౮. వత్తక్ఖన్ధకం

ఆగన్తుకవత్తకథా

౩౫౭. వత్తక్ఖన్ధకే ఇదాని ఆరామం పవిసిస్సామీతి ఇమినా ఉపచారసీమసమీపం దస్సేతి; తస్మా ఉపచారసీమం పత్వా ఉపాహనాఓముఞ్చనాది సబ్బం కాతబ్బం. గహేత్వాతి ఉపాహనదణ్డకేన గహేత్వా. పటిక్కమన్తీతి సన్నిపతన్తి. విస్సజ్జేతబ్బన్తి పత్థరితబ్బం. గోచరో పుచ్ఛితబ్బోతి ‘‘గోచరగామో ఆసన్నే ఉదాహు దూరే, కాలస్సేవ పిణ్డాయ చరితబ్బం ఉదాహు దివా’’తి ఏవం భిక్ఖాచారో పుచ్ఛితబ్బో. అగోచరో నామ మిచ్ఛాదిట్ఠికానం వా గామో పరిచ్ఛిన్నభిక్ఖో వా గామో; యత్థ ఏకస్స వా ద్విన్నం వా భిక్ఖా దియ్యతి, సోపి పుచ్ఛితబ్బో. పానీయం పుచ్ఛితబ్బన్తి ‘‘కిం ఇమిస్సా పోక్ఖరణియా పానీయంయేవ పివన్తి, నహానాదిపరిభోగమ్పి కరోన్తీ’’తి ఏవం పానీయఞ్చేవ పరిభోజనీయఞ్చ పుచ్ఛితబ్బం. కేసుచి ఠానేసు వాళమిగా వా అమనుస్సా వా హోన్తి, తస్మా ‘‘కం కాలం పవిసితబ్బం, కం కాలం నిక్ఖమితబ్బ’’న్తి పుచ్ఛితబ్బం.

బహి ఠితేనాతి బహి నిక్ఖమన్తస్స అహినో వా అమనుస్సస్స వా మగ్గం దత్వా ఠితేన నిల్లోకేతబ్బో. సచే ఉస్సహతి సోధేతబ్బోతి యది సక్కోతి, సబ్బో విహారో సోధేతబ్బో. అసక్కోన్తేన అత్తనో వసనోకాసో జగ్గితబ్బో. సబ్బం సోధేతుం సక్కోన్తస్స పన దస్సితే విహారసోధనవత్తే వినిచ్ఛయో మహాఖన్ధకే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

ఆగన్తుకవత్తకథా నిట్ఠితా.

ఆవాసికవత్తకథా

౩౫౯. ఆవాసికవత్తే – ఆసనం పఞ్ఞపేతబ్బన్తి ఏవమాది సబ్బం వుడ్ఢతరే ఆగతే చీవరకమ్మం వా నవకమ్మం వా ఠపేత్వాపి కాతబ్బం. చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జన్తేన సమ్మజ్జనిం నిక్ఖిపిత్వా తస్స వత్తం కాతుం ఆరభితబ్బం. పణ్డితో హి ఆగన్తుకో ‘‘సమ్మజ్జాహి తావ చేతియఙ్గణ’’న్తి వక్ఖతి. గిలానభేసజ్జం కరోన్తేన పన సచే నాతిఆతురో గిలానో హోతి, భేసజ్జం అకత్వా వత్తమేవ కాతబ్బం. మహాగిలానస్స పన భేసజ్జమేవ కాతబ్బం. పణ్డితో హి ఆగన్తుకో ‘‘కరోహి తావ భేసజ్జ’’న్తి వక్ఖతి. పానీయేన పుచ్ఛన్తేన సచే సకిం ఆనీతం పానీయం సబ్బం పివతి, ‘‘పున ఆనేమీ’’తి పుచ్ఛితబ్బోయేవ. అపిచ బీజనేనపి బీజితబ్బో, బీజన్తేన సకిం పాదపిట్ఠియం బీజిత్వా సకిం మజ్ఝే సకిం సీసే బీజితబ్బం, ‘‘అలం హోతూ’’తి వుత్తేన తతో మన్దతరం బీజితబ్బం. పున ‘‘అల’’న్తి వుత్తేన తతో మన్దతరం బీజితబ్బం. తతియవారం వుత్తేన బీజనీ ఠపేతబ్బా. పాదాపిస్స ధోవితబ్బా, ధోవిత్వా సచే అత్తనో తేలం అత్థి, తేన మక్ఖేతబ్బా. నో చే అత్థి, తస్స సన్తకేన మక్ఖేతబ్బా. ఉపాహనాపుఞ్ఛనం పన అత్తనో రుచివసేన కాతబ్బం. తేనేవ హేత్థ ‘‘సచే ఉస్సహతీ’’తి వుత్తం. తస్మా ఉపాహనా అపుఞ్ఛన్తస్సాపి అనాపత్తి. ‘‘కత్థ మయ్హం సేనాసనం పాపుణాతీ’’తి పుచ్ఛితేన సేనాసనం పఞ్ఞపేతబ్బం, ‘‘ఏతం తుమ్హాకం సేనాసనం పాపుణాతీ’’తి ఏవం ఆచిక్ఖితబ్బన్తి అత్థో. పప్ఫోటేత్వా హి పత్థరితుం పన వట్టతియేవ.

