౫. జరావగ్గో

౧. జరాధమ్మసుత్తవణ్ణనా

౫౧౧. పఞ్చమవగ్గస్స పఠమే పచ్ఛాతపేతి పాసాదచ్ఛాయాయ పురత్థిమదిసం పటిచ్ఛన్నత్తా పాసాదస్స పచ్ఛిమదిసాభాగే ఆతపో హోతి, తస్మిం ఠానే పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనే నిసిన్నోతి అత్థో. పిట్ఠిం ఓతాపయమానోతి యస్మా సమ్మాసమ్బుద్ధస్సపి ఉపాదిన్నకసరీరే ఉణ్హకాలే ఉణ్హం హోతి, సీతకాలే సీతం, అయఞ్చ హిమపాతసీతసమయో. తస్మా మహాచీవరం ఓతారేత్వా సూరియరస్మీహి పిట్ఠిం ఓతాపయమానో నిసీది.

కిం పన బుద్ధరస్మియో మద్దిత్వా సూరియరస్మి అన్తో పవిసితుం సక్కోతీతి? న సక్కోతి. ఏవం సన్తే కిం తాపేతీతి? రస్మితేజం. యథేవ హి ఠితమజ్ఝన్హికే పరిమణ్డలాయ ఛాయాయ రుక్ఖమూలే నిసిన్నస్స కిఞ్చాపి సూరియరస్మియో సరీరం న ఫుసన్తి, సబ్బదిసాసు పన తేజో ఫరతి, అగ్గిజాలాహి పరిక్ఖిత్తో వియ హోతి, ఏవం సూరియరస్మీసు బుద్ధరస్మియో మద్దిత్వా అన్తో పవిసితుం అసక్కుణన్తీసుపి సత్థా తేజం తాపేన్తో నిసిన్నోతి వేదితబ్బో.

అనోమజ్జన్తోతి పిట్ఠిపరికమ్మకరణవసేన అనుమజ్జన్తో. అచ్ఛరియం భన్తేతి థేరో భగవతో పిట్ఠితో మహాచీవరం ఓతారేత్వా నిసిన్నస్స ద్విన్నం అంసకూటానం అన్తరే సువణ్ణావట్టం వియ కేసగ్గప్పమాణం వలియావట్టం దిస్వా – ‘‘ఏవరూపేపి నామ సరీరే జరా పఞ్ఞాయతీ’’తి సఞ్జాతసంవేగో జరం గరహన్తో ఏవమాహ. గరహనచ్ఛరియం నామ కిరేతం.

న చేవం దాని, భన్తే, భగవతో తావ పరిసుద్ధోతి యథా పకతియా ఛవివణ్ణో పరిసుద్ధో, న ఏవమేతరహీతి దీపేన్తో ఏవమాహ. తథాగతస్స హి దహరకాలే సఙ్కుసతసమబ్భాహతం ఉసభచమ్మం వియ విహతవలికో కాయో హోతి, తస్మిం ఠపితో హత్థో భస్సతేవ, న సన్తిట్ఠతి, తేలపుఞ్ఛనాకారప్పత్తో వియ హోతి. మహల్లకకాలే పన సిరాజాలా మిలాయన్తి, సన్ధిపబ్బాని సిథిలాని హోన్తి, మంసం అట్ఠితో ముచ్చిత్వా సిథిలభావం ఆపజ్జిత్వా తత్థ తత్థ ఓలమ్బతి. బుద్ధానం పన ఏవరూపం న హోతి. అఞ్ఞేసం అపాకటం, సన్తికావచరత్తా ఆనన్దత్థేరస్సేవ పాకటం హోతి, తస్మా ఏవమాహ.

సిథిలాని చ గత్తానీతి అఞ్ఞేసం ముఖే అంసకూటన్తరేహి తేసు తేసు ఠానేసు వలియో సన్తిట్ఠన్తి, సత్థు పనేతం నత్థి, థేరో చ ద్విన్నం అంసకూటానం అన్తరే వలియావట్టకం దిస్వా ఏవమాహ. సబ్బాని వలియజాతానీతి ఇదమ్పి అత్తనో పాకటవసేన ఏవమాహ – సత్థు పన అఞ్ఞేసం వియ వలియో నామ నత్థి. పురతో పబ్భారో చ కాయోతి సత్థా బ్రహ్ముజుగత్తో, దేవనగరే సముస్సితసువణ్ణతోరణం వియస్స కాయో ఉజుకమేవ ఉగ్గతో. మహల్లకకాలే పన కాయో పురతో వఙ్కో హోతి, స్వాయం అఞ్ఞేసం అపాకటో, సన్తికావచరత్తా పన థేరస్సేవ పాకటో, తస్మా ఏవమాహ. దిస్సతి చ ఇన్ద్రియానం అఞ్ఞథత్తన్తి ఇన్ద్రియాని నామ న చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యాని. యతో పన పకతియా పరిసుద్ధో ఛవివణ్ణో, ఇదాని న తథా పరిసుద్ధో, అంసకూటన్తరే వలి పఞ్ఞాయతి, బ్రహ్ముజుకాయో పురతో వఙ్కో, ఇమినావ కారణేన చక్ఖాదీనఞ్చ ఇన్ద్రియానం అఞ్ఞథత్తేన భవితబ్బన్తి నయగ్గాహతో ఏవమాహ. ధీ తం జమ్మి జరే అత్థూతి లామకే జరే ధీ తం తుయ్హం హోతు, ధిక్కారో తం ఫుసతు. బిమ్బన్తి అత్తభావో.

