౫. దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౬. దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదే – భిసీతి మఞ్చకభిసి వా పీఠకభిసి వా. చిమిలికాదీనిపి పురిమసిక్ఖాపదే వుత్తప్పకారానియేవ. నిసీదనన్తి సదసం వేదితబ్బం. పచ్చత్థరణన్తి పావారో కోజవోతి ఏత్తకమేవ వుత్తం. తిణసన్థారోతి యేసం కేసఞ్చి తిణానం సన్థారో. ఏస నయో పణ్ణసన్థారే. పరిక్ఖేపం అతిక్కమన్తస్సాతి ఏత్థ పఠమపాదం అతిక్కామేన్తస్స దుక్కటం, దుతియాతిక్కమే పాచిత్తియం. అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారో నామ సేనాసనతో ద్వే లేడ్డుపాతా.

అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్యాతి ఏత్థ భిక్ఖుమ్హి సతి భిక్ఖు ఆపుచ్ఛితబ్బో. తస్మిం అసతి సామణేరో, తస్మిం అసతి ఆరామికో, తస్మిమ్పి అసతి యేన విహారో కారితో సో విహారసామికో, తస్స వా కులే యో కోచి ఆపుచ్ఛితబ్బో. తస్మిమ్పి అసతి చతూసు పాసాణేసు మఞ్చం ఠపేత్వా మఞ్చే అవసేసమఞ్చపీఠాని ఆరోపేత్వా ఉపరి భిసిఆదికం దసవిధమ్పి సేయ్యం రాసిం కరిత్వా దారుభణ్డం మత్తికాభణ్డం పటిసామేత్వా ద్వారవాతపానాని పిదహిత్వా గమియవత్తం పూరేత్వా గన్తబ్బం. సచే పన సేనాసనం ఓవస్సతి, ఛదనత్థఞ్చ తిణం వా ఇట్ఠకా వా ఆనీతా హోన్తి, సచే ఉస్సహతి, ఛాదేతబ్బం. నో చే సక్కోతి, యో ఓకాసో అనోవస్సకో, తత్థ మఞ్చపీఠాదీని నిక్ఖిపిత్వా గన్తబ్బం. సచే సబ్బమ్పి ఓవస్సతి, ఉస్సహన్తేన అన్తోగామే ఉపాసకానం ఘరే ఠపేతబ్బం. సచే తేపి ‘‘సఙ్ఘికం నామ భన్తే భారియం, అగ్గిదాహాదీనం భాయామా’’తి న సమ్పటిచ్ఛన్తి, అజ్ఝోకాసేపి పాసాణానం ఉపరి మఞ్చం ఠపేత్వా సేసం పుబ్బే వుత్తనయేనేవ నిక్ఖిపిత్వా తిణేహి చ పణ్ణేహి చ పటిచ్ఛాదేత్వా గన్తుం వట్టతి. యఞ్హి తత్థ అఙ్గమత్తమ్పి అవసిస్సతి, తం అఞ్ఞేసం తత్థ ఆగతానం భిక్ఖూనం ఉపకారం భవిస్సతీతి.

