౧. కమ్మక్ఖన్ధకం

తజ్జనీయకమ్మకథా

౧. చూళవగ్గస్స పఠమే కమ్మక్ఖన్ధకే తావ పణ్డుకలోహితకాతి పణ్డుకో చేవ లోహితకో చాతి ఛబ్బగ్గియేసు ద్వే జనా; తేసం నిస్సితకాపి పణ్డుకలోహితకాత్వేవ పఞ్ఞాయన్తి. బలవాబలవం పటిమన్తేథాతి సుట్ఠుబలవం పటివదథ. అలమత్థతరాతి సమత్థతరా.

తజ్జనీయకమ్మకథా నిట్ఠితా.

అధమ్మకమ్మద్వాదసకకథా

౪. అసమ్ముఖా కతన్తిఆదీసు సఙ్ఘధమ్మవినయపుగ్గలసమ్ముఖానం వినా కతం, చుదితకం అప్పటిపుచ్ఛిత్వా కతం, తస్సేవ అప్పటిఞ్ఞాయ కతం. అదేసనాగామినియాతి పారాజికాపత్తియా వా సఙ్ఘాదిసేసాపత్తియా వా. ఏత్థ పురిమకేసు తీసు తికేసు నవ పదా అధమ్మేనకతం వగ్గేనకతన్తి ఇమేహి సద్ధిం ఏకేకం గహేత్వా నవ తికా వుత్తా. ఏవం సబ్బేపి ద్వాదస తికా హోన్తి. పటిపక్ఖవసేన సుక్కపక్ఖేసుపి ఏతేయేవ ద్వాదస తికా వుత్తా.

౬. అననులోమికేహి గిహిసంసగ్గేహీతి పబ్బజితానం అననుచ్ఛవికేహి సహసోకితాదీహి గిహిసంసగ్గేహి.

తిణ్ణం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనన్తిఆది ఏకేకేనాపి అఙ్గేన తజ్జనీయకమ్మం కాతుం వట్టతీతి దస్సనత్థం వుత్తం. తజ్జనీయస్స హి విసేసేన భణ్డనకారకత్తం అఙ్గం, నియస్సస్స అభిణ్హాపత్తికత్తం, పబ్బాజనీయస్స కులదూసకత్తం వుత్తం. ఇమేసు పన తీసు అఙ్గేసు యేన కేనచి సబ్బానిపి కాతుం వట్టతి. యది ఏవం యం చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకే వుత్తం – ‘‘తజ్జనీయకమ్మారహస్స నియస్సకమ్మం కరోతి…పే… ఉపసమ్పదారహం అబ్భేతి; ఏవం ఖో ఉపాలి అధమ్మకమ్మం హోతి అవినయకమ్మం, ఏవఞ్చ పన సఙ్ఘో సాతిసారో హోతీ’’తి ఇదం విరుజ్ఝతీతి. ఇదఞ్చ న విరుజ్ఝతి. కస్మా? వచనత్థనానత్తతో, ‘‘తజ్జనీయకమ్మారహస్సా’’తి ఇమస్స హి వచనస్స కమ్మసన్నిట్ఠానం అత్థో. ‘‘తిణ్ణం, భిక్ఖవే’’తిఆదివచనస్స అఙ్గసమ్భవో, తస్మా యదా సఙ్ఘేన సన్నిపతిత్వా ‘‘ఇదం నామ ఇమస్స భిక్ఖునో కమ్మం కరోమా’’తి సన్నిట్ఠానం కతం హోతి, తదా కమ్మారహో నామ హోతి. తస్స ఇమినా లక్ఖణేన తజ్జనీయాదికమ్మారహస్స నియస్సకమ్మాదికరణం అధమ్మకమ్మఞ్చేవ అవినయకమ్మఞ్చాతి వేదితబ్బం. యస్స పన భణ్డనకారకాదీసు అఙ్గేసు అఞ్ఞతరం అఙ్గం అత్థి, తస్స ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో యథానుఞ్ఞాతేసు అఙ్గేసు చ కమ్మేసు చ యేన కేనచి అఙ్గేన యంకిఞ్చి కమ్మం వవత్థపేత్వా తం భిక్ఖుం కమ్మారహం కత్వా కమ్మం కరేయ్య. అయమేత్థ వినిచ్ఛయో. ఏవం పుబ్బేనాపరం సమేతి.