నవకస్స వత్తే – పానీయం ఆచిక్ఖితబ్బన్తి ‘‘ఏతం పానీయం గహేత్వా పివాహీ’’తి ఆచిక్ఖితబ్బం. పరిభోజనీయేపి ఏసేవ నయో. సేసం పురిమసదిసమేవ. మహాఆవాసేపి అత్తనో సన్తికం సమ్పత్తస్స ఆగన్తుకస్స వత్తం అకాతుం న లభతి.

ఆవాసికవత్తకథా నిట్ఠితా.

గమికవత్తకథా

౩౬౦. గమికవత్తేసు దారుభణ్డన్తి సేనాసనక్ఖన్ధకే వుత్తం మఞ్చపీఠాది. మత్తికాభణ్డమ్పి రజనభాజనాది సబ్బం తత్థ వుత్తప్పభేదమేవ. తం సబ్బం అగ్గిసాలాయ వా అఞ్ఞతరస్మిం వా గుత్తట్ఠానే పటిసామేత్వా గన్తబ్బం. అనోవస్సకే పబ్భారేపి ఠపేతుం వట్టతి. సేనాసనం ఆపుచ్ఛితబ్బన్తి ఏత్థ యం పాసాణపిట్ఠియం వా పాసాణత్థమ్భేసు వా కతసేనాసనం, యత్థ ఉపచికా నారోహన్తి, తం అనాపుచ్ఛన్తస్సాపి అనాపత్తి. చతూసు పాసాణకేసూతిఆది ఉపచికానం ఉప్పత్తిట్ఠానే పణ్ణసాలాదిసేనాసనే కత్తబ్బాకారదస్సనత్థం వుత్తం. అప్పేవ నామ అఙ్గానిపి సేసేయ్యున్తి అయం అజ్ఝోకాసే ఠపితమ్హి ఆనిసంసో. ఓవస్సకగేహే పన తిణేసు చ మత్తికాపిణ్డేసు చ ఉపరి పతన్తేసు మఞ్చపీఠానం అఙ్గానిపి వినస్సన్తి.

గమికవత్తకథా నిట్ఠితా.

