భిక్ఖునీ ‘‘అసుకం నామ గామం గమిస్సామీ’’తి ఉపస్సయతో నిక్ఖమతి, భిక్ఖుపి తమేవ గామం సన్ధాయ ‘‘అసుకం నామ గామం గమిస్సామీ’’తి విహారతో నిక్ఖమతి. అథ ద్వేపి గామద్వారే సమాగన్త్వా ‘‘తుమ్హే కుహిం గచ్ఛథ, అసుకం నామ గామం తుమ్హే కుహిన్తి, మయమ్పి తత్థేవా’’తి వత్వా ‘‘ఏహి దాని, గచ్ఛామా’’తి సంవిధాయ గచ్ఛన్తి, అనాపత్తి. కస్మా? పుబ్బమేవ గమిస్సామాతి నిక్ఖన్తత్తాతి మహాపచ్చరియం వుత్తం. తం నేవ పాళియా న సేసఅట్ఠకథాయ సమేతి.

అద్ధయోజనే అద్ధయోజనేతి ఏకమేకం అద్ధయోజనం అతిక్కమన్తస్స ఇదాని అతిక్కమిస్సతీతి పఠమపాదే దుక్కటం, దుతియపాదే పాచిత్తియం. ఇమస్మిఞ్హి నయే అతిక్కమనే ఆపత్తి, ఓక్కమనే అనాపత్తి.

౧౮౪. భిక్ఖు సంవిదహతీతి నగరద్వారే వా రథికాయ వా భిక్ఖునిం దిస్వా ‘‘అసుకం గామం నామ గతపుబ్బత్థా’’తి వదతి, ‘‘నామ్హి అయ్య గతపుబ్బా’’తి ‘‘ఏహి గచ్ఛామా’’తి వా ‘‘స్వే అహం గమిస్సామి, త్వమ్పి ఆగచ్ఛేయ్యాసీ’’తి వా వదతి. భిక్ఖునీ సంవిదహతీతి గామన్తరే చేతియవన్దనత్థం గామతో నిక్ఖమన్తం భిక్ఖుం దిస్వా ‘‘అయ్య కుహిం గచ్ఛథా’’తి వదతి. ‘‘అసుకం నామ గామం చేతియవన్దనత్థ’’న్తి. ‘‘అహమ్పి అయ్య ఆగచ్ఛామీ’’తి ఏవం భిక్ఖునీయేవ సంవిదహతి, న భిక్ఖు.

౧౮౫. విసఙ్కేతేనాతి ఏత్థ ‘‘పురేభత్తం గచ్ఛిస్సామా’’తి వత్వా పచ్ఛాభత్తం గచ్ఛన్తి, ‘‘అజ్జ వా గమిస్సామా’’తి వత్వా స్వే గచ్ఛన్తి. ఏవం కాలవిసఙ్కేతేయేవ అనాపత్తి, ద్వారవిసఙ్కేతే పన మగ్గవిసఙ్కేతే వా సతిపి ఆపత్తియేవ. ఆపదాసూతి రట్ఠభేదే చక్కసమారుళ్హా జనపదా పరియాయన్తి ఏవరూపాసు ఆపదాసు అనాపత్తి. సేసం ఉత్తానమేవాతి.

చతుసముట్ఠానం – కాయతో కాయవాచతో కాయచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

సంవిధానసిక్ఖాపదం సత్తమం.

౮. నావాభిరుహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౮౮. అట్ఠమసిక్ఖాపదే – సంవిధాయాతి లోకస్సాదమిత్తసన్థవవసేన కీళాపురేక్ఖారా సంవిదహిత్వా. ఉద్ధంగామినిన్తి ఉద్ధం నదియా పటిసోతం గచ్ఛన్తిం. యస్మా పన యో ఉద్ధం జవనతో ఉజ్జవనికాయ నావాయ కీళతి, సో ‘‘ఉద్ధంగామినిం అభిరుహతీ’’తి వుచ్చతి. తేనస్స పదభాజనే అత్థమేవ దస్సేతుం ‘‘ఉజ్జవనికాయా’’తి వుత్తం. అధోగామినిన్తి అధో అనుసోతం గచ్ఛన్తిం. యస్మా పన యో అధో జవనతో ఓజవనికాయ నావాయ కీళతి, సో ‘‘అధోగామినిం అభిరుహతీ’’తి వుచ్చతి. తేనస్సాపి పదభాజనే అత్థమేవ దస్సేతుం ‘‘ఓజవనికాయా’’తి వుత్తం. తత్థ యం తిత్థసమ్పటిపాదనత్థం ఉద్ధం వా అధో వా హరన్తి, ఏత్థ అనాపత్తి. తిరియం తరణాయాతి ఉపయోగత్థే నిస్సక్కవచనం.

