౩. సముచ్చయక్ఖన్ధకం

సుక్కవిస్సట్ఠికథా

౯౭. సముచ్చయక్ఖన్ధకే – ఛారత్తం మానత్తన్తి ఏత్థ చతుబ్బిధం మానత్తం – అప్పటిచ్ఛన్నమానత్తం, పటిచ్ఛన్నమానత్తం, పక్ఖమానత్తం, సమోధానమానత్తన్తి. తత్థ అప్పటిచ్ఛన్నమానత్తం నామ – యం అప్పటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా పరివాసం అదత్వా కేవలం ఆపత్తిం ఆపన్నభావేనేవ మానత్తారహస్స మానత్తం దియ్యతి. పటిచ్ఛన్నమానత్తం నామ – యం పటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా పరివుత్థపరివాసస్స దియ్యతి. పక్ఖమానత్తం నామ – యం పటిచ్ఛన్నాయ వా అప్పటిచ్ఛన్నాయ వా ఆపత్తియా అద్ధమాసం భిక్ఖునీనం దియ్యతి. సమోధానమానత్తం నామ – యం ఓధాయ ఏకతో కత్వా దియ్యతి. తేసు ఇదం ‘‘అప్పటిచ్ఛన్నాయ ఛారత్తం మానత్త’’న్తి వచనతో ‘‘అప్పటిచ్ఛన్నమానత్త’’న్తి వేదితబ్బం. తం దేన్తేన సచే ఏకం ఆపత్తిం ఆపన్నో హోతి, ఇధ వుత్తనయేన దాతబ్బం. సచే ద్వే వా తిస్సో వా తతుత్తరిం వా ఆపన్నో, యథేవ ‘‘ఏకం ఆపత్తి’’న్తి వుత్తం; ఏవం ‘‘ద్వే ఆపత్తియో, తిస్సో ఆపత్తియో’’తి వత్తబ్బం. తతుత్తరి పన సచేపి సతం వా సహస్సం వా హోతి, ‘‘సమ్బహులా’’తి వత్తబ్బం. నానావత్థుకాయోపి ఏకతో కత్వా దాతబ్బా, తాసం దానవిధిం పరివాసదానే కథయిస్సామ.

ఏవం ఆపత్తివసేన కమ్మవాచం కత్వా దిన్నే మానత్తే ‘‘ఏవమేతం ధారయామీ’’తి కమ్మవాచాపరియోసానే మాళకసీమాయమేవ ‘‘మానత్తం సమాదియామి, వత్తం సమాదియామీ’’తి వుత్తనయేన వత్తం సమాదాతబ్బం. వత్తం సమాదియిత్వా తత్థేవ సఙ్ఘస్స ఆరోచేతబ్బం, ఆరోచేన్తేన చ ఏవం ఆరోచేతబ్బం –

‘‘అహం, భన్తే, ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిం సఞ్చేతనికం సుక్కవిస్సట్ఠిం అప్పటిచ్ఛన్నం, సోహం సఙ్ఘం ఏకిస్సా ఆపత్తియా సఞ్చేతనికాయ సుక్కవిస్సట్ఠియా అప్పటిచ్ఛన్నాయ ఛారత్తం మానత్తం యాచిం, తస్స మే సఙ్ఘో ఏకిస్సా ఆపత్తియా సఞ్చేతనికాయ సుక్కవిస్సట్ఠియా అప్పటిచ్ఛన్నాయ ఛారత్తం మానత్తం అదాసి. సోహం మానత్తం చరామి, వేదయామహం, భన్తే ‘వేదయతీ’తి మం సఙ్ఘో ధారేతూ’’తి.

ఇమఞ్చ పన అత్థం గహేత్వా యాయ కాయచి భాసాయ ఆరోచేతుం వట్టతియేవ. ఆరోచేత్వా సచే నిక్ఖిపితుకామో, వుత్తనయేనేవ సఙ్ఘమజ్ఝే నిక్ఖిపితబ్బం. మాళకతో భిక్ఖూసు నిక్ఖన్తేసు ఏకస్సపి సన్తికే నిక్ఖిపితుం వట్టతి. మాళకతో నిక్ఖమిత్వా సతిం పటిలభన్తేన సహగచ్ఛన్తస్స సన్తికే నిక్ఖిపితబ్బం. సచే సోపి పక్కన్తో, అఞ్ఞస్స యస్స మాళకే నారోచితం, తస్స ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బం. ఆరోచేన్తేన పన అవసానే ‘‘వేదయతీతి మం ఆయస్మా ధారేతూ’’తి వత్తబ్బం. ద్విన్నం ఆరోచేన్తేన ‘‘ఆయస్మన్తా ధారేన్తూ’’తి, తిణ్ణం ఆరోచేన్తేన ‘‘ఆయస్మన్తో ధారేన్తూ’’తి వత్తబ్బం. నిక్ఖిత్తకాలతో పట్ఠాయ పకతత్తట్ఠానే తిట్ఠతి.

సచే అప్పభిక్ఖుకో విహారో హోతి, సభాగా భిక్ఖూ వసన్తి, వత్తం అనిక్ఖిపిత్వా అన్తోవిహారేయేవ రత్తియో గణేతబ్బా. అథ న సక్కా సోధేతుం, వుత్తనయేనేవ వత్తం నిక్ఖిపిత్వా పచ్చూససమయే చతూహి పఞ్చహి వా భిక్ఖూహి సద్ధిం పరిక్ఖిత్తస్స విహారస్స పరిక్ఖేపతో, అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానతో ద్వే లేడ్డుపాతే అతిక్కమిత్వా మహామగ్గతో ఓక్కమ్మ గుమ్బేన వా వతియా వా పటిచ్ఛన్నట్ఠానే నిసీదితబ్బం. అన్తోఅరుణేయేవ వుత్తనయేన వత్తం సమాదియిత్వా ఆరోచేతబ్బం. సచే అఞ్ఞో కోచి భిక్ఖు కేనచిదేవ కరణీయేన తం ఠానం ఆగచ్ఛతి, సచే ఏస తం పస్సతి, సద్దం వాస్స సుణాతి, ఆరోచేతబ్బం. అనారోచేన్తస్స రత్తిచ్ఛేదో చేవ వత్తభేదో చ.

అథ ద్వాదసహత్థం ఉపచారం ఓక్కమిత్వా అజానన్తస్సేవ గచ్ఛతి, రత్తిచ్ఛేదో హోతి ఏవ, వత్తభేదో పన నత్థి. ఆరోచితకాలతో పట్ఠాయ చ ఏకం భిక్ఖుం ఠపేత్వా సేసేహి సతి కరణీయే గన్తుమ్పి వట్టతి. అరుణే ఉట్ఠితే తస్స భిక్ఖుస్స సన్తికే వత్తం నిక్ఖిపితబ్బం. సచే సోపి కేనచి కమ్మేన పురేఅరుణేయేవ గచ్ఛతి, అఞ్ఞం విహారతో నిక్ఖన్తం వా ఆగన్తుకం వా యం పఠమం పస్సతి, తస్స సన్తికే ఆరోచేత్వా వత్తం నిక్ఖిపితబ్బం. అయఞ్చ యస్మా గణస్స ఆరోచేత్వా భిక్ఖూనఞ్చ అత్థిభావం సల్లక్ఖేత్వావ వసి, తేనస్స ఊనే గణే చరణదోసో వా విప్పవాసో వా న హోతి. సచే న కఞ్చి పస్సతి, విహారం గన్త్వా అత్తనా సద్ధిం గతభిక్ఖూసు ఏకస్స సన్తికే నిక్ఖిపితబ్బన్తి మహాసుమత్థేరో ఆహ. మహాపదుమత్థేరో పన ‘‘యం పఠమం పస్సతి, తస్స ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బం; అయం నిక్ఖిత్తవత్తస్స పరిహారో’’తి ఆహ.

ఏవం ఛారత్తం మానత్తం అఖణ్డం చరిత్వా యత్థ సియా వీసతిగణో భిక్ఖుసఙ్ఘో, తత్థ సో భిక్ఖు అబ్భేతబ్బో. అబ్భేన్తేహి చ పఠమం అబ్భానారహో కాతబ్బో. అయఞ్హి నిక్ఖిత్తవత్తత్తా పకతత్తట్ఠానే ఠితో, పకతత్తస్స చ అబ్భానం కాతుం న వట్టతి, తస్మా వత్తం సమాదాపేతబ్బో. వత్తే సమాదిన్నే అబ్భానారహో హోతి. తేనాపి వత్తం సమాదియిత్వా ఆరోచేత్వా అబ్భానం యాచితబ్బం. అనిక్ఖిత్తవత్తస్స పున వత్తసమాదానకిచ్చం నత్థి. సో హి ఛారత్తాతిక్కమేనేవ అబ్భానారహో హోతి, తస్మా సో అబ్భేతబ్బో. తత్ర య్వాయం ‘‘ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, అబ్భేతబ్బో’’తి పాళియంయేవ అబ్భానవిధి వుత్తో, అయఞ్చ ఏకాపత్తివసేన వుత్తో. సచే పన ద్వే తిస్సో సమ్బహులా వా ఏకవత్థుకా వా నానావత్థుకా వా ఆపత్తియో హోన్తి, తాసం వసేన కమ్మవాచా కాతబ్బా. ఏవం అప్పటిచ్ఛన్నమానత్తం దాతబ్బం. పటిచ్ఛన్నమానత్తం పన యస్మా పటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా పరివుత్థపరివాసస్స దాతబ్బం హోతి, తస్మా నం పరివాసకథాయంయేవ కథయిస్సామ.