అనుమోదనవత్తకథా

౩౬౨. అనుమోదనవత్థుస్మిం ఇద్ధం అహోసీతి సమ్పన్నం అహోసి. చతూహి పఞ్చహీతి సఙ్ఘత్థేరేన అనుమోదనత్థాయ నిసిన్నే హేట్ఠా పటిపాటియా చతూహి నిసీదితబ్బం. అనుథేరే నిసిన్నే మహాథేరేన చ హేట్ఠా చ తీహి నిసీదితబ్బం. పఞ్చమే నిసిన్నే ఉపరి చతూహి నిసీదితబ్బం. సఙ్ఘత్థేరేన హేట్ఠా దహరభిక్ఖుస్మిం అజ్ఝిట్ఠేపి సఙ్ఘత్థేరతో పట్ఠాయ చతూహి నిసీదితబ్బమేవ. సచే పన అనుమోదకో భిక్ఖు ‘‘గచ్ఛథ భన్తే, ఆగమేతబ్బకిచ్చం నత్థీ’’తి వదతి, గన్తుం వట్టతి. మహాథేరేన ‘‘గచ్ఛామ ఆవుసో’’తి వుత్తే ‘‘గచ్ఛథా’’తి వదతి, ఏవమ్పి వట్టతి. ‘‘బహిగామే ఆగమేస్సామా’’తి ఆభోగం కత్వాపి బహిగామం గన్త్వా అత్తనో నిస్సితకే ‘‘తుమ్హే తస్స ఆగమనం ఆగమేథా’’తి వత్వాపి గన్తుం వట్టతియేవ. సచే పన మనుస్సా అత్తనో రుచికేన ఏకేన అనుమోదనం కారేన్తి, నేవ తస్స అనుమోదతో ఆపత్తి, న మహాథేరస్స భారో హోతి. ఉపనిసిన్నకథాయమేవ హి మనుస్సేసు కథాపేన్తేసు మహాథేరో ఆపుచ్ఛితబ్బో, మహాథేరేన చ అనుమోదనాయ అజ్ఝిట్ఠోవ ఆగమేతబ్బోతి ఇదమేత్థ లక్ఖణం. వచ్చితోతి సఞ్జాతవచ్చో; వచ్చపీళితోతి అధిప్పాయో.

అనుమోదనవత్తకథా నిట్ఠితా.

భత్తగ్గవత్తకథా

౩౬౪. భత్తగ్గవత్తే ‘‘అన్తోగామో వా హోతు విహారో వా, మనుస్సానం పరివేసనట్ఠానం గచ్ఛన్తేన చీవరం పారుపిత్వా కాయబన్ధనం బన్ధనమేవ వట్టతీ’’తి అట్ఠకథాసు వుత్తం. న థేరే భిక్ఖూ అనుపఖజ్జాతి థేరే భిక్ఖూ అతిఅల్లీయిత్వా న నిసీదితబ్బం. సచే మహాథేరస్స నిసిన్నాసనేన సమకం ఆసనం హోతి, బహూసు ఆసనేసు సతి ఏకం ద్వే ఆసనాని ఠపేత్వా నిసీదితబ్బం. భిక్ఖూ గణేత్వా పఞ్ఞత్తాసనేసు అనిసీదిత్వా మహాథేరేన నిసీదాతి వుత్తేన నిసీదితబ్బం. నో చే మహాథేరో వదతి, ‘‘ఇదం, భన్తే, ఆసనం ఉచ్చ’’న్తి వత్తబ్బం. ‘‘నిసీదా’’తి వుత్తే నిసీదితబ్బం. సచే పన ఏవం ఆపుచ్ఛితేపి న వదతి, నిసీదన్తస్స అనాపత్తి; మహాథేరస్సేవ ఆపత్తి. నవకో హి ఏవరూపే ఆసనే అనాపుచ్ఛా నిసీదన్తో ఆపజ్జతి, థేరో ఆపుచ్ఛితే అననుజానన్తో. న సఙ్ఘాటిం ఓత్థరిత్వాతి న సఙ్ఘాటిం అవత్థరిత్వా నిసీదితబ్బం.

ఉభోహి హత్థేహీతి పత్తధోవనఉదకం సన్ధాయ వుత్తం. దక్ఖిణోదకం పన పురతో ఆధారకే పత్తం ఠపేత్వా గహేతబ్బం. సాధుకన్తి ఉదకసద్దం అకరోన్తేన.

సూపస్స ఓకాసోతి యథా సూపస్స ఓకాసో హోతి; ఏవం మత్తాయ ఓదనో గణ్హితబ్బోతి అత్థో. సమకం సమ్పాదేహీతి ఇదం న కేవలం సప్పిఆదీసుయేవ ఓదనేపి వత్తబ్బం. సప్పిఆదీసు పన యం అప్పం హోతి ఏకస్స వా ద్విన్నం వా అనురూపకం, తం సబ్బేసం సమకం సమ్పాదేహీతి వుత్తే మనుస్సానం విహసా హోతి, తస్మా తాదిసం సకిం వా ద్విక్ఖత్తుం వా గహేత్వా సేసం న గహేతబ్బం.

