౯. పాతిమోక్ఖట్ఠపనక్ఖన్ధకం

పాతిమోక్ఖుద్దేసయాచనకథా

౩౮౩. పాతిమోక్ఖట్ఠపనక్ఖన్ధకే – (నన్దిముఖియా రత్తియాతి అరుణుట్ఠితకాలేపి హి నన్దిముఖా వియ రత్తి ఖాయతి. తేనాహ ‘‘నన్దిముఖియా రత్తియా’’తి. అన్తోపూతిన్తి అత్తచిత్తసన్తానే కిలేసపూతిభావేన అన్తోపూతిం. అవస్సుతన్తి కిలేసవస్సనవసేన అవస్సుతం. కసమ్బుకజాతన్తి ఆకిణ్ణదోసతాయ సంకిలిట్ఠజాతం.) యావ బాహాగహణాపి నామాతి ‘‘అపరిసుద్ధా ఆనన్ద పరిసా’’తి వచనం సుత్వాయేవ హి తేన పక్కమితబ్బం సియా, ఏవం అపక్కమిత్వా యావ బాహాగహణాపి నామ సో మోఘపురిసో ఆగమేస్సతి, అచ్ఛరియమిదన్తి దస్సేతి.

౩౮౪. న ఆయతకేనేవ పపాతోతి న పఠమమేవ గమ్భీరో; అనుపుబ్బేన గమ్భీరోతి అత్థో. ఠితధమ్మో వేలం నాతివత్తతీతి వీచీనం ఓసక్కనకన్దరం మరియాదవేలం నాతిక్కమతి. తీరం వాహేతీతి తీరతో అప్పేతి; ఉస్సారేతీతి అత్థో. అఞ్ఞాపటివేధోతి అరహత్తప్పత్తి.

౩౮౫. ఛన్నమతివస్సతీతి ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా పటిచ్ఛాదేన్తో అఞ్ఞం నవం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి ఇదమేతం సన్ధాయ వుత్తం. వివటం నాతివస్సతీతి ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా వివరన్తో అఞ్ఞం నాపజ్జతి ఇదమేతం సన్ధాయ వుత్తం.

పాతిమోక్ఖుద్దేసయాచనకథా నిట్ఠితా.

పాతిమోక్ఖసవనారహకథా

౩౮౬. ఠపితం హోతి పాతిమోక్ఖన్తి ఏత్థ పురే వా పచ్ఛా వా ఠపితమ్పి అట్ఠపితం హోతి, ఖేత్తే ఠపితమేవ పన ఠపితం నామ హోతి. తస్మా ‘‘సుణాతు మే, భన్తే సఙ్ఘో, అజ్జుపోసథో పన్నరసో, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఉపోసథం కరేయ్యా’’తి ఏత్థ యావ రే-కారం భణతి, తావ ఠపేతబ్బం, ఇదఞ్హి ఖేత్తం. య్య-కారే పన వుత్తే ఠపేన్తేన పచ్ఛా ఠపితం నామ హోతి. ‘‘సుణాతు మే’’తి అనారద్ధేయేవ ఠపేన్తేన పురే ఠపితం హోతి.

పాతిమోక్ఖసవనారహకథా నిట్ఠితా.

ధమ్మికాధమ్మికపాతిమోక్ఖట్ఠపనకథా

౩౮౭. అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయాతి తేన పుగ్గలేన సా విపత్తి కతా వా హోతు అకతా వా, పాతిమోక్ఖట్ఠపనకస్స సఞ్ఞాఅమూలికవసేన అమూలికా హోతి. కతాకతాయాతి కతఞ్చ అకతఞ్చ ఉభయం గహేత్వా వుత్తం.

ధమ్మికం సామగ్గిం న ఉపేతీతి కమ్మం కోపేతుకామతాయ సఙ్ఘస్స కమ్మే కరీయమానే నేవ ఆగచ్ఛతి, న ఛన్దం దేతి, సమ్ముఖీభూతోవ పటిక్కోసతి, తేన దుక్కటం ఆపజ్జతి. ఇచ్చస్సాపి సాపత్తికస్సేవ పాతిమోక్ఖం ఠపితం హోతి. పచ్చాదియతీతి ‘‘పున కాతబ్బం కమ్మ’’న్తి పచ్చాదియతి, తేన ఉక్కోటనకేన పాచిత్తియం ఆపజ్జతి. ఇచ్చస్సాపి సాపత్తికస్సేవ పాతిమోక్ఖం ఠపితం హోతి.