పరివాసకథా

౧౦౨. ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో ఉదాయిస్స భిక్ఖునో ఏకిస్సా ఆపత్తియా సఞ్చేతనికాయ సుక్కవిస్సట్ఠియా ఏకాహపటిచ్ఛన్నాయ ఏకాహపరివాసం దేతూ’’తిఆదినా నయేన పాళియం అనేకేహి ఆకారేహి పరివాసో చ మానత్తఞ్చ వుత్తం. తస్స యస్మా ఆగతాగతట్ఠానే వినిచ్ఛయో వుచ్చమానో పాళి వియ అతివిత్థారం ఆపజ్జతి, న చ సక్కా హోతి సుఖేన పరిగ్గహేతుం, తస్మా నం సమోధానేత్వా ఇధేవ దస్సయిస్సామ.

అయఞ్హి ఇధ అధిప్పేతో పరివాసో నామ – పటిచ్ఛన్నపరివాసో, సుద్ధన్తపరివాసో, సమోధానపరివాసోతి తివిధో హోతి. తత్థ పటిచ్ఛన్నపరివాసో తావ యథాపటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా దాతబ్బో. కస్సచి హి ఏకాహపటిచ్ఛన్నా ఆపత్తి హోతి యథా అయం ఉదాయిత్థేరస్స, కస్సచి ద్వీహాదిపటిచ్ఛన్నా యథా పరతో ఆగతా ఉదాయిత్థేరస్సేవ, కస్సచి ఏకా ఆపత్తి హోతి యథా అయం, కస్సచి ద్వే తిస్సో తతుత్తరి వా యథా పరతో ఆగతా, తస్మా పటిచ్ఛన్నపరివాసం దేన్తేన పఠమం తావ పటిచ్ఛన్నభావో జానితబ్బో.

అయఞ్హి ఆపత్తి నామ దసహాకారేహి పటిచ్ఛన్నా హోతి. తత్థాయం మాతికా – ఆపత్తి చ హోతి ఆపత్తిసఞ్ఞీ చ, పకతత్తో చ హోతి పకతత్తసఞ్ఞీ చ, అనన్తరాయికో చ హోతి అనన్తరాయికసఞ్ఞీ చ, పహు చ హోతి పహుసఞ్ఞీ చ, ఛాదేతుకామో చ హోతి ఛాదేతి చాతి.

తత్థ ఆపత్తి చ హోతి ఆపత్తిసఞ్ఞీ చాతి యం ఆపన్నో, సా ఆపత్తియేవ హోతి. సోపి చ తత్థ ఆపత్తిసఞ్ఞీయేవ. ఇతి జానన్తో ఛాదేతి, ఛన్నావ హోతి. అథ పనాయం తత్థ అనాపత్తిసఞ్ఞీ, అచ్ఛన్నా హోతి, అనాపత్తి పన ఆపత్తిసఞ్ఞాయపి అనాపత్తిసఞ్ఞాయపి ఛాదేన్తేనాపి అచ్ఛాదితావ హోతి. లహుకం వా గరుకాతి గరుకం వా లహుకాతి ఛాదేతి, అలజ్జిపక్ఖే తిట్ఠతి, ఆపత్తి పన అచ్ఛన్నా హోతి. గరుకం లహుకాతి మఞ్ఞమానో దేసేతి, నేవ దేసితా హోతి, న ఛన్నా. గరుకం గరుకాతి ఞత్వా ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. గరుకలహుకభావం న జానాతి, ఆపత్తిం ఛాదేమీతి ఛాదేతి, ఛన్నావ హోతి.

పకతత్తోతి తివిధం ఉక్ఖేపనీయకమ్మం అకతో – సో చే పకతత్తసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. అథ ‘‘మయ్హం సఙ్ఘేన కమ్మం కత’’న్తి అపకతత్తసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, అచ్ఛన్నా హోతి. అపకతత్తేన పకతత్తసఞ్ఞినా వా అపకతత్తసఞ్ఞినా వా ఛాదితాపి అచ్ఛన్నావ హోతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘ఆపజ్జతి గరుకం సావసేసం,

ఛాదేతి అనాదరియం పటిచ్చ;

న భిక్ఖునీ నో చ ఫుసేయ్య వజ్జం,

పఞ్హా మేసా కుసలేహి చిన్తితా’’తి. (పరి. ౪౮౧);

అయఞ్హి పఞ్హో ఉక్ఖిత్తకేన కథితో.

అనన్తరాయికోతి యస్స దససు అన్తరాయేసు ఏకోపి నత్థి, సో చే అనన్తరాయికసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. సచేపి సో భీరుకజాతికతాయ అన్ధకారే అమనుస్సచణ్డమిగభయేన అన్తరాయికసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, అచ్ఛన్నావ హోతి. యస్స హి పబ్బతవిహారే వసన్తస్స కన్దరం వా నదిం వా అతిక్కమిత్వా ఆరోచేతబ్బం హోతి, అన్తరామగ్గే చ చణ్డవాళఅమనుస్సాదిభయం అత్థి, మగ్గే అజగరా నిపజ్జన్తి, నదీ పూరా హోతి, ఏకస్మిం పన సతియేవ అన్తరాయే అన్తరాయికసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, అచ్ఛన్నావ హోతి. అన్తరాయికస్స పన అన్తరాయికసఞ్ఞాయ వా అనన్తరాయికసఞ్ఞాయ వా ఛాదయతో అచ్ఛన్నావ హోతి.

పహూతి యో సక్కోతి భిక్ఖునో సన్తికం గన్తుఞ్చేవ ఆరోచేతుఞ్చ; సో చే పహుసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. సచస్స ముఖే అప్పమత్తకో గణ్డో వా హోతి, హనుకవాతో వా విజ్ఝతి, దన్తో వా రుజ్జతి, భిక్ఖా వా మన్దా లద్ధా హోతి, తావతకేన పన నేవ వత్తుం న సక్కోతి న గన్తుం; అపిచ ఖో న సక్కోమీతి సఞ్ఞీ హోతి, అయం పహు హుత్వా అప్పహుసఞ్ఞీ నామ. ఇమినా ఛాదితాపి అచ్ఛాదితా. అప్పహునా పన వత్తుం వా గన్తుం వా అసమత్థేన పహుసఞ్ఞినా వా అప్పహుసఞ్ఞినా వా ఛాదితా హోతు, అచ్ఛాదితావ.

ఛాదేతుకామో చ హోతి ఛాదేతి చాతి ఇదం ఉత్తానత్థమేవ. సచే పన ఛాదేస్సామీతి ధురనిక్ఖేపం కత్వా పురేభత్తే వా పచ్ఛాభత్తే వా పఠమయామాదీసు వా లజ్జిధమ్మం ఓక్కమిత్వా అన్తోఅరుణేయేవ ఆరోచేతి, అయం ఛాదేతుకామో న ఛాదేతి నామ.

యస్స పన అభిక్ఖుకే ఠానే వసన్తస్స ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా సభాగస్స భిక్ఖునో ఆగమనం ఆగమేన్తస్స సభాగసన్తికం వా గచ్ఛన్తస్స అద్ధమాసోపి మాసోపి అతిక్కమతి, అయం న ఛాదేతుకామో ఛాదేతి నామ, అయమ్పి అచ్ఛన్నావ హోతి.

యో పన ఆపన్నమత్తోవ అగ్గిం అక్కన్తపురిసో వియ సహసా అపక్కమిత్వా సభాగట్ఠానం గన్త్వా ఆవి కరోతి, అయం న ఛాదేతుకామోవ న ఛాదేతి నామ. సచే పన సభాగం దిస్వాపి ‘‘అయం మే ఉపజ్ఝాయో వా ఆచరియో వా’’తి లజ్జాయ నారోచేతి, ఛన్నావ హోతి ఆపత్తి. ఉపజ్ఝాయాదిభావో హి ఇధ అప్పమాణం అవేరిసభాగమత్తమేవ పమాణం, తస్మా అవేరిసభాగస్స సన్తికే ఆరోచేతబ్బా.

