౨. పారివాసికక్ఖన్ధకం

పారివాసికవత్తకథా

౭౫. పారివాసికక్ఖన్ధకే – పారివాసికాతి పరివాసం పరివసన్తా. తత్థ చతుబ్బిధో పరివాసో – అప్పటిచ్ఛన్నపరివాసో, పటిచ్ఛన్నపరివాసో, సుద్ధన్తపరివాసో, సమోధానపరివాసోతి. తేసు ‘‘యో, భిక్ఖవే, అఞ్ఞోపి అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఆకఙ్ఖతి పబ్బజ్జం, ఆకఙ్ఖతి ఉపసమ్పదం, తస్స చత్తారో మాసే పరివాసో దాతబ్బో’’తి (మహావ. ౮౬) ఏవం మహాఖన్ధకే వుత్తో తిత్థియపరివాసో అప్పటిచ్ఛన్నపరివాసో నామ. తత్థ యం వత్తబ్బం తం వుత్తమేవ. అయం పన ఇధ అనధిప్పేతో. సేసా తయో యేన సఙ్ఘాదిసేసాపత్తి ఆపన్నా చేవ హోతి పటిచ్ఛాదితా చ, తస్స దాతబ్బా. తేసు యం వత్తబ్బం తం సముచ్చయక్ఖన్ధకే వక్ఖామ. ఏతే పన ఇధ అధిప్పేతా. తస్మా ఏతేసు యంకిఞ్చి పరివాసం పరివసన్తా ‘‘పారివాసికా’’తి వేదితబ్బా.

పకతత్తానం భిక్ఖూనన్తి ఠపేత్వా నవకతరం పారివాసికం అవసేసానం అన్తమసో మూలాయపటికస్సనారహాదీనమ్పి. అభివాదనపచ్చుట్ఠానన్తి యం తే అభివాదనాదిం కరోన్తి, తం సాదియన్తి, సమ్పటిచ్ఛన్తి; న పటిక్ఖిపన్తీతి అత్థో. తత్థ సామీచికమ్మన్తి ఠపేత్వా అభివాదనాదీని అఞ్ఞస్స అనుచ్ఛవికస్స బీజనవాతదానాదినో ఆభిసమాచారికస్సేతం అధివచనం. ఆసనాభిహారన్తి ఆసనస్స అభిహరణం, ఆసనం గహేత్వా అభిగమనం పఞ్ఞాపనమేవ వా. సేయ్యాభిహారేపి ఏసేవ నయో. పాదోదకన్తి పాదధోవనఉదకం. పాదపీఠన్తి ధోతపాదట్ఠపనకం. పాదకథలికన్తి అధోతపాదట్ఠపనకం పాదఘంసనం వా. ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి సద్ధివిహారికానమ్పి సాదియన్తస్స దుక్కటమేవ, తస్మా తే వత్తబ్బా – ‘‘అహం వినయకమ్మం కరోమి, మయ్హం వత్తం మా కరోథ, మా మం గామప్పవేసనం ఆపుచ్ఛథా’’తి. సచే సద్ధాపబ్బజితా కులపుత్తా ‘‘తుమ్హే, భన్తే, తుమ్హాకం వినయకమ్మం కరోథా’’తి వత్వా వత్తం కరోన్తి, గామప్పవేసనమ్పి ఆపుచ్ఛన్తియేవ, వారితకాలతో పట్ఠాయ అనాపత్తి. మిథు యథావుడ్ఢన్తి పారివాసికభిక్ఖూనం అఞ్ఞమఞ్ఞం యో యో వుడ్ఢో తేన తేన నవకతరస్స సాదితుం.

పఞ్చ యథావుడ్ఢన్తి పకతత్తేహిపి సద్ధిం వుడ్ఢపటిపాటియా ఏవ. తస్మా పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే హత్థపాసే నిసీదితుం వట్టతి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘పాళియా అనిసీదిత్వా పాళిం విహాయ హత్థపాసం అముఞ్చన్తేన నిసీదితబ్బ’’న్తి వుత్తం. పారిసుద్ధిఉపోసథే కరీయమానే సఙ్ఘనవకట్ఠానే నిసీదిత్వా తత్థేవ నిసిన్నేన అత్తనో పాళియా పారిసుద్ధిఉపోసథో కాతబ్బో. పవారణాయపి సఙ్ఘనవకట్ఠానే నిసీదిత్వా తత్థేవ నిసిన్నేన అత్తనో పాళియా పవారేతబ్బం. సఙ్ఘేన ఘణ్టిం పహరిత్వా భాజీయమానం వస్సికసాటికమ్పి అత్తనో పత్తట్ఠానే గహేతుం వట్టతి.