ధమ్మికాధమ్మికపాతిమోక్ఖట్ఠపనకథా నిట్ఠితా.

ధమ్మికపాతిమోక్ఖట్ఠపనకథా

౩౮౮. యేహి ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహీతి ఏత్థ మగ్గేనమగ్గపటిపాదనాదీసు ఆకారాదిసఞ్ఞా వేదితబ్బా. తేన దిట్ఠేన తేన సుతేన తాయ పరిసఙ్కాయాతి ఏత్థ దిట్ఠఞ్చ సుతఞ్చ పాళియం ఆగతమేవ. సచే పన తేహి దిట్ఠసుతేహి పరిసఙ్కం ఉప్పాదేయ్య, తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘తాయ పరిసఙ్కాయా’’తి.

ధమ్మికపాతిమోక్ఖట్ఠపనకథా నిట్ఠితా.

అత్తాదానఅఙ్గకథా

౩౯౮. అత్తాదానం ఆదాతుకామేనాతి ఏత్థ సాసనం సోధేతుకామో భిక్ఖు యం అధికరణం అత్తనా ఆదియతి, తం అత్తాదానన్తి వుచ్చతి. అకాలో ఇమం అత్తాదానం ఆదాతున్తి ఏత్థ రాజభయం చోరభయం దుబ్భిక్ఖభయం వస్సారత్తోతి అయం అకాలో, విపరీతో కాలో.

అభూతం ఇదం అత్తాదానన్తి అసన్తమిదం, మయా అధమ్మో వా ధమ్మోతి, ధమ్మో వా అధమ్మోతి, అవినయో వా వినయోతి, వినయో వా అవినయోతి, దుస్సీలో వా పుగ్గలో సీలవాతి, సీలవా వా దుస్సీలోతి గహితోతి అత్థో; విపరియాయేన భూతం వేదితబ్బం. అనత్థసంహితం ఇదం అత్తాదానన్తి ఏత్థ యం జీవితన్తరాయాయ వా బ్రహ్మచరియన్తరాయాయ వా సంవత్తతి, ఇదం అనత్థసంహితం, విపరీతం అత్థసంహితం నామ.

న లభిస్సామి సన్దిట్ఠే సమ్భత్తే భిక్ఖూతి అప్పేకదా హి రాజభయాదీసు ఏవరూపా అత్తనో పక్ఖస్స ఉపత్థమ్భకా భిక్ఖూ లద్ధుం న సక్కా హోన్తి, తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘న లభిస్సామీ’’తి. అప్పేకదా పన ఖేమసుభిక్ఖాదీసు లద్ధుం సక్కా హోన్తి, తం సన్ధాయ ‘‘లభిస్సామీ’’తి వుత్తం.

భవిస్సతి సఙ్ఘస్స తతోనిదానం భణ్డనన్తి కోసమ్బకానం వియ భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో సఙ్ఘభేదో చ భవిస్సతీతి. పచ్ఛాపి అవిప్పటిసారకరం భవిస్సతీతి సుభద్దం వుడ్ఢపబ్బజితం నిగ్గహేత్వా పఞ్చసతికసఙ్గీతిం కరోన్తస్స మహాకస్సపత్థేరస్సేవ, దసవత్థుకే అధికరణే దసభిక్ఖుసహస్సాని నిగ్గహేత్వా సత్తసతికసఙ్గీతిం కరోన్తస్స ఆయస్మతో యసస్సేవ, సట్ఠిభిక్ఖుసహస్సాని నిగ్గహేత్వా సహస్సికసఙ్గీతిం కరోన్తస్స మోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరస్సేవ చ పచ్ఛా సమనుస్సరణకరణం హోతి, సాసనస్స చ విగతుపక్కిలేసచన్దిమసూరియసస్సిరికతాయ సంవత్తతి.

అత్తాదానఅఙ్గకథా నిట్ఠితా.

చోదకేనపచ్చవేక్ఖితబ్బధమ్మకథా

౩౯౯. అచ్ఛిద్దేన అప్పటిమంసేనాతిఆదీసు యేన గహట్ఠపబ్బజితేసు యో కోచి పహటో వా హోతి, గిహీనం గణ్డఫాలనాదీని వేజ్జకమ్మాని వా కతాని, తస్స కాయసమాచారో ఉపచికాహి ఖాయితతాలపణ్ణమివ ఛిద్దో చ పటిమాసితుం యత్థ కత్థచి గహేత్వా ఆకడ్ఢితుం సక్కుణేయ్యతాయ సప్పటిమంసో చ హోతి, విపరీతో అచ్ఛిద్దో అప్పటిమంసోతి వేదితబ్బోతి. వచీసమాచారో పన ముసావాదఓమసవాదపేసుఞ్ఞఅమూలకానుద్ధంసనాదీహి ఛిద్దో చ సప్పటిమంసో చ హోతి, విపరీతో అచ్ఛిద్దో అప్పటిమంసో.