యో పన విసభాగో హోతి సుత్వా పకాసేతుకామో, ఏవరూపస్స ఉపజ్ఝాయస్సాపి సన్తికే న ఆరోచేతబ్బా. తత్థ పురేభత్తం వా ఆపత్తిం ఆపన్నో హోతు పచ్ఛాభత్తం వా, దివా వా రత్తిం వా యావ అరుణం న ఉగ్గచ్ఛతి తావ ఆరోచేతబ్బం. ఉద్ధస్తే అరుణే పటిచ్ఛన్నా హోతి, పటిచ్ఛాదనపచ్చయా చ దుక్కటం ఆపజ్జతి. సభాగసఙ్ఘాదిసేసం ఆపన్నస్స పన సన్తికే ఆవి కాతుం న వట్టతి. సచే ఆవి కరోతి, ఆపత్తి ఆవికతా హోతి, దుక్కటా పన న ముచ్చతి, తస్మా సుద్ధస్స సన్తికే ఆవికాతబ్బా. ఆవికరోన్తో చ ‘‘తుయ్హం సన్తికే ఏకం ఆపత్తిం ఆవికరోమీ’’తి వా ‘‘ఆచిక్ఖామీ’’తి వా ‘‘ఆరోచేమీ’’తి వా ‘‘మమ ఏకం ఆపత్తిం ఆపన్నభావం జానాహీ’’తి వా వదతు, ‘‘ఏకం గరుకాపత్తిం ఆవికరోమీ’’తిఆదినా వా నయేన వదతు, సబ్బేహిపి ఆకారేహి అప్పటిచ్ఛన్నావ హోతీతి కురున్దియం వుత్తం. సచే పన లహుకాపత్తిం ఆవికరోమీతిఆదినా నయేన వదతి, పటిచ్ఛన్నా హోతి, వత్థుం ఆరోచేతి, ఆపత్తిం ఆరోచేతి, ఉభయం ఆరోచేతి, తివిధేనాపి ఆరోచితావ హోతి. ఇతి ఇమాని దస కారణాని ఉపలక్ఖేత్వా పటిచ్ఛన్నపరివాసం దేన్తేన పఠమమేవ పటిచ్ఛన్నభావో జానితబ్బో.

తతో పటిచ్ఛన్నదివసే చ ఆపత్తియో చ సల్లక్ఖేత్వా సచే ఏకాహపటిచ్ఛన్నా హోతి – ‘‘అహం, భన్తే, ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిం సఞ్చేతనికం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఏకాహపటిచ్ఛన్న’’న్తి ఏవం యాచాపేత్వా ఇధ వుత్తనయేనేవ కమ్మవాచం వత్వా పరివాసో దాతబ్బో. అథ ద్వీహతీహాదిపటిచ్ఛన్నా హోతి, ద్వీహపటిచ్ఛన్నం తీహపటిచ్ఛన్నం చతూహపటిచ్ఛన్నం పఞ్చాహపటిచ్ఛన్నం ఛాహపటిచ్ఛన్నం సత్తాహపటిచ్ఛన్నం అట్ఠాహపటిచ్ఛన్నం నవాహపటిచ్ఛన్నం దసాహపటిచ్ఛన్నం ఏకాదసాహపటిచ్ఛన్నం ద్వాదసాహపఅచ్ఛన్నం తేరసాహపటిచ్ఛన్నం చుద్దసాహపటిచ్ఛన్నన్తి ఏవం యావ చుద్దస దివసాని దివసవసేన యోజనా కాతబ్బా. పఞ్చదస దివసాని పటిచ్ఛన్నాయ పక్ఖపటిచ్ఛన్నన్తి వత్వా యోజనా కాతబ్బా. తతో యావ ఏకూనతింసతిమో దివసో, తావ అతిరేకపక్ఖపటిచ్ఛన్నన్తి.

తతో మాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకమాసపటిచ్ఛన్నం ద్వేమాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకద్వేమాసపటిచ్ఛన్నం తేమాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకతేమాసపటిచ్ఛన్నం చతుమాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకచతుమాసపటిచ్ఛన్నం పఞ్చమాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకపఞ్చమాసపటిచ్ఛన్నం ఛమాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకఛమాసపటిచ్ఛన్నం సత్తమాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకసత్తమాసపటిచ్ఛన్నం అట్ఠమాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకఅట్ఠమాసపటిచ్ఛన్నం నవమాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకనవమాసపటిచ్ఛన్నం దసమాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకదసమాసపటిచ్ఛన్నం ఏకాదసమాసపటిచ్ఛన్నం అతిరేకఏకాదసమాసపటిచ్ఛన్నన్తి ఏవం యోజనా కాతబ్బా. సంవచ్ఛరే పరిపుణ్ణే ఏకసంవచ్ఛరపటిచ్ఛన్నన్తి. తతో పరం అతిరేకఏకసంవచ్ఛర… ద్వేసంవచ్ఛర… అతిరేకద్వేసంవచ్ఛర… తిసంవచ్ఛర… అతిరకేతిసంవచ్ఛర… చతుసంవచ్ఛర… అతిరేకచతుసంవచ్ఛర… పఞ్చసంవచ్ఛర… అతిరేకపఞ్చసంవచ్ఛరపటిచ్ఛన్నన్తి ఏవం యావ సట్ఠిసంవచ్ఛర… అతిరేకసట్ఠిసంవచ్ఛరపటిచ్ఛన్నన్తి వా తతో వా భియ్యోపి వత్వా యోజనా కాతబ్బా.

సచే పన ద్వే తిస్సో తతుత్తరి వా ఆపత్తియో హోన్తి, యథా ఇధ ఏకం ఆపత్తిన్తి వుత్తం; ఏవం ద్వే ఆపత్తియో తిస్సో ఆపత్తియోతి వత్తబ్బం. తతో పరం పన సతం వా హోతు సహస్సం వా, సమ్బహులాతి వత్తుం వట్టతి. నానావత్థుకాసుపి ‘‘అహం, భన్తే, సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం – ఏకం సుక్కవిస్సట్ఠిం, ఏకం కాయసంసగ్గం, ఏకం దుట్ఠుల్లవాచం, ఏకం అత్తకామం, ఏకం సఞ్చరిత్తం, ఏకాహపటిచ్ఛన్నాయో’’తి ఏవం గణనవసేన వా ‘‘అహం, భన్తే, సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం నానావత్థుకాయో ఏకాహపటిచ్ఛన్నాయో’’తి ఏవం వత్థుకిత్తనవసేన వా, ‘‘అహం, భన్తే, సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం ఏకాహపటిచ్ఛన్నాయో’’తి ఏవం నామమత్తవసేన వా యోజనా కాతబ్బా.

తత్థ నామం దువిధం – సజాతిసాధారణఞ్చ సబ్బసాధారణఞ్చ. తత్థ సఙ్ఘాదిసేసోతి సజాతిసాధారణం, ఆపత్తీతి సబ్బసాధారణం; తస్మా ‘‘సమ్బహులా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం ఏకాహపటిచ్ఛన్నాయో’’తి ఏవం సబ్బసాధారణనామవసేనపి వత్తుం వట్టతి. ఇదఞ్హి సబ్బమ్పి పరివాసాదికం వినయకమ్మం వత్థువసేన గోత్తవసేన నామవసేన ఆపత్తివసేన చ కాతుం వట్టతియేవ.

తత్థ ‘‘సుక్కవిస్సట్ఠీ’’తి వత్థు చేవ గోత్తఞ్చ. ‘‘సఙ్ఘాదిసేసో’’తి నామఞ్చేవ ఆపత్తి చ. ‘‘కాయసంసగ్గో’’తి వత్థు చేవ గోత్తఞ్చ. ‘‘సఙ్ఘాదిసేసో’’తి నామఞ్చేవ ఆపత్తి చ, తత్థ ‘‘సుక్కవిస్సట్ఠిం కాయసంసగ్గ’’న్తిఆదినా వచనేనాపి ‘‘నానావత్థుకాయో’’తి వచనేనాపి వత్థు చేవ గోత్తఞ్చ గహితం హోతి. ‘‘సఙ్ఘాదిసేసో’’తి వచనేనాపి ‘‘ఆపత్తియో’’తి వచనేనాపి నామఞ్చేవ ఆపత్తి చ గహితా హోతి. ఇధ పన ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిం సఞ్చేతనికం ‘‘సుక్కవిస్సట్ఠి’’న్తి నామమ్పి వత్థుగోత్తానిపి గహితానేవ. యథా చ ఇధ ‘‘అయం ఉదాయి భిక్ఖూ’’తి వుత్తం; ఏవం యో యో ఆపన్నో హోతి, తస్స తస్స నామం గహేత్వా ‘‘అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖూ’’తి కమ్మవాచా కాతబ్బా.