ఓణోజనన్తి విస్సజ్జనం వుచ్చతి. సచే హి పారివాసికస్స ద్వే తీణి ఉద్దేసభత్తాదీని పాపుణన్తి, అఞ్ఞా చస్స పుగ్గలికభత్తపచ్చాసా హోతి, తాని పటిపాటియా గహేత్వా ‘‘భన్తే, హేట్ఠా గాహేథ, అజ్జ మయ్హం భత్తపచ్చాసా అత్థి, స్వే గణ్హిస్సామీ’’తి వత్వా విస్సజ్జేతబ్బాని. ఏవం తాని పునదివసేసు గణ్హితుం లభతి. పునదివసే సబ్బపఠమం ఏతస్స దాతబ్బన్తి కురున్దియం వుత్తం. యది పన న గణ్హాతి న విస్సజ్జేతి, పునదివసే న లభతి, ఇదం ఓణోజనం నామ పారివాసికస్సేవ ఓదిస్స అనుఞ్ఞాతం. కస్మా? తస్స హి సఙ్ఘనవకట్ఠానే నిసిన్నస్స భత్తగ్గే యాగుఖజ్జకాదీని పాపుణన్తి వా న వా, తస్మా సో ‘‘భిక్ఖాహారేన మా కిలమిత్థా’’తి ఇదమస్స సఙ్గహకరణత్థాయ ఓదిస్స అనుఞ్ఞాతం.

భత్తన్తి ఆగతాగతేహి వుడ్ఢపటిపాటియా గహేత్వా గన్తబ్బం విహారే సఙ్ఘస్స చతుస్సాలభత్తం, ఏతం యథావుడ్ఢం లభతి. పాళియా పన గన్తుం వా ఠాతుం వా న లభతి, తస్మా పాళితో ఓసక్కిత్వా హత్థపాసే ఠితేన హత్థం పసారేత్వా యథా సేనో నిపతిత్వా గణ్హాతి, ఏవం గణ్హితబ్బం. ఆరామికసమణుద్దేసేహి ఆహరాపేతుం న లభతి. సచే సయమేవ ఆహరన్తి, వట్టతి. రఞ్ఞో మహాపేళభత్తేపి ఏసేవ నయో. చతుస్సాలభత్తే పన సచే ఓణోజనం కత్తుకామో హోతి, అత్తనో అత్థాయ ఉక్ఖిత్తే పిణ్డే ‘‘అజ్జ మే భత్తం అత్థి, స్వే గణ్హిస్సామీ’’తి వత్తబ్బం. పునదివసే ద్వే పిణ్డే లభతీతి మహాపచ్చరియం వుత్తం. ఉద్దేసభత్తాదీనిపి పాళితో ఓసక్కిత్వావ గహేతబ్బాని. యత్థ పన నిసీదాపేత్వా పరివిసన్తి, తత్థ సామణేరానం జేట్ఠకేన భిక్ఖూనం సఙ్ఘనవకేన హుత్వా నిసీదితబ్బం.

౭౬. ఇదాని యా అయం సమ్మావత్తనా వుత్తా, తత్థ న ఉపసమ్పాదేతబ్బన్తి ఉపజ్ఝాయేన హుత్వా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం; వత్తం నిక్ఖిపిత్వా పన ఉపసమ్పాదేతుం వట్టతి. ఆచరియేన హుత్వాపి కమ్మవాచా న సావేతబ్బా, అఞ్ఞస్మిం అసతి వత్తం నిక్ఖిపిత్వా సావేతుం వట్టతి. న నిస్సయోతి ఆగన్తుకానం నిస్సయో న దాతబ్బో. యేహిపి పకతియావ నిస్సయో గహితో, తే వత్తబ్బా – ‘‘అహం వినయకమ్మం కరోమి, అసుకత్థేరస్స నామ సన్తికే నిస్సయం గణ్హథ, మయ్హం వత్తం మా కరోథ, మా మం గామప్పవేసనం ఆపుచ్ఛథా’’తి. సచే ఏవం వుత్తేపి కరోన్తియేవ, వారితకాలతో పట్ఠాయ కరోన్తేసుపి అనాపత్తి.