మేత్తం ను ఖో మే చిత్తన్తి పలిబోధే ఛిన్దిత్వా కమ్మట్ఠానభావనానుయోగేన అధిగతం మేత్తచిత్తం. అనాఘాతన్తి ఆఘాతవిరహితం, విక్ఖమ్భనవసేన విహతాఘాతన్తి అత్థో. ఇదం పనావుసో కత్థ వుత్తం భగవతాతి ఇదం సిక్ఖాపదం కతరస్మిం నగరే వుత్తన్తి అత్థో.

చోదకేనపచ్చవేక్ఖితబ్బధమ్మకథా నిట్ఠితా.

చోదకేనఉపట్ఠాపేతబ్బకథా

౪౦౦. కాలేన వక్ఖామీతిఆదీసు ఏకో ఏకం ఓకాసం కారేత్వా చోదేన్తో కాలేన వదతి నామ. సఙ్ఘమజ్ఝగణమజ్ఝసలాకగ్గయాగుఅగ్గవితక్కమాళకభిక్ఖాచారమగ్గఆసనసాలాదీసు ఉపట్ఠాకేహి పరివారితక్ఖణే వా చోదేన్తో అకాలేన వదతి నామ. తచ్ఛేన వదన్తో భూతేన వదతి నామ. ‘‘అమ్భో మహల్లక, పరిసావచర, పంసుకూలిక, ధమ్మకథిక, పతిరూపం తవ ఇద’’న్తి వదన్తో ఫరుసేన వదతి నామ. కారణనిస్సితం పన కత్వా ‘‘భన్తే మహల్లకత్థ, పరిసావచరా, పంసుకూలికా, ధమ్మకథికత్థ, పతిరూపం తుమ్హాకం ఇద’’న్తి వదన్తో సణ్హేన వదతి నామ. కారణనిస్సితం కత్వా వదన్తో అత్థసంహితేన వదతి నామ. మేత్తచిత్తో వక్ఖామి నో దోసన్తరోతి మేత్తచిత్తం ఉపట్ఠపేత్వా వక్ఖామి, న దుట్ఠచిత్తో హుత్వా.

చోదకేనఉపట్ఠాపేతబ్బకథా నిట్ఠితా.

చోదకచుదితకపటిసంయుత్తకథా

౪౦౧. అజ్ఝత్తం మనసికరిత్వాతి అత్తనో చిత్తే ఉప్పాదేత్వా. కారుఞ్ఞతాతి కరుణాభావో. ఇమినా కరుణఞ్చ కరుణాపుబ్బభాగఞ్చ దస్సేతి. హితేసితాతి హితగవేసనతా. అనుకమ్పితాతి తేన హితేన సంయోజనతా. ద్వీహిపి మేత్తఞ్చ మేత్తాపుబ్బభాగఞ్చ దస్సేతి. ఆపత్తివుట్ఠానతాతి ఆపత్తితో వుట్ఠాపేత్వా సుద్ధన్తే పతిట్ఠాపనా. వత్థుం చోదేత్వా సారేత్వా పటిఞ్ఞం ఆరోపేత్వా యథాపటిఞ్ఞాయ కమ్మకరణం వినయపురేక్ఖారతా నామ. ఇమే పఞ్చ ధమ్మేతి యే ఏతే కారుఞ్ఞతాతిఆదినా నయేన వుత్తా, ఇమే పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం మనసి కరిత్వా పరో చోదేతబ్బోతి.

సచ్చే చ అకుప్పే చాతి వచీసచ్చే చ అకుప్పనతాయ చ. చుదితకేన హి సచ్చఞ్చ వత్తబ్బం, కోపో చ న కాతబ్బో. నేవ అత్తనా కుజ్ఝితబ్బో, న పరో ఘట్టేతబ్బోతి అత్థో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

చోదకచుదితకపటిసంయుత్తకథా నిట్ఠితా.

పాతిమోక్ఖట్ఠపనక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.