న తావ థేరేన భుఞ్జితబ్బన్తి ఇదం యం పరిచ్ఛిన్నభిక్ఖుకం భత్తగ్గం, యత్థ మనుస్సా సబ్బేసం పాపేత్వా దాతుకామా హోన్తి, తం సన్ధాయ వుత్తం. యం పన మహాభత్తగ్గం హోతి, యత్థ ఏకస్మిం పదేసే భుఞ్జన్తి, ఏకస్మిం పదేసే ఉదకం దియ్యతి, తత్థ యథాసుఖం భుఞ్జితబ్బం.

న తావ ఉదకన్తి ఇదం హత్థధోవనఉదకం సన్ధాయ వుత్తం. అన్తరా పిపాసితేన పన గలే విలగ్గామిసేన వా పానీయం పివిత్వా హత్థా న ధోవితబ్బా. సచే మనుస్సా ‘‘ధోవథ భన్తే పత్తఞ్చ హత్థే చా’’తి వదన్తి, భిక్ఖూ వా ‘‘తుమ్హే ఉదకం గణ్హథా’’తి వదన్తి, వట్టతి.

నివత్తన్తేనాతి భత్తగ్గతో ఉట్ఠాయ నివత్తన్తేన సఙ్ఘేన ఏవం నివత్తితబ్బన్తి దస్సేతి. కథం? ‘‘నవకేహీ’’తి సబ్బం దట్ఠబ్బం. సమ్బాధేసు హి ఘరేసు మహాథేరానం నిక్ఖమనోకాసో న హోతి, తస్మా ఏవం వుత్తం. ఏవం నివత్తన్తేహి పన నవకేహి గేహద్వారే ఠత్వా థేరేసు నిక్ఖన్తేసు పటిపాటియా గన్తబ్బం. సచే పన మహాథేరా ధురే నిసిన్నా హోన్తి, నవకా అన్తోగేహే, థేరాసనతో పట్ఠాయ పటిపాటియా ఏవ నిక్ఖమితబ్బం. కాయేన కాయం అఘట్టేన్తేన యథా అన్తరేన మనుస్సా గన్తుం సక్కోన్తి, ఏవం విరళాయ పటిపాటియా గన్తబ్బం.

భత్తగ్గవత్తకథా నిట్ఠితా.

పిణ్డచారికవత్తకథా

౩౬౬. పిణ్డచారికవత్తే – కమ్మం వా నిక్ఖిపతీతి కప్పాసం వా సుప్పం వా ముసలం వా యం గహేత్వా కమ్మం కరోన్తి, ఠితా వా నిసిన్నా వా హోన్తి, తం నిక్ఖిపతి. న చ భిక్ఖాదాయికాయాతి ఇత్థీ వా హోతు పురిసో వా, భిక్ఖాదానసమయే ముఖం న ఉల్లోకేతబ్బం.

పిణ్డచారికవత్తకథా నిట్ఠితా.

ఆరఞ్ఞికవత్తకథా

౩౬౮. ఆరఞ్ఞికవత్తే – సేనాసనా ఓతరితబ్బన్తి వసనట్ఠానతో నిక్ఖమితబ్బం.

పత్తం థవికాయ పక్ఖిపిత్వాతి ఏత్థ సచే బహిగామే ఉదకం నత్థి, అన్తోగామేయేవ భత్తకిచ్చం కత్వా అథ బహిగామే అత్థి, బహిగామే భత్తకిచ్చం కత్వా పత్తో ధోవిత్వా వోదకో కత్వా థవికాయ పక్ఖిపితబ్బో.

పరిభోజనీయం ఉపట్ఠాపేతబ్బన్తి సచే భాజనాని నప్పహోన్తి, పానీయమేవ పరిభోజనీయమ్పి కత్వా ఉపట్ఠాపేతబ్బం. భాజనం అలభన్తేన వేళునాళికాయపి ఉపట్ఠాపేతబ్బం. తమ్పి అలభన్తస్స యథా సమీపే ఉదకఆవాటో హోతి, ఏవం కాతబ్బం. అరణిసహితే సతి అగ్గిం అకాతుమ్పి వట్టతి. యథా చ ఆరఞ్ఞికస్స, ఏవం కన్తారప్పటిపన్నస్సాపి అరణిసహితం ఇచ్ఛితబ్బం. గణవాసినో పన తేన వినాపి వట్టతి. నక్ఖత్తానేవ నక్ఖత్తపదాని.