న సామణేరోతి అఞ్ఞో సామణేరో న గహేతబ్బో. ఉపజ్ఝం దత్వా గహితసామణేరాపి వత్తబ్బా – ‘‘అహం వినయకమ్మం కరోమి, మయ్హం వత్తం మా కరోథ, మా మం గామప్పవేసనం ఆపుచ్ఛథా’’తి. సచే ఏవం వుత్తేపి కరోన్తియేవ, వారితకాలతో పట్ఠాయ కరోన్తేసుపి అనాపత్తి. భిక్ఖునోవాదకసమ్ముతి నామ ఆధిపచ్చట్ఠానభూతాతి పటిక్ఖిత్తా, తస్మా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స వత్తబ్బం – ‘‘భన్తే, అహం వినయకమ్మం కరోమి, భిక్ఖునోవాదకం జానాథా’’తి, పటిబలస్స వా భిక్ఖుస్స భారో కాతబ్బో. ఆగతా భిక్ఖునియో ‘‘సఙ్ఘసన్తికం గచ్ఛథ, సఙ్ఘో వో ఓవాదదాయకం జానిస్సతీ’’తి వా ‘‘అహం వినయకమ్మం కరోమి, అసుకభిక్ఖుస్స నామ సన్తికం గచ్ఛథ, సో వో ఓవాదం దస్సతీ’’తి వా వత్తబ్బా.

సా ఆపత్తీతి సుక్కవిస్సట్ఠియా పరివాసే దిన్నే సుక్కవిస్సట్ఠి నాపజ్జితబ్బా. అఞ్ఞా వా తాదిసికాతి కాయసంసగ్గాదిగరుకాపత్తి. తతో వా పాపిట్ఠతరాతి పారాజికాపత్తి; సత్తసు హి ఆపత్తీసు దుబ్భాసితాపత్తి పాపిట్ఠా; దుక్కటాపత్తి పాపిట్ఠతరా; దుక్కటాపత్తి పాపిట్ఠా, పాటిదేసనీయాపత్తి పాపిట్ఠతరాతి ఏవం పాచిత్తియథుల్లచ్చయసఙ్ఘాదిసేసపారాజికాపత్తీసు నయో నేతబ్బో. తాసం వత్థూసుపి దుబ్భాసితవత్థు పాపిట్ఠం, దుక్కటవత్థు పాపిట్ఠతరన్తి పురిమనయేనేవ భేదో వేదితబ్బో. పణ్ణత్తివజ్జసిక్ఖాపదే పన వత్థుపి ఆపత్తిపి పాపిట్ఠా. లోకవజ్జే ఉభయమ్పి పాపిట్ఠతరం.

కమ్మన్తి పరివాసకమ్మవాచా వుచ్చతి. తం కమ్మం ‘‘అకతం దుక్కట’’న్తిఆదీహి వా ‘‘కిం ఇదం కమ్మం నామ కసికమ్మం గోరక్ఖకమ్మ’’న్తిఆదీహి వా వచనేహి న గరహితబ్బం. కమ్మికాతి యేహి భిక్ఖూహి కమ్మం కతం, తే వుచ్చన్తి, తే ‘‘బాలా అబ్యత్తా’’తిఆదీహి వచనేహి న గరహితబ్బా. న సవచనీయం కాతబ్బన్తి పలిబోధత్థాయ వా పక్కోసనత్థాయ వా సవచనీయం న కాతబ్బం, పలిబోధత్థాయ హి కరోన్తో ‘‘అహం ఆయస్మన్తం ఇమస్మిం వత్థుస్మిం సవచనీయం కరోమి, ఇమమ్హా ఆవాసా ఏకపదమ్పి మా పక్కామి, యావ న తం అధికరణం వూపసన్తం హోతీ’’తి ఏవం కరోతి. పక్కోసనత్థాయ కరోన్తో ‘‘అహం తే సవచనీయం కరోమి, ఏహి మయా సద్ధిం వినయధరానం సమ్ముఖీభావం గచ్ఛామా’’తి ఏవం కరోతి; తదుభయమ్పి న కాతబ్బం.

న అనువాదోతి విహారే జేట్ఠకట్ఠానం న కాతబ్బం. పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన వా ధమ్మజ్ఝేసకేన వా న భవితబ్బం. నాపి తేరససు సమ్ముతీసు ఏకసమ్ముతివసేనాపి ఇస్సరియకమ్మం కాతబ్బం. న ఓకాసోతి ‘‘కరోతు మే ఆయస్మా ఓకాసం, అహం తం వత్తుకామో’’తి ఏవం పకతత్తస్స ఓకాసో న కారేతబ్బో, వత్థునా వా ఆపత్తియా వా న చోదేతబ్బో, ‘‘అయం పుబ్బే తే దోసో’’తి న సారేతబ్బో. న భిక్ఖూహి సమ్పయోజేతబ్బన్తి అఞ్ఞమఞ్ఞం యోజేత్వా కలహో న కారేతబ్బో.