కమ్మవాచాపరియోసానే చ తేన భిక్ఖునా మాళకసీమాయమేవ ‘‘పరివాసం సమాదియామి, వత్తం సమాదియామీ’’తి వుత్తనయేనేవ వత్తం సమాదాతబ్బం. సమాదియిత్వా తత్థేవ సఙ్ఘస్స ఆరోచేతబ్బం, ఆరోచేన్తేన చ ఏవం ఆరోచేతబ్బం –

ఇమఞ్చ పనత్థం గహేత్వా యాయ కాయచి భాసాయ ఆరోచేతుం వట్టతియేవ. ఆరోచేత్వా సచే నిక్ఖిపితుకామో, వుత్తనయేనేవ సఙ్ఘమజ్ఝే నిక్ఖిపితబ్బం. మాళకతో భిక్ఖూసు నిక్ఖన్తేసు ఏకస్సాపి సన్తికే నిక్ఖిపితుం వట్టతి. మాళకతో నిక్ఖమిత్వా సతిం పటిలభన్తేన సహగచ్ఛన్తస్స సన్తికే నిక్ఖిపితబ్బం. సచే సోపి పక్కన్తో, అఞ్ఞస్స యస్స మాళకే నారోచితం, తస్స ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బం. ఆరోచేన్తేన చ అవసానే ‘‘వేదయతీతి మం ఆయస్మా ధారేతూ’’తి వత్తబ్బం. ద్విన్నం ఆరోచేన్తేన ‘‘ఆయస్మన్తా ధారేన్తూ’’తి, తిణ్ణం ఆరోచేన్తేన ‘‘ఆయస్మన్తో ధారేన్తూ’’తి వత్తబ్బం. నిక్ఖిత్తకాలతో పట్ఠాయ పకతత్తట్ఠానే తిట్ఠతి.

సచే అప్పభిక్ఖుకో విహారో హోతి, సభాగా భిక్ఖూ వసన్తి, వత్తం అనిక్ఖిపిత్వా విహారేయేవ రత్తిపరిగ్గహో కాతబ్బో. అథ న సక్కా సోధేతుం, వుత్తనయేనేవ వత్తం నిక్ఖిపిత్వా పచ్చూససమయే ఏకేన భిక్ఖునా సద్ధిం మానత్తవణ్ణనాయం వుత్తనయేనేవ ఉపచారసీమం అతిక్కమిత్వా మహామగ్గా ఓక్కమ్మ పటిచ్ఛన్నే ఠానే నిసీదిత్వా అన్తోఅరుణేయేవ వుత్తనయేనేవ వత్తం సమాదియిత్వా తస్స భిక్ఖునో పరివాసో ఆరోచేతబ్బో. ఆరోచేన్తేన సచే నవకతరో హోతి, ‘‘ఆవుసో’’తి వత్తబ్బం. సచే వుడ్ఢతరో, ‘‘భన్తే’’తి వత్తబ్బం. సచే అఞ్ఞో కోచి భిక్ఖు కేనచిదేవ కరణీయేన తం ఠానం ఆగచ్ఛతి, సచే ఏస తం పస్సతి, సద్దం వాస్స సుణాతి, ఆరోచేతబ్బం; అనారోచేన్తస్స రత్తిచ్ఛేదో చేవ వత్తభేదో చ. అథ ద్వాదసహత్థం ఉపచారం ఓక్కమిత్వా అజానన్తస్సేవ గచ్ఛతి, రత్తిచ్ఛేదోయేవ హోతి, వత్తభేదో పన నత్థి.

ఉగ్గతే అరుణే వత్తం నిక్ఖిపితబ్బం. సచే సో భిక్ఖు కేనచిదేవ కరణీయేన పక్కన్తో హోతి, యం అఞ్ఞం సబ్బపఠమం పస్సతి, తస్స ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బం. సచే పన కఞ్చి న పస్సతి, విహారం గన్త్వా అత్తనా సద్ధిం గతభిక్ఖుస్స సన్తికే నిక్ఖిపితబ్బన్తి మహాసుమత్థేరో ఆహ. మహాపదుమత్థేరో పన ‘‘యం పఠమం పస్సతి, తస్స ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బం, అయం నిక్ఖిత్తవత్తస్స పరిహారో’’తి ఆహ.

ఏవం యత్తకాని దివసాని ఆపత్తి పటిచ్ఛన్నా హోతి, తత్తకాని తతో అధికతరాని వా కుక్కుచ్చవినోదనత్థాయ పరివసిత్వా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా వత్తం సమాదియిత్వా మానత్తం యాచితబ్బం. అయఞ్హి వత్తే సమాదిన్నే ఏవ మానత్తారహో హోతి నిక్ఖిత్తవత్తేన పరివుత్థత్తా. అనిక్ఖిత్తవత్తస్స పన పున సమాదానకిచ్చం నత్థి, సో హి పటిచ్ఛన్నదివసాతిక్కమేనేవ మానత్తారహో హోతి, తస్మా తస్స మానత్తం దాతబ్బమేవ. ఇదం పటిచ్ఛన్నమానత్తం నామ. తం దేన్తేన సచే ఏకాపత్తి హోతి, పాళియం వుత్తనయేనేవ దాతబ్బం. అథ ద్వే వా తిస్సో వా ‘‘సోహం పరివుత్థపరివాసో సఙ్ఘం ద్విన్నం ఆపత్తీనం తిస్సన్నం ఆపత్తీనం ఏకాహపటిచ్ఛన్నానం ఛారత్తం మానత్తం యాచామీ’’తి పరివాసే వుత్తనయేనేవ ఆపత్తియో చ దివసే చ సల్లక్ఖేత్వా యోజనా కాతబ్బా.

అప్పటిచ్ఛన్నాపత్తిం పటిచ్ఛన్నాపత్తియా సమోధానేత్వాపి దాతుం వట్టతి. కథం? పటిచ్ఛన్నాయ ఏకాహపరివాసం వసిత్వా –

‘‘అహం, భన్తే, ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిం సఞ్చేతనికం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఏకాహపటిచ్ఛన్నం, సోహం సఙ్ఘం ఏకిస్సా ఆపత్తియా సఞ్చేతనికాయ సుక్కవిస్సట్ఠియా ఏకాహపటిచ్ఛన్నాయ ఏకాహపరివాసం యాచిం, తస్స మే సఙ్ఘో ఏకిస్సా ఆపత్తియా సఞ్చేతనికాయ సుక్కవిస్సట్ఠియా ఏకాహపటిచ్ఛన్నాయ ఏకాహపరివాసం అదాసి, సోహం పరివుత్థపరివాసో. అహం, భన్తే, ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిం సఞ్చేతనికం సుక్కవిస్సట్ఠిం అప్పటిచ్ఛన్నం. సోహం, భన్తే, సఙ్ఘం తాసం ఆపత్తీనం సఞ్చేతనికానం సుక్కవిస్సట్ఠీనం పటిచ్ఛన్నాయ చ అప్పటిచ్ఛన్నాయ చ ఛారత్తం మానత్తం యాచామీ’’తి.

అథస్స తదనురూపం కమ్మవాచం కత్వా మానత్తం దాతబ్బం. సచే పటిచ్ఛన్నా ద్వే, అప్పటిచ్ఛన్నా ఏకా ‘‘పటిచ్ఛన్నానఞ్చ అప్పటిచ్ఛన్నాయ చా’’తి వత్తబ్బం. అథ పటిచ్ఛన్నా ఏకా, అప్పటిచ్ఛన్నా ద్వే, ‘‘పటిచ్ఛన్నాయ చ అప్పటిచ్ఛన్నానఞ్చా’’తి వత్తబ్బం. సచే పటిచ్ఛన్నాపి ద్వే, అప్పటిచ్ఛన్నాపి ద్వే, ‘‘పటిచ్ఛన్నానఞ్చ అప్పటిచ్ఛన్నానఞ్చా’’తి వత్తబ్బం. సబ్బత్థ అనురూపం కమ్మవాచం కత్వా మానత్తం దాతబ్బం. చిణ్ణమానత్తస్స చ తదనురూపమేవ కమ్మవాచం కత్వా అబ్భానం కాతబ్బం. ఇధ పన ఏకాపత్తివసేన వుత్తం. ఇతి యం పటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా పరివాసావసానే మానత్తం దియ్యతి, ఇదం పటిచ్ఛన్నమానత్తం నామ. ఏవమేత్థ ఏకేనేవ యోజనాముఖేన పటిచ్ఛన్నపరివాసో చ పటిచ్ఛన్నమానత్తఞ్చ వుత్తన్తి వేదితబ్బం. పక్ఖమానత్తం సమోధానమానత్తఞ్చ అవసేసపరివాసకథావసానే కథయిస్సామ.