తత్థ కిఞ్చాపి తజ్జనీయకమ్మే భణ్డనకారకవసేన కమ్మవాచా వుత్తా, అథ ఖో బాలస్స అబ్యత్తస్స ఆపత్తిబహులస్స తజ్జనీయకమ్మం కరోన్తేన బాలఅబ్యత్తవసేనేవ కమ్మవాచా కాతబ్బా. ఏవఞ్హి భూతేన వత్థునా కతం కమ్మం హోతి, న చ అఞ్ఞస్స కమ్మస్స వత్థునా. కస్మా? యస్మా ఇదమ్పి అనుఞ్ఞాతన్తి. ఏస నయో సబ్బత్థ. అట్ఠారస సమ్మావత్తనవత్థూని పారివాసికక్ఖన్ధకే వణ్ణయిస్సామ.

అధమ్మకమ్మద్వాదసకకథా నిట్ఠితా.

నప్పటిప్పస్సమ్భేతబ్బఅట్ఠారసకాదికథా

౮. లోమం పాతేన్తీతి పన్నలోమా హోన్తి; భిక్ఖూ అనువత్తన్తీతి అత్థో. నేత్థారం వత్తన్తీతి నిత్థరన్తానం ఏతన్తి నేత్థారం; యేన సక్కా నిస్సారణా నిత్థరితుం, తం అట్ఠారసవిధం సమ్మావత్తనం వత్తన్తీతి అత్థో. కిత్తకం కాలం వత్తం పూరేతబ్బన్తి? దస వా పఞ్చ వా దివసాని. ఇమస్మిఞ్హి కమ్మక్ఖన్ధకే ఏత్తకేన వత్తం పూరితమేవ హోతి.

నప్పటిప్పస్సమ్భేతబ్బఅట్ఠారసకాదికథా నిట్ఠితా.

నియస్సకమ్మకథా

౧౧. సేయ్యసకవత్థుస్మిం – అపిస్సు భిక్ఖూ పకతాతి అపిస్సు భిక్ఖూ నిచ్చం బ్యావటా హోన్తి. సేసం తజ్జనీయే వుత్తసదిసమేవ.

నియస్సకమ్మకథా నిట్ఠితా.

పబ్బాజనీయకమ్మకథా

౨౧. అస్సజిపునబ్బసుకవత్థు సఙ్ఘాదిసేసవణ్ణనాయం వుత్తం.

౨౭. కాయికేన దవేనాతిఆదీసు పనేత్థ కాయికో దవో నామ కాయకీళా వుచ్చతి. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. కాయికో అనాచారో నామ కాయద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదవీతిక్కమో వుచ్చతి. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. కాయికం ఉపఘాతికం నామ కాయద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదస్స అసిక్ఖనభావేన ఉపహననం వుచ్చతి; నాసనం వినాసనన్తి అత్థో. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. కాయికో మిచ్ఛాజీవో నామ పటిక్ఖిత్తవేజ్జకమ్మాదివసేన తేలపచనఅరిట్ఠపచనాదీని. వాచసికో మిచ్ఛాజీవో నామ గిహీనం సాసనసమ్పటిచ్ఛనారోచనాదీని. కాయికవాచసికో నామ తదుభయం. సేసం తజ్జనీయే వుత్తనయమేవ.

పబ్బాజనీయకమ్మకథా నిట్ఠితా.

పటిసారణీయకమ్మకథా

౩౩. సుధమ్మవత్థుస్మిం పన – అనపలోకేత్వాతి న ఆపుచ్ఛిత్వా. ఏతదవోచాతి కిం తే గహపతి థేరానం పటియత్తన్తి సబ్బం వివరాపేత్వా దిస్వా ఏతం అవోచ. ఏకా చ ఖో ఇధ నత్థి యదిదం తిలసంగుళికాతి యా అయం తిలసక్ఖలికా నామ వుచ్చతి, సా నత్థీతి అత్థో. తస్స కిర గహపతినో వంసే ఆదిమ్హి ఏకో పూవియో అహోసి. తేన నం థేరో జాతియా ఖుంసేతుకామో ఏవమాహ. యదేవ కిఞ్చీతి ఏవం బహుం బుద్ధవచనం రతనం పహాయ కిఞ్చిదేవ తిలసంగుళికావచనం భాసితం. కుక్కుటపోతకఉదాహరణేన ఇదం దస్సేతి ‘‘యథా సో నేవ కాకవస్సితం న కుక్కుటవస్సితం అకాసి, ఏవం తయాపి నేవ భిక్ఖువచనం న గిహివచనం వుత్త’’న్తి.