పురతోతి సఙ్ఘత్థేరేన హుత్వా పురతో న గన్తబ్బం, ద్వాదసహత్థం ఉపచారం ముఞ్చిత్వా ఏకకేన గన్తబ్బం. నిసీదనేపి ఏసేవ నయో. ఆసనపరియన్తోతి భత్తగ్గాదీసు సఙ్ఘనవకాసనం వుచ్చతి; స్వాస్స దాతబ్బో, తత్థ నిసీదితబ్బం. సేయ్యాపరియన్తోతి సేయ్యానం పరియన్తో, సబ్బలామకం మఞ్చపీఠం. అయఞ్హి వస్సగ్గేన అత్తనో పత్తట్ఠానే సేయ్యం గహేతుం న లభతి. సబ్బభిక్ఖూహి విచినిత్వా గహితావసేసా మఙ్కులగూథభరితా వేత్తలతాదివినద్ధా లామకసేయ్యా అస్స దాతబ్బా. విహారపరియన్తోతి యథా చ సేయ్యా, ఏవం వసనఆవాసోపి వస్సగ్గేన అత్తనో పత్తట్ఠానే తస్స న వట్టతి. సబ్బభిక్ఖూహి విచినిత్వా గహితావసేసా పన రజోహతభూమి జతుకమూసికభరితా పణ్ణసాలా అస్స దాతబ్బా. సచే పకతత్తా సబ్బే రుక్ఖమూలికా అబ్భోకాసికా చ హోన్తి, ఛన్నం న ఉపేన్తి, సబ్బేపి ఏతేహి విస్సట్ఠావాసా నామ హోన్తి. తేసు యం ఇచ్ఛతి, తం లభతి. వస్సూపనాయికదివసే పచ్చయం ఏకపస్సే ఠత్వా వస్సగ్గేన గణ్హితుం లభతి. సేనాసనం న లభతి, నిబద్ధవస్సావాసికం సేనాసనం గణ్హితుకామేన వత్తం నిక్ఖిపిత్వా గహేతబ్బం.

తేన చ సో సాదితబ్బోతి యం అస్స ఆసనాదిపరియన్తం భిక్ఖూ దేన్తి, సో ఏవ సాదితబ్బో. పురేసమణేన వా పచ్ఛాసమణేన వాతి ఞాతిపవారితట్ఠానే ‘‘ఏత్తకే భిక్ఖూ గహేత్వా ఆగచ్ఛథా’’తి నిమన్తితేన ‘‘భన్తే, అసుకం నామ కులం భిక్ఖూ నిమన్తేసి, ఏథ తత్థ గచ్ఛామా’’తి ఏవం సంవిధాయ భిక్ఖూ పురేసమణే వా పచ్ఛాసమణే వా కత్వా న గన్తబ్బం. ‘‘భన్తే, అసుకస్మిం నామ గామే మనుస్సా భిక్ఖూనం ఆగమనం ఇచ్ఛన్తి, సాధు వతస్స సచే తేసం సఙ్గహం కరేయ్యాథా’’తి ఏవం పన పరియాయేన కథేతుం వట్టతి.

న ఆరఞ్ఞికఙ్గన్తి ఆగతాగతానం ఆరోచేతుం హరాయమానేన ఆరఞ్ఞికధుతఙ్గం న సమాదాతబ్బం. యేనాపి పకతియా సమాదిన్నం, తేన దుతియం భిక్ఖుం గహేత్వా అరఞ్ఞే అరుణం ఉట్ఠాపేతబ్బం, న చ ఏకకేన వత్థబ్బం. తథా భత్తగ్గాదీసు ఆసనపరియన్తే నిసజ్జాయ హరాయమానేన పిణ్డపాతికధుతఙ్గమ్పి న సమాదాతబ్బం. యో పన పకతియావ పిణ్డపాతికో తస్స పటిసేధో నత్థి.

న చ తప్పచ్చయాతి ‘‘నీహటభత్తో హుత్వా విహారేయేవ నిసీదిత్వా భుఞ్జన్తో రత్తియో గణయిస్సామి, గచ్ఛతో మే భిక్ఖుం దిస్వా అనారోచేన్తస్స రత్తిచ్ఛేదో సియా’’తి ఇమినా కారణేన పిణ్డపాతో న నీహరాపేతబ్బో. మా మం జానింసూతి ‘‘మా మం ఏకభిక్ఖుపి జానాతూ’’తి చ ఇమినా అజ్ఝాసయేన విహారే సామణేరేహి పచాపేత్వా భుఞ్జితుమ్పి న లభతి. గామం పిణ్డాయ పవిసితబ్బమేవ. గిలానస్స పన నవకమ్మఆచరియుపజ్ఝాయకిచ్చాదిపసుతస్స వా విహారేయేవ అచ్ఛితుం వట్టతి. సచేపి గామే అనేకసతా భిక్ఖూ విచరన్తి, న సక్కా హోతి ఆరోచేతుం, గామకావాసం గన్త్వా సభాగట్ఠానే వసితుం వట్టతి.

