౧౨. సత్తసతికక్ఖన్ధకం

దసవత్థుకథా

౪౪౬. సత్తసతికక్ఖన్ధకే – భిక్ఖగ్గేనాతి భిక్ఖుఅగ్గేన, భిక్ఖూ గణేత్వా తత్తకే పటివీసే ఠపేసున్తి అత్థో. మహియాతి హిమపాతసమయే హిమవలాహకా.

౪౪౭. అవిజ్జానివుటాతి అవిజ్జాపటిచ్ఛన్నా. పోసాతి పురిసా. పియరూపం అభినన్దన్తి పత్థేన్తీతి పియరూపాభినన్దినో. అవిద్దసూతి అవిజానన్తా. రాగరజేహి సరజా. మగసదిసాతి మగా. సహ నేత్తియాతి సనేత్తికా. వడ్ఢేన్తి కటసిన్తి పునప్పునం కళేవరం నిక్ఖిపమానా భూమిం వడ్ఢేన్తి. ఏవం వడ్ఢేన్తావ ఘోరం ఆదియన్తి పునబ్భవం.

౪౫౪. పాపకం నో ఆవుసో కతన్తి ఆవుసో అమ్హేహి పాపకం కతన్తి అత్థో.

౪౫౫. కతమేన త్వం భూమి విహారేనాతి ఏత్థ భూమీతి పియవచనమేతం. పియం వత్తుకామో కిర ఆయస్మా సబ్బకామీ నవకే భిక్ఖూ ఏవం ఆమన్తేతి. కుల్లకవిహారేనాతి ఉత్తానవిహారేన.

౪౫౭. సావత్థియా సుత్తవిభఙ్గేతి కథం సుత్తవిభఙ్గే పటిక్ఖిత్తం హోతి? తత్ర హి ‘‘సన్నిధి నామ అజ్జ పటిగ్గహితం అపరజ్జూ’’తి వత్వా పున ‘‘సన్నిధికారకే అసన్నిధికారకసఞ్ఞీ ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా ఖాదతి వా భుఞ్జతి వా ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి ఆపత్తిం వదన్తేన పటిక్ఖిత్తం హోతి. తత్రేకే మఞ్ఞన్తి ‘‘యో పన భిక్ఖు సన్నిధికారకం ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా’’తి హి వుత్తం, ఇదఞ్చ లోణం నామ యావజీవికత్తా సన్నిధిభావం నాపజ్జతి. యమ్పి అలోణకం ఆమిసం పటిగ్గహేత్వా తేన సద్ధిం పరిభుఞ్జతి, తం తదహుపటిగ్గహితమేవ, తస్మా ‘‘‘యావకాలికేన, భిక్ఖవే, యావజీవికం తదహుపటిగ్గహితం కాలే కప్పతి, వికాలే న కప్పతీ’తి వచనతో దుక్కటేనేత్థ భవితబ్బ’’న్తి. తే వత్తబ్బా – ‘‘తుమ్హాకం మతేన దుక్కటేనపి న భవితబ్బం, న హి ఏత్థ యావజీవికం తదహుపటిగ్గహితం, యావకాలికమేవ తదహుపటిగ్గహితం, న చ తం వికాలే పరిభుత్తం. యది వా ‘‘వికాలే న కప్పతీ’’తి వచనేన తుమ్హే దుక్కటం మఞ్ఞేథ, యావజీవికమిస్సం యావకాలికం వికాలే భుఞ్జన్తస్స వికాలభోజనపాచిత్తియం న భవేయ్య. తస్మా న బ్యఞ్జనమత్తం గహేతబ్బం, అత్థో ఉపపరిక్ఖితబ్బో.