౧౮౯. గామన్తరే గామన్తరేతి ఏత్థ యస్సా నదియా ఏకం తీరం కుక్కుటసమ్పాదగామేహి నిరన్తరం, ఏకం అగామకం అరఞ్ఞం, తస్సా సగామకతీరపస్సేన గమనకాలే గామన్తరగణనాయ పాచిత్తియాని, అగామకతీరపస్సేన గమనకాలే అద్ధయోజనగణనాయ. యా పన యోజనవిత్థతా హోతి, తస్సా మజ్ఝేన గమనేపి అద్ధయోజనగణనాయ పాచిత్తియాని వేదితబ్బాని. అనాపత్తి తిరియం తరణాయాతి ఏత్థ న కేవలం నదియా, యోపి మహాతిత్థపట్టనతో తామలిత్తిం వా సువణ్ణభూమిం వా గచ్ఛతి, తస్సాపి అనాపత్తి. సబ్బఅట్ఠకథాసు హి నదియంయేవ ఆపత్తి విచారితా, న సముద్దే.

౧౯౧. విసఙ్కేతేనాతి ఇధాపి కాలవిసఙ్కేతేనేవ అనాపత్తి, తిత్థవిసఙ్కేతేన పన నావావిసఙ్కేతేన వా గచ్ఛన్తస్స ఆపత్తియేవ. సేసం పఠమసిక్ఖాపదసదిసమేవ సద్ధిం సముట్ఠానాదీహీతి.

నావాభిరుహనసిక్ఖాపదం అట్ఠమం.

౯. పరిపాచితసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౯౨. నవమసిక్ఖాపదే – మహానాగే తిట్ఠమానేతి భుమ్మత్థే ఉపయోగవచనం, మహానాగేసు తిట్ఠమానేసూతి అత్థో. అథ వా మహానాగే తిట్ఠమానే ‘‘అదిస్వా’’తి అయమేత్థ పాఠసేసో దట్ఠబ్బో. ఇతరథా హి అత్థో న యుజ్జతి. అన్తరాకథాతి అవసానం అప్పత్వా ఆరమ్భస్స చ అవసానస్స చ వేమజ్ఝట్ఠానం పత్తకథా. విప్పకతాతి కయిరమానా హోతి. సచ్చం మహానాగా ఖో తయా గహపతీతి అద్ధచ్ఛికేన ఓలోకయమానా థేరే పవిసన్తే దిస్వా తేహి సుతభావం ఞత్వా ఏవమాహ.

౧౯౪. భిక్ఖునిపరిపాచితన్తి భిక్ఖునియా పరిపాచితం, గుణప్పకాసనేన నిప్ఫాదితం; లద్ధబ్బం కతన్తి అత్థో. పదభాజనే పనస్స భిక్ఖునిఞ్చ తస్సా పరిపాచనాకారఞ్చ దస్సేతుం ‘‘భిక్ఖునీ నామ ఉభతోసఙ్ఘే ఉపసమ్పన్నా, పరిపాచేతి నామ పుబ్బే అదాతుకామాన’’న్తిఆది వుత్తం. పుబ్బే గిహిసమారమ్భాతి ఏత్థ పుబ్బేతి పఠమం. సమారమ్భోతి సమారద్ధం వుచ్చతి, పటియాదితస్సేతం అధివచనం. గిహీనం సమారమ్భో గిహిసమారమ్భో. భిక్ఖునియా పరిపాచనతో పఠమమేవ యం గిహీనం పటియాదితం భత్తం, తతో అఞ్ఞత్ర తం పిణ్డపాతం ఠపేత్వా అఞ్ఞం భుఞ్జన్తస్స ఆపత్తి, తం పన భుఞ్జన్తస్స అనాపత్తీతి వుత్తం హోతి. పదభాజనే పన యస్మా ఞాతకపవారితేహి భిక్ఖుస్సత్థాయ అసమారద్ధోపి పిణ్డపాతో అత్థతో సమారద్ధోవ హోతి, యథాసుఖం ఆహరాపేతబ్బతో, తస్మా బ్యఞ్జనం అనాదియిత్వా అత్థమేవ దస్సేతుం ‘‘గిహిసమారమ్భో నామ ఞాతకా వా హోన్తి పవారితా వా’’తి వుత్తం.

౧౯౫. పకతిపటియత్తన్తి పకతియా తస్సేవ భిక్ఖునో అత్థాయ పటియాదితం హోతి ‘‘థేరస్స దస్సామా’’తి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘తస్స అఞ్ఞస్సా’’తి అవత్వా ‘‘భిక్ఖూనం దస్సామాతి పటియత్తం హోతీ’’తి అవిసేసేన వుత్తం.

౧౯౭. పఞ్చ భోజనాని ఠపేత్వా సబ్బత్థ అనాపత్తీతి యాగుఖజ్జకఫలాఫలే సబ్బత్థ భిక్ఖునిపరిపాచితేపి అనాపత్తి. సేసం ఉత్తానమేవ. పఠమపారాజికసముట్ఠానం – కాయచిత్తతో సముట్ఠాతి, కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

పరిపాచితసిక్ఖాపదం నవమం.

౧౦. రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౯౮. దసమసిక్ఖాపదే – సబ్బో పాళిఅత్థో చ వినిచ్ఛయో చ దుతియఅనియతే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో. ఇదఞ్హి సిక్ఖాపదం దుతియానియతేన చ ఉపరి ఉపనన్ధస్స చతుత్థసిక్ఖాపదేన చ సద్ధిం ఏకపరిచ్ఛేదం, అట్ఠుప్పత్తివసేన పన విసుం పఞ్ఞత్తన్తి.

రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదం దసమం.

సమత్తో వణ్ణనాక్కమేన భిక్ఖునివగ్గో తతియో.