ఆగన్తుకేనాతి కఞ్చి విహారం గతేన తత్థ భిక్ఖూనం ఆరోచేతబ్బం. సచే సబ్బే ఏకట్ఠానే ఠితే పస్సతి, ఏకట్ఠానే ఠితేనేవ ఆరోచేతబ్బం. అథ రుక్ఖమూలాదీసు విసుం విసుం ఠితా హోన్తి, తత్థ తత్థ గన్త్వా ఆరోచేతబ్బం. సఞ్చిచ్చ అనారోచేన్తస్స రత్తిచ్ఛేదో చ హోతి, వత్తభేదే చ దుక్కటం. అథ విచినన్తో ఏకచ్చే న పస్సతి, రత్తిచ్ఛేదోవ హోతి, న వత్తభేదదుక్కటం.

ఆగన్తుకస్సాతి అత్తనో వసనవిహారం ఆగతస్సాపి ఏకస్స వా బహూనం వా వుత్తనయేనేవ ఆరోచేతబ్బం. రత్తిచ్ఛేదవత్తభేదాపి చేత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా. సచే ఆగన్తుకా ముహుత్తం విస్సమిత్వా వా అవిస్సమిత్వా ఏవ వా విహారమజ్ఝేన గచ్ఛన్తి, తేసమ్పి ఆరోచేతబ్బం. సచే తస్స అజానన్తస్సేవ గచ్ఛన్తి, అయఞ్చ పన గతకాలే జానాతి, గన్త్వా ఆరోచేతబ్బం. సమ్పాపుణితుం అసక్కోన్తస్స రత్తిచ్ఛేదోవ హోతి, న వత్తభేదదుక్కటం. యేపి అన్తోవిహారం అప్పవిసిత్వా ఉపచారసీమం ఓక్కమిత్వా గచ్ఛన్తి, అయఞ్చ నేసం ఛత్తసద్దం వా ఉక్కాసితసద్దం వా ఖిపితసద్దం వా సుత్వావ ఆగన్తుకభావం జానాతి, గన్త్వా ఆరోచేతబ్బం. గతకాలే జానన్తేనపి అనుబన్ధిత్వా ఆరోచేతబ్బమేవ. సమ్పాపుణితుం అసక్కోన్తస్స రత్తిచ్ఛేదోవ హోతి, న వత్తభేదదుక్కటం. యోపి రత్తింయేవ ఆగన్త్వా రత్తింయేవ గచ్ఛతి, సోపిస్స రత్తిచ్ఛేదం కరోతి, అఞ్ఞాతత్తా పన వత్తభేదదుక్కటం నత్థి. సచే అజానిత్వావ అబ్భానం కరోతి, అకతమేవ హోతీతి కురున్దియం వుత్తం. తస్మా అధికా రత్తియో గహేత్వా కాతబ్బం, అయం అపణ్ణకపటిపదా.

నదీఆదీసు నావాయ గచ్ఛన్తమ్పి పరతీరే ఠితమ్పి ఆకాసేన గచ్ఛన్తమ్పి పబ్బతతలఅరఞ్ఞాదీసు దూరే ఠితమ్పి భిక్ఖుం దిస్వా సచే ‘‘భిక్ఖూ’’తి వవత్థానం అత్థి, నావాదీహి వా గన్త్వా మహాసద్దం కత్వా వా వేగేన అనుబన్ధిత్వా వా ఆరోచేతబ్బం, అనారోచేన్తస్స రత్తిచ్ఛేదో చేవ వత్తభేదదుక్కటఞ్చ. సచే వాయమన్తోపి సమ్పాపుణితుం వా సావేతుం వా న సక్కోతి, రత్తిచ్ఛేదోవ హోతి, న వత్తభేదదుక్కటం. సఙ్ఘసేనాభయత్థేరో పన విసయావిసయేన కథేతి – ‘‘విసయే కిర అనారోచేన్తస్స రత్తిచ్ఛేదో చేవ వత్తభేదదుక్కటఞ్చ హోతి, అవిసయే పన ఉభయమ్పి నత్థీ’’తి. కరవీకతిస్సత్థేరో ‘‘సమణో అయన్తి వవత్థానమేవ పమాణం, సచేపి అవిసయో హోతి, వత్తభేదదుక్కటమేవ నత్థి, రత్తిచ్ఛేదో పన హోతియేవా’’తి ఆహ.