౧౧౭. విహారస్స ఉపచారేతిఆదీసు విహారస్సూపచారో నామ పరివేణం. ఉపట్ఠానసాలాతి పరివేణభోజనసాలా. మణ్డపోతి పరివేణమణ్డపో. రుక్ఖమూలన్తి పరివేణరుక్ఖమూలం. అయం తావ నయో కురున్దట్ఠకథాయం వుత్తో. కిఞ్చాపి వుత్తో, అథ ఖో విహారోతి అన్తోగబ్భో వా అఞ్ఞం వా సబ్బపరిచ్ఛన్నం గుత్తసేనాసనం వేదితబ్బం. విహారస్స ఉపచారేతి తస్స బహి ఆసన్నే ఓకాసే. ఉపట్ఠానసాలాయం వాతి భోజనసాలాయం వా. మణ్డపే వాతి అపరిచ్ఛన్నే పరిచ్ఛన్నే వాపి బహూనం సన్నిపాతమణ్డపే. రుక్ఖమూలే వత్తబ్బం నత్థి. ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి వుత్తప్పకారఞ్హి దసవిధం సేయ్యం అన్తోగబ్భాదిమ్హి గుత్తట్ఠానే పఞ్ఞపేత్వా గచ్ఛన్తస్స యస్మా సేయ్యాపి సేనాసనమ్పి ఉపచికాహి పలుజ్జతి, వమ్మికరాసియేవ హోతి, తస్మా పాచిత్తియం వుత్తం. బహి పన ఉపట్ఠానసాలాదీసు పఞ్ఞపేత్వా గచ్ఛన్తస్స సేయ్యామత్తమేవ నస్సేయ్య, ఠానస్స అగుత్తతాయ న సేనాసనం, తస్మా ఏత్థ దుక్కటం వుత్తం. మఞ్చం వా పీఠం వాతి ఏత్థ యస్మా న సక్కా మఞ్చపీఠం సహసా ఉపచికాహి ఖాయితుం, తస్మా తం విహారేపి సన్థరిత్వా గచ్ఛన్తస్స దుక్కటం వుత్తం. విహారూపచారే పన తం విహారచారికం ఆహిణ్డన్తాపి దిస్వా పటిసామేస్సన్తి.

౧౧౮. ఉద్ధరిత్వా గచ్ఛతీతి ఏత్థ ఉద్ధరిత్వా గచ్ఛన్తేన మఞ్చపీఠకవాటం సబ్బం అపనేత్వా సంహరిత్వా చీవరవంసే లగ్గేత్వా గన్తబ్బం. పచ్ఛా ఆగన్త్వా వసనకభిక్ఖునాపి పున మఞ్చపీఠం వా పఞ్ఞపేత్వా సయిత్వా గచ్ఛన్తేన తథేవ కాతబ్బం. అన్తోకుట్టతో సేయ్యం బహికుట్టే పఞ్ఞపేత్వా వసన్తేన గమనకాలే గహితట్ఠానేయేవ పటిసామేతబ్బం. ఉపరిపాసాదతో ఓరోపేత్వా హేట్ఠాపాసాదే వసన్తస్సపి ఏసేవ నయో. రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానేసు మఞ్చపీఠం పఞ్ఞపేత్వాపి గమనకాలే పున గహితట్ఠానేయేవ ఠపేతబ్బం.