సుద్ధన్తపరివాసో సమోధానపరివాసోతి హి ద్వే పరివాసా అవసేసా. తత్థ ‘‘సుద్ధన్తపరివాసో’’ నామ పరతో అధమ్మికమానత్తచారావసానే ‘‘తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపన్నో హోతి, ఆపత్తిపరియన్తం న జానాతి, రత్తిపరియన్తం న జానాతీ’’తి ఇమస్మిం వత్థుస్మిం అనుఞ్ఞాతపరివాసో. సో దువిధో – చూళసుద్ధన్తో, మహాసుద్ధన్తోతి. దువిధోపి చేస రత్తిపరిచ్ఛేదం సకలం వా ఏకచ్చం వా అజానన్తస్స చ అస్సరన్తస్స చ తత్థ వేమతికస్స చ దాతబ్బో. ఆపత్తిపరియన్తం పన ఏత్తకా అహం ఆపత్తియో ఆపన్నోతి జానాతు వా మా వా, అకారణమేతం.

తత్థ యో ఉపసమ్పదతో పట్ఠాయ అనులోమక్కమేన వా ఆరోచితదివసతో పట్ఠాయ పటిలోమక్కమేన వా ‘‘అసుకఞ్చ అసుకఞ్చ దివసం వా పక్ఖం వా మాసం వా సంవచ్ఛరం వా తవ సుద్ధభావం జానాసీ’’తి పుచ్ఛియమానో ‘‘ఆమ, భన్తే, జానామి, ఏత్తకం నామ కాలం అహం సుద్ధో’’తి వదతి, తస్స దిన్నో సుద్ధన్తపరివాసో ‘‘చూళసుద్ధన్తో’’తి వుచ్చతి.

తం గహేత్వా పరివసన్తేన యత్తకం కాలం అత్తనో సుద్ధిం జానాతి, తత్తకం అపనేత్వా అవసేసం మాసం వా ద్వేమాసం వా పరివసితబ్బం. సచే మాసమత్తం అసుద్ధోమ్హీతి సల్లక్ఖేత్వా అగ్గహేసి పరివసన్తో చ పున అఞ్ఞం మాసం సరతి, తమ్పి మాసం పరివసితబ్బమేవ. పున పరివాసదానకిచ్చం నత్థి. అథ ద్వేమాసం అసుద్ధోమ్హీతి సల్లక్ఖేత్వా అగ్గహేసి, పరివసన్తో చ మాసమత్తమేవాహం అసుద్ధోమ్హీతి సన్నిట్ఠానం కరోతి, మాసమేవ పరివసితబ్బం. పున పరివాసదానకిచ్చం నత్థి. అయఞ్హి సుద్ధన్తపరివాసో నామ ఉద్ధమ్పి ఆరోహతి, హేట్ఠాపి ఓరోహతి, ఇదమస్స లక్ఖణం. అఞ్ఞస్మిం పన ఆపత్తివుట్ఠానే ఇదం లక్ఖణం – యో అప్పటిచ్ఛన్నం ఆపత్తిం పటిచ్ఛన్నాతి వినయకమ్మం కరోతి, తస్స ఆపత్తి వుట్ఠాతి. యో పటిచ్ఛన్నం అప్పటిచ్ఛన్నాతి వినయకమ్మం కరోతి, తస్స న వుట్ఠాతి. అచిరపటిచ్ఛన్నం చిరపటిచ్ఛన్నాతి కరోన్తస్సాపి వుట్ఠాతి. చిరపటిచ్ఛన్నం అచిరపటిచ్ఛన్నాతి కరోన్తస్స న వుట్ఠాతి. ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా సమ్బహులాతి కరోన్తస్సాపి వుట్ఠాతి, ఏకం వినా సమ్బహులానం అభావతో. సమ్బహులా పన ఆపజ్జిత్వా ఏకం ఆపజ్జిన్తి కరోన్తస్స న వుట్ఠాతి.

యో పన యథావుత్తేన అనులోమపటిలోమనయేన పుచ్ఛియమానోపి రత్తిపరియన్తం న జానాతి నేవ సరతి వేమతికో వా హోతి, తస్స దిన్నో సుద్ధన్తపరివాసో ‘‘మహాసుద్ధన్తో’’తి వుచ్చతి. తం గహేత్వా గహితదివసతో పట్ఠాయ యావ ఉపసమ్పదదివసో, తావ రత్తియో గణేత్వా పరివసితబ్బం. అయం ఉద్ధం నారోహతి, హేట్ఠా పన ఓరోహతి. తస్మా సచే పరివసన్తో రత్తిపరిచ్ఛేదే సన్నిట్ఠానం కరోతి, మాసో వా సంవచ్ఛరో వా మయ్హం ఆపన్నస్సాతి మాసం వా సంవచ్ఛరం వా పరివసితబ్బం. పరివాసయాచనదానలక్ఖణం పనేత్థ పరతో పాళియం ఆగతనయేనేవ వేదితబ్బం. కమ్మవాచాపరియోసానే వత్తసమాదానమానత్తఅబ్భానాని వుత్తనయానేవ. అయం సుద్ధన్తపరివాసో నామ.

‘‘సమోధానపరివాసో’’ నామ తివిధో హోతి – ఓధానసమోధానో, అగ్ఘసమోధానో, మిస్సకసమోధానోతి. తత్థ ‘‘ఓధానసమోధానో’’ నామ – అన్తరాపత్తిం ఆపజ్జిత్వా పటిచ్ఛాదేన్తస్స పరివుత్థదివసే ఓధునిత్వా మక్ఖేత్వా పురిమాయ ఆపత్తియా మూలదివసపరిచ్ఛేదే పచ్ఛా ఆపన్నం ఆపత్తిం సమోదహిత్వా దాతబ్బపరివాసో వుచ్చతి. సో పరతో ‘‘తేన హి భిక్ఖవే సఙ్ఘో ఉదాయిం భిక్ఖుం అన్తరా ఏకిస్సా ఆపత్తియా సఞ్చేతనికాయ సుక్కవిస్సట్ఠియా పఞ్చాహపటిచ్ఛన్నాయ మూలాయ పటికస్సిత్వా పురిమాయ ఆపత్తియా సమోధానపరివాసం దేతూ’’తి ఇతో పట్ఠాయ విత్థారతో పాళియంయేవ ఆగతో.

అయం పనేత్థ వినిచ్ఛయో – యో పటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా పరివాసం గహేత్వా పరివసన్తో వా మానత్తారహో వా మానత్తం చరన్తో వా అబ్భానారహో వా అఞ్ఞం ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా పురిమాయ ఆపత్తియా సమా వా ఊనతరా వా రత్తియో పటిచ్ఛాదేతి, తస్స మూలాయపటికస్సనేన తే పరివుత్థదివసే చ మానత్తచిణ్ణదివసే చ సబ్బే ఓధునిత్వా అదివసే కత్వా పచ్ఛా ఆపన్నాపత్తిం మూలాపత్తియం సమోధాయ పరివాసో దాతబ్బో. తేన సచే మూలాపత్తి పక్ఖపటిచ్ఛన్నా, అన్తరాపత్తి ఊనకపక్ఖపటిచ్ఛన్నా, పున పక్ఖమేవ పరివాసో పరివసితబ్బో. అథాపి అన్తరాపత్తి పక్ఖపటిచ్ఛన్నావ పక్ఖమేవ పరివసితబ్బం. ఏతేనుపాయేన యావ సట్ఠివస్సపటిచ్ఛన్నా మూలాపత్తి, తావ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. సట్ఠివస్సాని పరివసిత్వా మానత్తారహో హుత్వాపి హి ఏకదివసం అన్తరాపత్తిం పటిచ్ఛాదేత్వా పునపి సట్ఠివస్సాని పరివాసారహో హోతి.

సచే పన అన్తరాపత్తి మూలాపత్తితో అతిరేకపటిచ్ఛన్నా హోతి, తత్థ ‘‘కిం కాతబ్బ’’న్తి వుత్తే మహాసుమత్థేరో ఆహ – ‘‘అతేకిచ్ఛో అయం పుగ్గలో, అతేకిచ్ఛో నామ ఆవికారాపేత్వా విస్సజ్జేతబ్బో’’తి. మహాపదుమత్థేరో పనాహ – ‘‘కస్మా అతేకిచ్ఛో నామ, నను అయం సముచ్చయక్ఖన్ధకో నామ బుద్ధానం ఠితకాలసదిసో, ఆపత్తి నామ పటిచ్ఛన్నా వా హోతు అప్పటిచ్ఛన్నా వా సమకఊనతరఅతిరేకపటిచ్ఛన్నా వా వినయధరస్స కమ్మవాచం యోజేతుం సమత్థభావోయేవేత్థ పమాణం, తస్మా యా అతిరేకపటిచ్ఛన్నా హోతి, తం మూలాపత్తిం కత్వా తత్థ ఇతరం సమోధాయ పరివాసో దాతబ్బో’’తి. అయం ‘‘ఓధానసమోధానో’’ నామ.