ఉపోసథేతి ‘‘ఉపోసథం సమ్పాపుణిస్సామా’’తి ఆగన్తుకా భిక్ఖూ ఆగచ్ఛన్తి, ఇద్ధియా గచ్ఛన్తాపి ఉపోసథభావం ఞత్వా ఓతరిత్వా ఉపోసథం కరోన్తి, తస్మా ఆగన్తుకసోధనత్థం ఉపోసథదివసే ఆరోచేతబ్బం. పవారణాయపి ఏసేవ నయో. గిలానోతి గన్తుం అసమత్థో. దూతేనాతి ఏత్థ అనుపసమ్పన్నం పేసేతుం న వట్టతి, భిక్ఖుం పేసేత్వా ఆరోచాపేతబ్బం.

అభిక్ఖుకో ఆవాసోతి సుఞ్ఞవిహారో; యత్థ ఏకోపి భిక్ఖు నత్థి, తత్థ వాసత్థాయ న గన్తబ్బం. న హి తత్థ వుత్థరత్తియో గణనూపికా హోన్తి, పకతత్తేన పన సద్ధిం వట్టతి. దసవిధన్తరాయే పన సచేపి రత్తియో గణనూపికా న హోన్తి, అన్తరాయతో పరిముచ్చనత్థాయ గన్తబ్బమేవ. తేన వుత్తం – ‘‘అఞ్ఞత్ర అన్తరాయా’’తి. నానాసంవాసకేహి సద్ధిం వినయకమ్మం కాతుం న వట్టతి. తేసం అనారోచనేపి రత్తిచ్ఛేదో నత్థి, అభిక్ఖుకావాససదిసమేవ హోతి. తేన వుత్తం – ‘‘యత్థస్సు భిక్ఖూ నానాసంవాసకా’’తి. సేసం ఉపోసథక్ఖన్ధకే వుత్తనయమేవ.

౮౧. ఏకచ్ఛన్నే ఆవాసేతిఆదీసు ఆవాసో నామ వసనత్థాయ కతసేనాసనం. అనావాసో నామ చేతియఘరం బోధిఘరం సమ్ముఞ్జనిఅట్టకో దారుఅట్టకో పానీయమాళో వచ్చకుటి ద్వారకోట్ఠకోతి ఏవమాది. తతియపదేన తదుభయమ్పి గహితం. ఏతేసు యత్థ కత్థచి ఏకచ్ఛన్నే ఛదనతో ఉదకపతనట్ఠానపరిచ్ఛిన్నే ఓకాసే ఉక్ఖిత్తకో వసితుం న లభతి. ‘‘పారివాసికో పన అన్తోఆవాసేయేవ న లభతీ’’తి మహాపచ్చరియం వుత్తం. మహాఅట్ఠకథాయం పన ‘‘అవిసేసేన ఉదకపాతేన వారిత’’న్తి వుత్తం. కురున్దియం ‘‘ఏతేసు ఏత్తకేసు పఞ్చవణ్ణచ్ఛదనబద్ధట్ఠానేసు పారివాసికస్స చ ఉక్ఖిత్తకస్స చ పకతత్తేన సద్ధిం ఉదకపాతేన వారిత’’న్తి వుత్తం. తస్మా నానూపచారేపి ఏకచ్ఛన్నే న వట్టతి. సచే పనేత్థ తదహుపసమ్పన్నేపి పకతత్తే పఠమం పవిసిత్వా నిపన్నే సట్ఠివస్సోపి పారివాసికో పచ్ఛా పవిసిత్వా జానన్తో నిపజ్జతి, రత్తిచ్ఛేదో చేవ వత్తభేదదుక్కటఞ్చ. అజానన్తస్స రత్తిచ్ఛేదోవ న వత్తభేదదుక్కటం. సచే పన తస్మిం పఠమం నిపన్నే పచ్ఛా పకతత్తో పవిసిత్వా నిపజ్జతి, పారివాసికో చ జానాతి, రత్తిచ్ఛేదో చేవ వత్తభేదదుక్కటఞ్చ. నో చే జానాతి, రత్తిచ్ఛేదోవ న వత్తభేదదుక్కటం.

వుట్ఠాతబ్బం నిమన్తేతబ్బోతి తదహుపసమ్పన్నమ్పి దిస్వా వుట్ఠాతబ్బమేవ; వుట్ఠాయ చ ‘‘అహం ఇమినా సుఖనిసిన్నో వుట్ఠాపితో’’తి పరమ్ముఖేన న గన్తబ్బం, ‘‘ఇదం ఆచరియ-ఆసనం, ఏత్థ నిసీదథా’’తి ఏవం నిమన్తేతబ్బోయేవ. నవకేన పన ‘‘మహాథేరం ఓబద్ధం కరోమీ’’తి పారివాసికత్థేరస్స సన్తికం న గన్తబ్బం. ఏకాసనేతి సమానవస్సికాసనే మఞ్చే వా పీఠే వా. న ఛమాయం నిసిన్నేతి పకతత్తే భూమియం నిసిన్నే ఇతరేన అన్తమసో తిణసన్థారేపి ఉచ్చతరే వాలికాతలేపి వా న నిసీదితబ్బం, ద్వాదసహత్థం పన ఉపచారం ముఞ్చిత్వా నిసీదితుం వట్టతి. ఏకచఙ్కమేతి సహాయేన వియ సద్ధిం చఙ్కమన్తో ఏకస్మిం చఙ్కమే.