ఆరఞ్ఞికవత్తకథా నిట్ఠితా.

సేనాసనవత్తకథా

౩౬౯. సేనాసనవత్తే – ద్వారం నామ యస్మా మహావళఞ్జం, తస్మా తత్థ ఆపుచ్ఛనకిచ్చం నత్థి, సేసాని పన ఉద్దేసదానాదీని ఆపుచ్ఛిత్వావ కాతబ్బాని. దేవసికమ్పి ఆపుచ్ఛితుం వట్టతి. అథాపి ‘‘భన్తే ఆపుచ్ఛితమేవ హోతూ’’తి వుత్తే వుడ్ఢతరో ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛతి, సయమేవ వా ‘‘త్వం యథాసుఖం విహరాహీ’’తి వదతి; ఏవమ్పి వట్టతి. సభాగస్స విస్సాసేనాపి వట్టతియేవ. యేన వుడ్ఢో తేన పరివత్తితబ్బన్తి వుడ్ఢాభిముఖేన పరివత్తితబ్బం. భోజనసాలాదీసుపి ఏవమేవ పటిపజ్జితబ్బం.

సేనాసనవత్తకథా నిట్ఠితా.

జన్తాఘరవత్తాదికథా

౩౭౧. జన్తాఘరవత్తే – పరిభణ్డన్తి బహిజగతి.

౩౭౩. ఆచమనవత్థుస్మిం – సతి ఉదకేతి ఏత్థ సచే ఉదకం అత్థి, పటిచ్ఛన్నట్ఠానం పన నత్థి, భాజనేన నీహరిత్వా ఆచమితబ్బం. భాజనే అసతి పత్తేన నీహరితబ్బం. పత్తేపి అసతి అసన్తం నామ హోతి. ‘‘ఇదం అతివివటం పురతో అఞ్ఞం ఉదకం భవిస్సతీ’’తి గతస్స ఉదకం అలభన్తస్సేవ భిక్ఖాచారవేలా హోతి, కట్ఠేన వా కేనచి వా పుఞ్ఛిత్వా గన్తబ్బం, భుఞ్జితుమ్పి అనుమోదనమ్పి కాతుం వట్టతి. ఆగతపటిపాటియాతి వచ్చకుటియం పస్సావట్ఠానే న్హానతిత్థేతి తీసుపి ఆగతపటిపాటియేవ పమాణం.

౩౭౪. వచ్చకుటివత్తే – న దన్తకట్ఠం ఖాదన్తేనాతి అయం వచ్చకుటియాపి అవచ్చకుటియాపి సబ్బత్థేవ పటిక్ఖేపో. న ఫరుసేన కట్ఠేనాతి ఫాలితకట్ఠేన వా ఖరేన వా గణ్ఠికేన వా కణ్టకేన వా సుసిరేన వా పూతినా వా న అవలేఖితబ్బం. అవలేఖనకట్ఠం పన అగ్గహేత్వా పవిట్ఠస్స ఆపత్తి నత్థి.

న ఆచమనసరావకేతి సబ్బసాధారణట్ఠానం సన్ధాయేతం వుత్తం. తత్ర హి అఞ్ఞే అఞ్ఞే ఆగచ్ఛన్తి, తస్మా ఉదకం న సేసేతబ్బం. యం పన సఙ్ఘికేపి విహారే ఏకదేసే నిబద్ధగమనత్థాయ కతం ఠానం హోతి పుగ్గలికట్ఠానం వా, తస్మిం వట్టతి. విరేచనం పివిత్వా పునప్పునం పవిసన్తస్సాపి వట్టతియేవ.

ఊహతాతి ఊహదితా; బహి వచ్చమక్ఖితాతి అత్థో. ధోవితబ్బాతి ఉదకం ఆహరిత్వా ధోవితబ్బా. ఉదకం అత్థి, భాజనం నత్థి, అసన్తం నామ హోతి. భాజనం అత్థి, ఉదకం నత్థి, ఏతమ్పి అసన్తం. ఉభయే పన అసతి అసన్తమేవ, కట్ఠేన వా కేనచి వా పుఞ్ఛిత్వా గన్తబ్బం. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

జన్తాఘరవత్తాదికథా నిట్ఠితా.

వత్తక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.