‘‘అగ్ఘసమోధానో’’ నామ సమ్బహులాసు ఆపత్తీసు యా ఏకా వా ద్వే వా తిస్సో వా సమ్బహులా వా ఆపత్తియో సబ్బచిరపటిచ్ఛన్నాయో, తాసం అగ్ఘేన సమోధాయ తాసం రత్తిపరిచ్ఛేదవసేన అవసేసానం ఊనతరపటిచ్ఛన్నానం ఆపత్తీనం పరివాసో దియ్యతి. అయం వుచ్చతి అగ్ఘసమోధానో. సోపి పరతో ‘‘తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపన్నో హోతి, ఏకా ఆపత్తి ఏకాహపటిచ్ఛన్నా ఏకా ఆపత్తి ద్వీహపటిచ్ఛన్నా’’తిఆదినా నయేన పాళియం ఆగతోయేవ.

యస్స పన సతం ఆపత్తియో దసాహపటిచ్ఛన్నా, అపరమ్పి సతం ఆపత్తియో దసాహపటిచ్ఛన్నాతి ఏవం దసక్ఖత్తుం కత్వా ఆపత్తిసహస్సం దివససతపటిచ్ఛన్నం హోతి, తేన కిం కాతబ్బన్తి? సబ్బం సమోదహిత్వా దస దివసే పరివసితబ్బం. ఏవం ఏకేనేవ దసాహేన దివససతమ్పి పరివసితమేవ హోతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘దససతం రత్తిసతం, ఆపత్తియో ఛాదయిత్వాన;

దస రత్తియో వసిత్వాన, ముచ్చేయ్య పారివాసికో’’తి. (పరి. ౪౭౭);

అయం అగ్ఘసమోధానో నామ.

‘‘మిస్సకసమోధానో’’ నామ – యో నానావత్థుకా ఆపత్తియో ఏకతో కత్వా దియ్యతి. తత్రాయం నయో –

‘‘అహం, భన్తే, సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం ఏకం సుక్కవిస్సట్ఠిం, ఏకం కాయసంసగ్గం, ఏకం దుట్ఠుల్లవాచం, ఏకం అత్తకామం, ఏకం సఞ్చరిత్తం, ఏకం కుటికారం, ఏకం విహారకారం, ఏకం దుట్ఠదోసం, ఏకం అఞ్ఞభాగియం, ఏకం సఙ్ఘభేదం, ఏకం భేదానువత్తకం, ఏకం దుబ్బచం, ఏకం కులదూసకం, సోహం, భన్తే, సఙ్ఘం తాసం ఆపత్తీనం సమోధానపరివాసం యాచామీ’’తి –

తిక్ఖత్తుం యాచాపేత్వా తదనురూపాయ కమ్మవాచాయ పరివాసో దాతబ్బో.

ఏత్థ చ సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం నానావత్థుకాయోతిపి సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిన్తిపి ఏవం పుబ్బే వుత్తనయేన వత్థువసేనపి గోత్తవసేనపి నామవసేనపి ఆపత్తివసేనపి యోజేత్వా కమ్మవాచం కాతుం వట్టతియేవాతి అయం మిస్సకసమోధానో. సబ్బపరివాసకమ్మవాచావసానే పన నిక్ఖిత్తానిక్ఖిత్తవత్తాదికథా పురిమనయేనేవ వేదితబ్బాతి.

పరివాసకథా నిట్ఠితా.

ఇదాని యం వుత్తం ‘‘పక్ఖమానత్తఞ్చ సమోధానమానత్తఞ్చ అవసేసపరివాసకథావసానే కథయిస్సామా’’తి, తస్సోకాసో సమ్పత్తో, తస్మా వుచ్చతి – ‘‘పక్ఖమానత్త’’న్తి భిక్ఖునియా దాతబ్బమానత్తం. తం పన పటిచ్ఛన్నాయపి అప్పటిచ్ఛన్నాయపి ఆపత్తియా అడ్ఢమాసమేవ దాతబ్బం. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘గరుధమ్మం అజ్ఝాపన్నాయ భిక్ఖునియా ఉభతోసఙ్ఘే పక్ఖమానత్తం చరితబ్బ’’న్తి (చూళవ. ౪౦౩). తం పన భిక్ఖునీహి అత్తనో సీమం సోధేత్వా విహారసీమాయ వా విహారసీమం సోధేతుం అసక్కోన్తీహి ఖణ్డసీమాయ వా సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన చతువగ్గగణం సన్నిపాతాపేత్వా దాతబ్బం. సచే ఏకా ఆపత్తి హోతి ఏకిస్సా వసేన, సచే ద్వే వా తిస్సో వా సమ్బహులా వా ఏకవత్థుకా వా నానావత్థుకా వా తాసం తాసం వసేన వత్థుగోత్తనామఆపత్తీసు యం యం ఇచ్ఛతి తం తం ఆదాయ యోజనా కాతబ్బా.

తత్రిదం ఏకాపత్తివసేన ముఖమత్తదస్సనం, తాయ ఆపన్నాయ భిక్ఖునియా భిక్ఖునిసఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా వుడ్ఢానం భిక్ఖునీనం పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘‘అహం, అయ్యే, ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిం గామన్తరం, సాహం, అయ్యే, ఏకిస్సా ఆపత్తియా గామన్తరాయ పక్ఖమానత్తం యాచామీ’’తి.

ఏవం తిక్ఖత్తుం యాచాపేత్వా బ్యత్తాయ భిక్ఖునియా పటిబలాయ సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

‘‘సుణాతు మే అయ్యే సఙ్ఘో, అయం ఇత్థన్నామా భిక్ఖునీ ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జి గామన్తరం, సా సఙ్ఘం ఏకిస్సా ఆపత్తియా గామన్తరాయ పక్ఖమానత్తం యాచతి, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామాయ భిక్ఖునియా ఏకిస్సా ఆపత్తియా గామన్తరాయ పక్ఖమానత్తం దదేయ్య, ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే అయ్యే సఙ్ఘో, అయం…పే… దుతియమ్పి… తతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి. సుణాతు మే అయ్యే సఙ్ఘో…పే… దేతి… దిన్నం సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామాయ భిక్ఖునియా ఏకిస్సా ఆపత్తియా గామన్తరాయ పక్ఖమానత్తం, ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ; ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

కమ్మవాచాపరియోసానే వత్తం సమాదియిత్వా భిక్ఖుమానత్తకథాయ వుత్తనయేనేవ సఙ్ఘస్స ఆరోచేత్వా నిక్ఖిత్తవత్తం వసితుకామాయ తత్థేవ సఙ్ఘమజ్ఝే వా పక్కన్తాసు భిక్ఖునీసు ఏకభిక్ఖునియా వా దుతియికాయ వా సన్తికే వుత్తనయేనేవ నిక్ఖిపితబ్బం. అఞ్ఞిస్సా పన ఆగన్తుకాయ సన్తికే ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బం. నిక్ఖిత్తకాలతో పట్ఠాయ పకతత్తట్ఠానే తిట్ఠతి. పున సమాదియిత్వా అరుణం ఉట్ఠాపేన్తియా పన భిక్ఖునీనంయేవ సన్తికే వసితుం న లభతి. ‘‘ఉభతోసఙ్ఘే పక్ఖమానత్తం చరితబ్బ’’న్తి హి వుత్తం. తస్మా అస్సా ఆచరియుపజ్ఝాయాహి విహారం గన్త్వా సఙ్గాహకపక్ఖే ఠితో ఏకో మహాథేరో వా ధమ్మకథికో వా భిక్ఖు వత్తబ్బో – ‘‘ఏకిస్సా భిక్ఖునియా వినయకమ్మం కత్తబ్బమత్థి, తత్ర నో అయ్యా, చత్తారో భిక్ఖూ పేసేథా’’తి. సఙ్గహం అకాతుం న లబ్భతి, పేసేస్సామీతి వత్తబ్బం. చతూహి పకతత్తభిక్ఖునీహి మానత్తచారినిం భిక్ఖునిం గహేత్వా అన్తోఅరుణేయేవ నిక్ఖమిత్వా గామూపచారతో ద్వే లేడ్డుపాతే అతిక్కమిత్వా మగ్గా ఓక్కమ్మ గుమ్బవతిఆదీహి పటిచ్ఛన్నట్ఠానే నిసీదితబ్బం. విహారూపచారతోపి ద్వే లేడ్డుపాతా అతిక్కమితబ్బా చతూహి పకతత్తభిక్ఖూహిపి తత్థ గన్తబ్బం. గన్త్వా పన భిక్ఖునీహి సద్ధిం న ఏకట్ఠానే నిసీదితబ్బం, పటిక్కమిత్వా అవిదూరట్ఠానే నిసీదితబ్బం. కురున్దిమహాపచ్చరీసు పన ‘‘భిక్ఖునీహిపి బ్యత్తం ఏకం వా ద్వే వా ఉపాసికాయో భిక్ఖూహిపి ఏకం వా ద్వే వా ఉపాసకే అత్తరక్ఖణత్థాయ గహేత్వా గన్తబ్బ’’న్తి వుత్తం. కురున్దియంయేవ చ భిక్ఖునుపస్సయస్స చ విహారస్స చ ఉపచారం ముఞ్చితుం వట్టతీ’’తి వుత్తం, గామస్సాతి న వుత్తం.