ఛమాయం చఙ్కమన్తన్తి ఛమాయం చఙ్కమన్తే, అయమేవ వా పాఠో. అయం పనేత్థ అత్థో – అకతపరిచ్ఛేదాయ భూమియా చఙ్కమన్తే పరిచ్ఛేదం కత్వా వాలికం ఆకిరిత్వా ఆలమ్బనం యోజేత్వా కతచఙ్కమే నీచేపి న చఙ్కమితబ్బం, కో పన వాదో ఇట్ఠకాచయసమ్పన్నే వేదికాపరిక్ఖిత్తేతి! సచే పన పాకారపరిక్ఖిత్తో హోతి ద్వారకోట్ఠకయుత్తో పబ్బతన్తరవనన్తరగుమ్బన్తరేసు వా సుప్పటిచ్ఛన్నో, తాదిసే చఙ్కమే చఙ్కమితుం వట్టతి. అప్పటిచ్ఛన్నేపి ఉపచారం ముఞ్చిత్వా వట్టతి.

వుడ్ఢతరేనాతి ఏత్థ సచే వుడ్ఢతరే పారివాసికే పఠమం నిపన్నే ఇతరో జానన్తో పచ్ఛా నిపజ్జతి, రత్తిచ్ఛేదో చస్స హోతి వత్తభేదే చ దుక్కటం. వుడ్ఢతరస్స పన రత్తిచ్ఛేదోవ న వత్తభేదదుక్కటం. అజానిత్వా నిపజ్జతి, ద్విన్నమ్పి వత్తభేదో నత్థి, రత్తిచ్ఛేదో పన హోతి. అథ నవకపారివాసికే పఠమం నిపన్నే వుడ్ఢతరో పచ్ఛా నిపజ్జతి, నవకో చ జానాతి, రత్తి చస్స ఛిజ్జతి, వత్తభేదే చ దుక్కటం హోతి. వుడ్ఢతరస్స రత్తిచ్ఛేదోవ న వత్తభేదో. నో చే జానాతి, ద్విన్నమ్పి వత్తభేదో నత్థి, రత్తిచ్ఛేదో పన హోతి. సచే ద్వేపి అపచ్ఛాపురిమం నిపజ్జన్తి, వుడ్ఢతరస్స రత్తిచ్ఛేదోవ ఇతరస్స వత్తభేదోపీతి కురున్దియం వుత్తం. ద్వే పారివాసికా సమవస్సా, ఏకో పఠమం నిపన్నో, ఏకో జానన్తోవ పచ్ఛా నిపజ్జతి, రత్తి చ ఛిజ్జతి, వత్తభేదే చ దుక్కటం. పఠమం నిపన్నస్స రత్తిచ్ఛేదోవ న వత్తభేదో. సచే పచ్ఛా నిపజ్జన్తోపి న జానాతి, ద్విన్నమ్పి వత్తభేదో నత్థి, రత్తిచ్ఛేదో పన హోతి. సచే ద్వేపి అపచ్ఛాపురిమం నిపజ్జన్తి, ద్విన్నమ్పి రత్తిచ్ఛేదోయేవ, న వత్తభేదో. సచే హి ద్వే పారివాసికా ఏకతో వసేయ్యుం, తే అఞ్ఞమఞ్ఞస్స అజ్ఝాచారం ఞత్వా అగారవా వా విప్పటిసారినో వా హుత్వా పాపిట్ఠతరం వా ఆపత్తిం ఆపజ్జేయ్యుం విబ్భమేయ్యుం వా, తస్మా నేసం సహసేయ్యా సబ్బప్పకారేన పటిక్ఖిత్తా. సేసం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. మూలాయపటికస్సనారహాదయో చేత్థ పారివాసికానం పకతత్తట్ఠానే ఠితాతి వేదితబ్బా.