ఆపుచ్ఛం గచ్ఛతీతి ఏత్థాయం ఆపుచ్ఛితబ్బానాపుచ్ఛితబ్బవినిచ్ఛయో – యా తావ భూమియం దీఘసాలా వా పణ్ణసాలా వా హోతి, యం వా రుక్ఖత్థమ్భేసు, కతగేహం ఉపచికానం ఉట్ఠానట్ఠానం హోతి, తతో పక్కమన్తేన తావ ఆపుచ్ఛిత్వావ పక్కమితబ్బం. తస్మిఞ్హి కతిపయాని దివసాని అజగ్గియమానే వమ్మికావ సన్తిట్ఠన్తి. యం పన పాసాణపిట్ఠియం వా పాసాణత్థమ్భేసు వా కతసేనాసనం సిలుచ్చయలేణం వా సుధాలిత్తసేనాసనం వా యత్థ ఉపచికాసఙ్కా నత్థి, తతో పక్కమన్తస్స ఆపుచ్ఛిత్వాపి అనాపుచ్ఛిత్వాపి గన్తుం వట్టతి, ఆపుచ్ఛనం పన వత్తం. సచే తాదిసేపి సేనాసనే ఏకేన పస్సేన ఉపచికా ఆరోహన్తి, ఆపుచ్ఛిత్వావ గన్తబ్బం. యో పన ఆగన్తుకో భిక్ఖు సఙ్ఘికం సేనాసనం గహేత్వా వసన్తం భిక్ఖుం అనువత్తన్తో అత్తనో సేనాసనం అగ్గహేత్వా వసతి, యావ సో న గణ్హాతి, తావ తం సేనాసనం పురిమభిక్ఖుస్సేవ పలిబోధో. యదా పన సో సేనాసనం గహేత్వా అత్తనో ఇస్సరియేన వసతి, తతో పట్ఠాయ ఆగన్తుకస్సేవ పలిబోధో. సచే ఉభోపి విభజిత్వా గణ్హన్తి, ఉభిన్నమ్పి పలిబోధో. మహాపచ్చరియం పన వుత్తం – ‘‘సచే ద్వే తయో ఏకతో హుత్వా పఞ్ఞపేన్తి, గమనకాలే సబ్బేహిపి ఆపుచ్ఛితబ్బం. తేసు చే పఠమం గచ్ఛన్తో ‘పచ్ఛిమో జగ్గిస్సతీ’తి ఆభోగం కత్వా గచ్ఛతి వట్టతి. పచ్ఛిమస్స ఆభోగేన ముత్తి నత్థి. బహూ ఏకం పేసేత్వా సన్థరాపేన్తి, గమనకాలే సబ్బేహి వా ఆపుచ్ఛితబ్బం, ఏకం వా పేసేత్వా ఆపుచ్ఛితబ్బం. అఞ్ఞతో మఞ్చపీఠాదీని ఆనేత్వా అఞ్ఞత్ర వసిత్వాపి గమనకాలే తత్థేవ నేతబ్బాని. సచే అఞ్ఞావాసతో ఆనేత్వా వసమానస్స అఞ్ఞో వుడ్ఢతరో ఆగచ్ఛతి, న పటిబాహితబ్బో, ‘మయా భన్తే అఞ్ఞావాసతో ఆనీతం, పాకతికం కరేయ్యాథా’తి వత్తబ్బం. తేన ‘ఏవం కరిస్సామీ’తి సమ్పటిచ్ఛితే ఇతరస్స గన్తుం వట్టతి. ఏవమఞ్ఞత్థ హరిత్వాపి సఙ్ఘికపరిభోగేన పరిభుఞ్జన్తస్స నట్ఠం వా జిణ్ణం వా చోరేహి వా హటం గీవా న హోతి, పుగ్గలికపరిభోగేన పరిభుఞ్జన్తస్స పన గీవా హోతి. అఞ్ఞస్స మఞ్చపీఠం పన సఙ్ఘికపరిభోగేన వా పుగ్గలికపరిభోగేన వా పరిభుఞ్జన్తస్స నట్ఠం గీవాయేవ’’.

కేనచి పలిబుద్ధం హోతీతి వుడ్ఢతరభిక్ఖూఇస్సరియయక్ఖసీహవాళమిగకణ్హసప్పాదీసు యేన కేనచి సేనాసనం పలిబుద్ధం హోతి. సాపేక్ఖో గన్త్వా తత్థ ఠితో ఆపుచ్ఛతి, కేనచి పలిబుద్ధో హోతీతి అజ్జేవ ఆగన్త్వా పటిజగ్గిస్సామీతి ఏవం సాపేక్ఖో నదీపారం వా గామన్తరం వా గన్త్వా యత్థస్స గమనచిత్తం ఉప్పన్నం, తత్థేవ ఠితో కఞ్చి పేసేత్వా ఆపుచ్ఛతి, నదీపూరరాజచోరాదీసు వా కేనచి పలిబుద్ధో హోతి ఉపద్దుతో, న సక్కోతి పచ్చాగన్తుం, ఏవంభూతస్సపి అనాపత్తి. సేసం పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయమేవ సద్ధిం సముట్ఠానాదీహీతి.

దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదం పఞ్చమం.