ఏవం నిసిన్నేసు పన భిక్ఖూసు చ భిక్ఖునీసు చ తాయ భిక్ఖునియా ‘‘మానత్తం సమాదియామి, వత్తం సమాదియామీ’’తి వత్తం సమాదియిత్వా భిక్ఖునీసఙ్ఘస్స తావ ఏవం ఆరోచేతబ్బం –

‘‘అహం, అయ్యే, ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిం గామన్తరం, సాహం సఙ్ఘం ఏకిస్సా ఆపత్తియా గామన్తరాయ పక్ఖమానత్తం యాచిం, తస్స మే సఙ్ఘో ఏకిస్సా ఆపత్తియా గామన్తరాయ పక్ఖమానత్తం అదాసి, సాహం పక్ఖమానత్తం చరామి, ‘వేదయామహం, అయ్యే, వేదయతీ’తి మం సఙ్ఘో ధారేతూ’’తి.

తతో భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సన్తికం గన్త్వా ఏవం ఆరోచేతబ్బం – ‘‘అహం, అయ్యా, ఏకం ఆపత్తిం ఆపజ్జిం …పే… వేదయామహం, అయ్యా, వేదయతీతి మం సఙ్ఘో ధారేతూ’’తి. ఇధాపి యాయ కాయచి భాసాయ ఆరోచేతుం వట్టతి.

ఆరోచేత్వా చ భిక్ఖునిసఙ్ఘస్సేవ సన్తికే నిసీదితబ్బం, ఆరోచితకాలతో పట్ఠాయ భిక్ఖూనం గన్తుం వట్టతి. సచే సాసఙ్కం హోతి, భిక్ఖునియో తత్థేవ ఠానం పచ్చాసీసన్తి, ఠాతబ్బం. సచే అఞ్ఞో భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా తం ఠానం ఏతి, పస్సన్తియా ఆరోచేతబ్బం. నో చే ఆరోచేతి, రత్తిచ్ఛేదో చేవ వత్తభేదదుక్కటఞ్చ. సచే అజానన్తియా ఏవ ఉపచారం ఓక్కమిత్వా గచ్ఛతి, రత్తిచ్ఛేదోవ హోతి, న వత్తభేదదుక్కటం. సచే భిక్ఖునియో ఉపజ్ఝాయాదీనం వత్తకరణత్థం పగేవ గన్తుకామా హోన్తి, రత్తివిప్పవాసగణఓహీయనగామన్తరాపత్తిరక్ఖణత్థం ఏకం భిక్ఖునిం ఠపేత్వా గన్తబ్బం. తాయ అరుణే ఉట్ఠితే తస్సా సన్తికే వత్తం నిక్ఖిపితబ్బం. ఏతేనుపాయేన అఖణ్డా పఞ్చదస రత్తియో మానత్తం చరితబ్బం.

అనిక్ఖిత్తవత్తాయ పన పారివాసికక్ఖన్ధకే వుత్తనయేనేవ సమ్మా వత్తితబ్బం. అయం పన విసేసో – ‘‘ఆగన్తుకస్స ఆరోచేతబ్బ’’న్తి ఏత్థ యత్తకా పురేభత్తం వా పచ్ఛాభత్తం వా తం గామం భిక్ఖూ వా భిక్ఖునియో వా ఆగచ్ఛన్తి, సబ్బేసం ఆరోచేతబ్బం. అనారోచేన్తియా రత్తిచ్ఛేదో చ వత్తభేదదుక్కటఞ్చ. సచేపి రత్తిం కోచి భిక్ఖు తం గామూపచారం ఓక్కమిత్వా గచ్ఛతి, రత్తిచ్ఛేదో హోతియేవ, అజాననపచ్చయా పన వత్తభేదతో ముచ్చతి. కురున్దిఆదీసు పన అనిక్ఖిత్తవత్తభిక్ఖూనం వుత్తనయేనేవ కథేతబ్బన్తి వుత్తం. తం పారివాసికవత్తాదీనం ఉపచారసీమాయ పరిచ్ఛిన్నత్తా యుత్తతరం దిస్సతి. ఉపోసథే ఆరోచేతబ్బం, పవారణాయ ఆరోచేతబ్బం, చతున్నం భిక్ఖూనఞ్చ భిక్ఖునీనఞ్చ దేవసికం ఆరోచేతబ్బం. సచే భిక్ఖూనం తస్మిం గామే భిక్ఖాచారో సమ్పజ్జతి, తత్థేవ గన్తబ్బం. నో చే సమ్పజ్జతి, అఞ్ఞత్ర చరిత్వాపి తత్ర ఆగన్త్వా అత్తానం దస్సేత్వా గన్తబ్బం. బహిగామే వా సఙ్కేతట్ఠానం కాతబ్బం – ‘‘అసుకస్మిం నామ ఠానే అమ్హే పస్సిస్ససీ’’తి. తాయ సఙ్కేతట్ఠానం గన్త్వా ఆరోచేతబ్బం. సఙ్కేతట్ఠానే అదిస్వా విహారం గన్త్వా ఆరోచేతబ్బం. విహారే సబ్బభిక్ఖూనం ఆరోచేతబ్బం. సచే సబ్బేసం సక్కా న హోతి ఆరోచేతుం, బహిఉపచారసీమాయ ఠత్వా భిక్ఖునియో పేసేతబ్బా. తాహి ఆనీతానం చతున్నం భిక్ఖూనం ఆరోచేతబ్బం. సచే విహారో దూరో హోతి సాసఙ్కో, ఉపాసకే చ ఉపాసికాయో చ గహేత్వా గన్తబ్బం. సచే పన అయం ఏకా వసతి, రత్తివిప్పవాసం ఆపజ్జతి, తస్మాస్సా ఏకా పకతత్తా భిక్ఖునీ సమ్మన్నిత్వా దాతబ్బా ఏకచ్ఛన్నే వసనత్థాయ.

ఏవం అఖణ్డం మానత్తం చరిత్వా వీసతిగణే భిక్ఖునిసఙ్ఘే వుత్తనయేనేవ అబ్భానం కాతబ్బం. సచే మానత్తం చరమానా అన్తరాపత్తిం ఆపజ్జతి, మూలాయ పటికస్సిత్వా తస్సా ఆపత్తియా మానత్తం దాతబ్బన్తి కురున్దియం వుత్తం. ఇదం ‘‘పక్ఖమానత్తం’’ నామ.

‘‘సమోధానమానత్తం’’ పన తివిధం హోతి – ఓధానసమోధానం, అగ్ఘసమోధానం, మిస్సకసమోధానన్తి. తత్థ యదేతం పరతో ఉదాయిత్థేరస్స పఞ్చాహపటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా పరివాసం పరివసన్తస్స పరివాసే చ మానత్తారహట్ఠానే చ అన్తరాపత్తిం ఆపజ్జిత్వా మూలాయపటికస్సితస్స ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో ఉదాయిస్స భిక్ఖునో తిస్సన్నం ఆపత్తీనం ఛారత్తం మానత్తం దేతూ’’తి మానత్తం అనుఞ్ఞాతం, ఇదం ‘‘ఓధానసమోధానం’’ నామ. ఇదఞ్హి పునప్పునం మూలాయపటికస్సనేన పరివుత్థదివసే ఓధునిత్వా పురిమాపత్తీహి సద్ధిం సమోధాయ దిన్నం, తస్మా ఓధానసమోధానన్తి వుచ్చతి. కురున్దియం పన ‘‘సమోధానపరివాసం వుత్థస్స దాతబ్బం మానత్తం సమోధానమానత్త’’న్తి వుత్తం. తమ్పి తేన పరియాయేన యుజ్జతి.

అగ్ఘసమోధానం పన మిస్సకసమోధానఞ్చ అగ్ఘసమోధానమిస్సకసమోధానపరివాసావసానే దాతబ్బమానత్తమేవ వుచ్చతి, తం పరివాసకమ్మవాచానుసారేన యోజేత్వా దాతబ్బం. ఏత్తావతా యం వుత్తం ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సఙ్ఘో ఉదాయిస్స భిక్ఖునో ఏకిస్సా ఆపత్తియా సఞ్చేతనికాయ సుక్కవిస్సట్ఠియా ఏకాహపటిచ్ఛన్నాయ ఏకాహపరివాసం దేతూతిఆదినా నయేన పాళియం అనేకేహి ఆకారేహి పరివాసో చ మానత్తఞ్చ వుత్తం, తస్స యస్మా ఆగతాగతఠానే వినిచ్ఛయో వుచ్చమానో పాళి వియ అతివిత్థారం ఆపజ్జతి, న చ సక్కా హోతి సుఖేన పరిగ్గహేతుం, తస్మా నం సమోధానేత్వా ఇధేవ దస్సేస్సామా’’తి, తదిదం అత్థతో సమ్పాదితం హోతి.