పారివాసికచతుత్థో చే, భిక్ఖవే, పరివాసన్తి ఏత్థ పారివాసికం చతుత్థం కత్వా అఞ్ఞస్స పరివాసదానాదీని కాతుం న వట్టతి. ఏతేస్వేవాయం గణపూరకో న హోతి, సేససఙ్ఘకమ్మేసు హోతి. గణే పన అప్పహోన్తే వత్తం నిక్ఖిపాపేత్వా గణపూరకో కాతబ్బోతి.

౮౩. ఇమం పన వత్తకథం సుత్వా వినయధరఉపాలిత్థేరస్స రహోగతస్స ఏవం పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘భగవతా బహు పారివాసికవత్తం పఞ్ఞత్తం, కతిహి ను ఖో ఏత్థ కారణేహి రత్తిచ్ఛేదో హోతీ’’తి! సో భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా తమత్థం పుచ్ఛి. భగవా చస్స బ్యాకాసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో ఆయస్మా ఉపాలి…పే… రత్తిచ్ఛేదా’’తి. తత్థ సహవాసోతి య్వాయం పకతత్తేన భిక్ఖునా సద్ధిం ఏకచ్ఛన్నేతిఆదినా నయేన వుత్తో ఏకతో వాసో. విప్పవాసోతి ఏకకస్సేవ వాసో. అనారోచనాతి ఆగన్తుకాదీనం అనారోచనా. ఏతేసు తీసు ఏకేకేన కారణేన రత్తిచ్ఛేదో హోతి.

౮౪. న సక్కోన్తీతి సఙ్ఘస్స మహన్తతాయ తత్థ తత్థ గన్త్వా సబ్బేసం ఆరోచేతుం అసక్కోన్తా సోధేతుం న సక్కోన్తి. పరివాసం నిక్ఖిపామి, వత్తం నిక్ఖిపామీతి ఇమేసు ద్వీసు పదేసు ఏకేనాపి నిక్ఖిత్తోవ హోతి పరివాసో; ద్వీహి సునిక్ఖిత్తోయేవ. సమాదానేపి ఏసేవ నయో. ఏవం వత్తం సమాదియిత్వా పరివుత్థపరివాసస్స మానత్తం గణ్హతో పున వత్తసమాదానకిచ్చం నత్థి, సమాదిన్నవత్తోయేవ హేస తస్మాస్స ఛారత్తం మానత్తం దాతబ్బం, చిణ్ణమానత్తో అబ్భేతబ్బో. ఏవం అనాపత్తికో హుత్వా సుద్ధన్తే పతిట్ఠితో తిస్సో సిక్ఖా పూరేత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీతి.

పారివాసికవత్తకథా నిట్ఠితా.

మూలాయపటికస్సనారహవత్తకథా

౮౬. మూలాయపటికస్సనారహా భిక్ఖూ సాదియన్తి పకతత్తానన్తి ఠపేత్వా నవకతరం మూలాయపటికస్సనారహం అవసేసానం అన్తమసో పారివాసికాదీనమ్పి. ఇమేసఞ్హి పారివాసికమూలాయపటికస్సనారహమానత్తారహమానత్తాచారికబ్భానారహానం పఞ్చన్నం ఠపేత్వా అత్తనో అత్తనో నవకతరం, సేసా సబ్బే పకతత్తా ఏవ. కస్మా? మిథు యథావుడ్ఢం అభివాదనాదీనం అనుఞ్ఞాతత్తా. తేన వుత్తం – ‘‘అవసేసానం అన్తమసో పారివాసికాదీనమ్పీ’’తి. మూలాయపటికస్సనారహాదిలక్ఖణం పన నేసం పరతో ఆవిభవిస్సతి. సేసమేత్థ ఇతో పరేసు చ మానత్తారహాదివత్తేసు పారివాసికవత్తే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

౮౭. మూలాయపటికస్సనారహచతుత్థో చేతిఆదీసుపి యథేవ పారివాసికో; ఏవం ఏతేపి ఏతేసు వినయకమ్మేసు గణపూరకా న హోన్తి, సేససఙ్ఘకమ్మేసు హోన్తి.

మూలాయపటికస్సనారహవత్తకథా నిట్ఠితా.

మానత్తచారికవత్తకథా

౯౦. మానత్తచారికస్స వత్తేసు ‘‘దేవసికం ఆరోచేతబ్బ’’న్తి విసేసో.

౯౨. రత్తిచ్ఛేదేసు ఊనే గణేతి ఏత్థ గణోతి చత్తారో వా అతిరేకా వా; తస్మా సచేపి తీహి భిక్ఖూహి సద్ధిం వసతి, రత్తిచ్ఛేదో హోతియేవ. మానత్తనిక్ఖేపసమాదానేసు వుత్తసదిసోవ వినిచ్ఛయో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

మానత్తచారికవత్తకథా నిట్ఠితా.

పారివాసికక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.