అయఞ్హేత్థ అత్థో – యావకాలికేన యావజీవికం తదహుపటిగ్గహితం యది సమ్భిన్నరసం హోతి, యావకాలికగతికమేవ హోతి. తస్మా ‘‘యో పన భిక్ఖు వికాలే ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా’’తి ఇమినా సిక్ఖాపదేన కాలే కప్పతి, వికాలే న కప్పతి. న ఇధ ‘‘న కప్పతీ’’తి వచనమత్తేనేత్థ దుక్కటం హోతి. యథేవ యావజీవికం తదహుపటిగ్గహితం యావకాలికేన సమ్భిన్నరసం వికాలే న కప్పతి, వికాలభోజనపాచిత్తియావహం హోతి. ఏవం అజ్జ పటిగ్గహితమ్పి అపరజ్జు యావకాలికేన సమ్భిన్నరసం న కప్పతి, సన్నిధిభోజనపాచిత్తియావహం హోతి. తం ‘‘సన్నిధికతం ఇద’’న్తి అజానన్తోపి న ముచ్చతి. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘సన్నిధికారకే అసన్నిధికారకసఞ్ఞీ ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా ఖాదతి వా భుఞ్జతి వా ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి. తస్మా ‘‘కత్థ పటిక్ఖిత్త’’న్తి ఇమిస్సా పుచ్ఛాయ ‘‘పరిసుద్ధమిదం బ్యాకరణం సావత్థియా సుత్తవిభఙ్గే’’తి.

రాజగహే ఉపోసథసంయుత్తేతి ఇదం ‘‘న భిక్ఖవే ఏకస్మిం ఆవాసే ద్వే ఉపోసథాగారాని సమ్మన్నితబ్బాని; యో సమ్మన్నేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి ఏతం సన్ధాయ వుత్తం. వినయాతిసారే దుక్కటన్తి ‘‘న భిక్ఖవే ఏకస్మిం ఆవాసే ద్వే ఉపోసథాగారాని సమ్మన్నితబ్బానీ’’తి ఏతస్స వినయస్స అతిసారే దుక్కటం. చమ్పేయ్యకే వినయవత్థుస్మిన్తి ఇదం ‘‘అధమ్మేన చే భిక్ఖవే వగ్గకమ్మం, అకమ్మం న చ కరణీయ’’న్తి ఏవమాదిం కత్వా చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకే ఆగతం వినయవత్థుం సన్ధాయ వుత్తం.

ఏకచ్చో కప్పతీతి ఇదం ధమ్మికం ఆచిణ్ణం సన్ధాయ వుత్తం. ఛేదనకే పాచిత్తియన్తి సుత్తవిభఙ్గే హి ‘‘నిసీదనం నామ సదసం వుచ్చతీ’’తి ఆగతం, తస్మా ద్విన్నం సుగతవిదత్థీనం ఉపరి దసాయేవ విదత్థిమత్తా లబ్భతి. దసాయ వినా తం పమాణం కరోన్తస్స ఇదం ఆగతమేవ హోతి – ‘‘తం అతిక్కామయతో ఛేదనకం పాచిత్తియ’’న్తి. తస్మా ‘‘కిం ఆపజ్జతీ’’తి పుట్ఠో ‘‘ఛేదనకే పాచిత్తియ’’న్తి ఆహ. ఛేదనకసిక్ఖాపదే వుత్తపాచిత్తియం ఆపజ్జతీతి అత్థో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

దసవత్థుకథా నిట్ఠితా.

సమన్తపాసాదికాయ వినయసంవణ్ణనాయ

సత్తసతికక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ద్వివగ్గసఙ్గహా వుత్తా, ద్వావీసతిపభేదనా;

ఖన్ధకా సాసనే పఞ్చక్ఖన్ధదుక్ఖప్పహాయినో.

యా తేసం వణ్ణనా ఏసా, అన్తరాయం వినా యథా;

సిద్ధా సిజ్ఝన్తు కల్యాణా, ఏవం ఆసాపి పాణినన్తి.

చూళవగ్గ-అట్ఠకథా నిట్ఠితా.