పటిచ్ఛన్నపరివాసకథా

౧౦౨. ఇదాని యా తావ అయం పటిచ్ఛన్నాయ ఏకిస్సా ఆపత్తియా వసేన పాళి వుత్తా, సా ఉత్తానత్థావ.

౧౦౮. తతో పరం ద్వీహతీహచతూహపఞ్చాహపటిచ్ఛన్నానం వసేన పాళిం వత్వా పఞ్చాహపటిచ్ఛన్నాయ పరివాసతో పట్ఠాయ అన్తరాపత్తి దస్సితా. యస్మా పన తం ఆపత్తిం ఆపన్నో మూలాయపటికస్సనారహో నామ హోతి, తస్మాస్స తత్థ మూలాయపటికస్సనం అనుఞ్ఞాతం. సచే పన నిక్ఖిత్తవత్తో ఆపజ్జతి, మూలాయపటికస్సనారహో న హోతి. కస్మా? యస్మా న సో పరివసన్తో ఆపన్నో, పకతత్తట్ఠానే ఠితో ఆపన్నో, తస్మా తస్సా ఆపత్తియా విసుం మానత్తం చరితబ్బం. సచే పటిచ్ఛన్నా హోతి పరివాసోపి వసితబ్బో. యఞ్చేతం మూలాయపటికస్సనం వుత్తం, తస్మిమ్పి కతే పరివుత్థదివసా మక్ఖితా హోన్తి. ఇతి పరివాసే అన్తరాపత్తిం దస్సేత్వా పున మానత్తారహస్స అన్తరాపత్తిం దస్సేత్వా మూలాయపటికస్సనం వుత్తం, తస్మిమ్పి కతే పరివుత్థదివసా మక్ఖితావ హోన్తి. తతో పరివుత్థపరివాసస్స తాసం తిస్సన్నమ్పి ఆపత్తీనం సమోధానమానత్తం దస్సితం. తతో మానత్తచారికస్స అన్తరాపత్తిం దస్సేత్వా మూలాయపటికస్సనం వుత్తం. తస్మిం పన పటికస్సనే కతే మానత్తచిణ్ణదివసాపి పరివుత్థదివసాపి మక్ఖితావ హోన్తి. తతో అబ్భానారహస్స అన్తరాపత్తిం దస్సేత్వా మూలాయపటికస్సనం వుత్తం. తస్మిమ్పి కతే సబ్బే తే మక్ఖితావ హోన్తి. తతో పరం సబ్బా అన్తరాపత్తియో యోజేత్వా అబ్భానకమ్మం దస్సితం. ఏవం పటిచ్ఛన్నవారే ఏకాహపటిచ్ఛన్నాదివసేన పఞ్చ, అన్తరాపత్తివసేన చతస్సోతి నవ కమ్మవాచా దస్సితా హోన్తి.

పటిచ్ఛన్నపరివాసకథా నిట్ఠితా.

సమోధానపరివాసకథా

౧౨౫. తతో పరం పక్ఖపటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా అన్తోపరివాసతో పట్ఠాయ పఞ్చాహపటిచ్ఛన్నాయ అన్తరాపత్తియా వసేన సమోధానపరివాసో చ, సమోధానమానత్తఞ్చ దస్సితం. ఏత్థ చ మానత్తచారికమానత్తారహకాలేపి ఆపన్నాయ ఆపత్తియా మూలాయపటికస్సనే కతే మానత్తచిణ్ణదివసాపి పరివాసపరివుత్థదివసాపి సబ్బే మక్ఖితావ హోన్తి. కస్మా? యస్మా పటిచ్ఛన్నా అన్తరాపత్తి. తేనేవ వుత్తం – ‘‘మూలాయ పటికస్సిత్వా పురిమాయ ఆపత్తియా సమోధానపరివాసం దత్వా ఛారత్తం మానత్తం దేతూ’’తి. తతో పరం సబ్బా అన్తరాపత్తియో యోజేత్వా అబ్భానకమ్మం దస్సేత్వా సుక్కవిస్సట్ఠివత్థు నిట్ఠాపితం.

సమోధానపరివాసకథా నిట్ఠితా.

సుక్కవిస్సట్ఠికథా చ నిట్ఠితా.

అగ్ఘసమోధానపరివాసకథా

౧౩౪. తతో ఏకాపత్తిమూలకఞ్చ ఆపత్తివడ్ఢనకఞ్చాతి ద్వే నయే దస్సేత్వా అగ్ఘసమోధానపరివాసో దస్సితో.

తతో సఞ్చిచ్చ అనారోచితాపత్తివత్థుం దస్సేత్వా సఞ్చిచ్చ అజాననఅస్సరణవేమతికభావేహి అనారోచితాయ ఆపత్తియా పచ్ఛా లజ్జిధమ్మే వా ఞాణసరణనిబ్బేమతికభావేసు వా ఉప్పన్నేసు యం కాతబ్బం, తం దస్సేతుం ‘‘ఇధ పన భిక్ఖవే’’తిఆదినా నయేన పాళి ఠపితా. తతో అజాననఅస్సరణవేమతికపటిచ్ఛన్నానం అప్పటిచ్ఛన్నభావం దస్సేతుం తథేవ పాళి ఠపితా.

అగ్ఘసమోధానపరివాసకథా నిట్ఠితా.

ద్వేమాసపరివాసకథా

౧౩౮. తతో ద్విన్నం ఆపత్తీనం ద్వేమాసపటిచ్ఛన్నానం ఏకమాసపరివాసయాచనవత్థుం దస్సేత్వా అసఞ్చిచ్చ అజాననఅస్సరణవేమతికభావేహి అనారోచితే ఇతరస్మిం మాసే పచ్ఛా లజ్జిధమ్మాదీసు ఉప్పన్నేసు యం కాతబ్బం, తం దస్సేతుం అజాననఅస్సరణవేమతికపటిచ్ఛన్నస్స చ ఆపన్నభావం దస్సేతుం పురిమనయేనేవ పాళి ఠపితా.

ద్వేమాసపరివాసకథా నిట్ఠితా.

సుద్ధన్తపరివాసాదికథా

౧౫౬. తతో ‘‘ఆపత్తిపరియన్తం న జానాతి, రత్తిపరియన్తం న జానాతీ’’తిఆదినా నయేన సుద్ధన్తపరివాసో దస్సితో.

౧౬౦. తతో పరం పారివాసికం ఆదిం కత్వా విబ్భమిత్వా పునఉపసమ్పన్నాదీసు పటిపత్తిదస్సనత్థం పాళి ఠపితా.

౧౬౫. తత్థ ‘‘అన్తరా సమ్బహులా ఆపత్తియో ఆపజ్జతి పరిమాణా అప్పటిచ్ఛన్నాయో’’తిఆదీసు ఆపత్తిపరిచ్ఛేదవసేన పరిమాణాయో చేవ అప్పటిచ్ఛన్నాయో చాతి అత్థో.

౧౬౬. పచ్ఛిమస్మిం ఆపత్తిక్ఖన్ధేతి ఏకోవ సో ఆపత్తిక్ఖన్ధో, పచ్ఛా ఛాదితత్తా పన ‘‘పచ్ఛిమస్మిం ఆపత్తిక్ఖన్ధే’’తి వుత్తం. పురిమస్మిన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో.

౧౮౦. వవత్థితా సమ్భిన్నాతి సభాగవిసభాగానమేవేతం పరియాయవచనం.

సుద్ధన్తపరివాసాదికథా నిట్ఠితా.

ద్వేభిక్ఖువారఏకాదసకాదికథా

౧౮౧. తతో పరం యో పటిచ్ఛాదేతి, తస్మిం పటిపత్తిదస్సనత్థం ‘‘ద్వే భిక్ఖూ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ మిస్సకన్తి థుల్లచ్చయాదీహి మిస్సకం. సుద్ధకన్తి సఙ్ఘాదిసేసం వినా లహుకాపత్తిక్ఖన్ధమేవ.

౧౮౪. తతో పరం అవిసుద్ధవిసుద్ధభావదస్సనత్థం ‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ బ్యఞ్జనతో వా అధిప్పాయతో వా అనుత్తానం నామ కిఞ్చి నత్థి, తస్మా తఞ్చ ఇతో పుబ్బే అవుత్తఞ్చ సబ్బం పాళిఅనుసారేనేవ వేదితబ్బన్తి.

ద్వేభిక్ఖువారఏకాదసకాదికథా నిట్ఠితా.

సముచ్చయక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.