పటిసారణీయకమ్మకథా నిట్ఠితా.

అధమ్మకమ్మాదిద్వాదసకకథా

౩౭. అసమ్ముఖా కతన్తిఆదయో తికా వుత్తప్పకారా ఏవ.

౩౯. అఙ్గసమన్నాగమో పురిమేహి అసదిసో. తత్థ యథా లాభం న లభన్తి; ఏవం పరిసక్కన్తో పరక్కమన్తో అలాభాయ పరిసక్కతి నామ. ఏస నయో అనత్థాదీసు. తత్థ అనత్థోతి అత్థభఙ్గో. అనావాసోతి తస్మిం ఠానే అవసనం. గిహీనం బుద్ధస్స అవణ్ణన్తి గిహీనం సన్తికే బుద్ధస్స అవణ్ణం భాసతి. ధమ్మికం పటిస్సవం న సచ్చాపేతీతి యథా సచ్చో హోతి, ఏవం న కరోతి; వస్సావాసం పటిస్సుణిత్వా న గచ్ఛతి, అఞ్ఞం వా ఏవరూపం కరోతి. పఞ్చన్నం భిక్ఖవేతిఆది ఏకఙ్గేనపి కమ్మారహభావదస్సనత్థం వుత్తం. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థఞ్చేవ, తజ్జనీయే చ వుత్తనయమేవ.

అధమ్మకమ్మాదిద్వాదసకకథా నిట్ఠితా.

ఆపత్తియా అదస్సనే ఉక్ఖేపనీయకమ్మకథా

౪౬. ఛన్నవత్థుస్మిం – ఆవాసపరమ్పరఞ్చ భిక్ఖవే సంసథాతి సబ్బావాసేసు ఆరోచేథ.

౫౦. భణ్డనకారకోతిఆదీసు భణ్డనాదిపచ్చయా ఆపన్నం ఆపత్తిం రోపేత్వా తస్సా అదస్సనేయేవ కమ్మం కాతబ్బం. తికా వుత్తప్పకారా ఏవ.

౫౧. సమ్మావత్తనాయం పనేత్థ తేచత్తాలీస వత్తాని. తత్థ న అనుద్ధంసేతబ్బోతి న చోదేతబ్బో. న భిక్ఖు భిక్ఖూహీతి అఞ్ఞో భిక్ఖు అఞ్ఞేహి భిక్ఖూహి న భిన్దితబ్బో. న గిహిద్ధజోతి ఓదాతవత్థాని అచ్ఛిన్నదసపుప్ఫదసాని చ న ధారేతబ్బాని. న తిత్థియద్ధజోతి కుసచీరాదీని న ధారేతబ్బాని. న ఆసాదేతబ్బోతి న అపసాదేతబ్బో. అన్తో వా బహి వాతి విహారస్స అన్తో వా బహి వా. న తిత్థియాదిపదత్తయం ఉత్తానమేవ. సేసం సబ్బం పారివాసికక్ఖన్ధకే వణ్ణయిస్సామ. సేసం తజ్జనీయే వుత్తనయమేవ. ఆపత్తియా అప్పటికమ్మే ఉక్ఖేపనీయకమ్మం ఇమినా సదిసమేవ.

౬౫. అరిట్ఠవత్థు ఖుద్దకవణ్ణనాయం వుత్తం. ‘‘భణ్డనకారకో’’తిఆదీసు యం దిట్ఠిం నిస్సాయ భణ్డనాదీని కరోతి, తస్సా అప్పటినిస్సగ్గేయేవ కమ్మం కాతబ్బం. సేసం తజ్జనీయే వుత్తనయమేవ. సమ్మావత్తనాయమ్పి హి ఇధ తేచత్తాలీసంయేవ వత్తానీతి.

ఆపత్తియా అదస్సనే ఉక్ఖేపనీయకమ్మకథా నిట్ఠితా.

కమ్మక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.