౨. ఉణ్ణాభబ్రాహ్మణసుత్తవణ్ణనా

౫౧౨. దుతియే గోచరవిసయన్తి గోచరభూతం విసయం. అఞ్ఞమఞ్ఞస్సాతి చక్ఖు సోతస్స, సోతం వా చక్ఖుస్సాతి ఏవం ఏకం ఏకస్స గోచరవిసయం న పచ్చనుభోతి. సచే హి నీలాదిభేదం రూపారమ్మణం సమోధానేత్వా సోతిన్ద్రియస్స ఉపనేయ్య – ‘‘ఇఙ్ఘ త్వం తావ నం వవత్థపేహి విభావేహి ‘కిన్నామేతం ఆరమ్మణ’’’న్తి. చక్ఖువిఞ్ఞాణం వినాపి ముఖేన అత్తనో ధమ్మతాయ ఏవం వదేయ్య – ‘‘అరే, అన్ధబాల, వస్ససతమ్పి వస్ససహస్సమ్పి వస్ససతసహస్సమ్పి పరిధావమానో అఞ్ఞత్ర మయా కుహిం ఏతస్స జాననకం లభిస్ససి, తం ఆహర, చక్ఖుపసాదే ఉపనేహి, అహమేతం ఆరమ్మణం జానిస్సామి – యది వా నీలం, యది వా పీతకం. న హి ఏసో అఞ్ఞస్స విసయో, మయ్హమేవేసో విసయో’’తి. సేసద్వారేసుపి ఏసేవ నయో. ఏవమేతాని అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం న పచ్చనుభోన్తి నామ.

కిం పటిసరణన్తి ఏతేసం కిం పటిసరణం, కిం ఏతాని పటిసరన్తీతి పుచ్ఛతి. మనో పటిసరణన్తి జవనమనో పటిసరణం. మనోవ నేసన్తి మనోద్వారికజవనమనోవ ఏతేసం గోచరవిసయం రజ్జనాదివసేన అనుభోతి. చక్ఖువిఞ్ఞాణఞ్హి రూపదస్సనమత్తమేవ, ఏత్థ రజ్జనం వా దుస్సనం వా ముయ్హనం వా నత్థి. ఏకస్మిం పన ద్వారే జవనం రజ్జతి వా దుస్సతి వా ముయ్హతి వా. సోతవిఞ్ఞాణాదీసుపి ఏసేవ నయో.

తత్రాయం ఉపమా – పఞ్చ కిర దుబ్బలభోజకా రాజానం సేవిత్వా కిచ్ఛేన కసిరేన ఏకస్మిం పఞ్చకులికే గామే పరిత్తకం ఆయం లభింసు. తేసం తత్థ మచ్ఛభాగో మంసభాగో, అద్దుకహాపణో వా యోత్తకహాపణో వా మాసకహాపణో వా అట్ఠకహాపణో వా సోళసకహాపణో వా చతుసట్ఠికహాపణో వా దణ్డోతి ఏత్తకమత్తమేవ పాపుణాతి, సతవత్థుకం పఞ్చసతవత్థుకం సహస్సవత్థుకం మహాబలిం రాజావ గణ్హాతి.

తత్థ పఞ్చకులికగామా వియ పఞ్చపసాదా దట్ఠబ్బా, పఞ్చ దుబ్బలభోజకా వియ పఞ్చవిఞ్ఞాణాని; రాజా వియ జవనం, దుబ్బలభోజకానం పరిత్తకఆయపాపుణనం వియ చక్ఖువిఞ్ఞాణాదీనం రూపదస్సనాదిమత్తం, రజ్జనాది పన ఏతేసు నత్థి. రఞ్ఞో మహాబలిగ్గహణం వియ తేసు ద్వారేసు జవనస్స రజ్జనాదీని వేదితబ్బాని. ఏవమేత్థ మనోతి కుసలాకుసలజవనం వుత్తం.

సతి పటిసరణన్తి మగ్గసతి పటిసరణం. జవనమనో హి మగ్గసతిం పటిసరతి. విముత్తీతి ఫలవిముత్తి. పటిసరణన్తి ఫలవిముత్తియా నిబ్బానం పటిసరణం. తఞ్హి సా పటిసరతి. నాసక్ఖి పఞ్హస్స పరియన్తం గహేతున్తి పఞ్హస్స పరిచ్ఛేదం పమాణం గహేతుం నాసక్ఖి, అప్పటిసరణం ధమ్మం ‘‘సప్పటిసరణ’’న్తి పుచ్ఛి. నిబ్బానం నామేతం అప్పటిసరణం, న కిఞ్చి పటిసరతి. నిబ్బానోగధన్తి నిబ్బానబ్భన్తరం నిబ్బానం అనుపవిట్ఠం. బ్రహ్మచరియన్తి మగ్గబ్రహ్మచరియం. నిబ్బానపరాయణన్తి నిబ్బానం పరం అయనమస్స పరా గతి, న తతో పరం గచ్ఛతీతి అత్థో. నిబ్బానం పరియోసానం అవసానం అస్సాతి నిబ్బానపరియోసానం.

మూలజాతా పతిట్ఠితాతి మగ్గేన ఆగతసద్ధా వుచ్చతి. ఇమమ్హి చే, భిక్ఖవే, సమయేతి కిం సన్ధాయాహ? ఝానఅనాగామితం. తస్మిఞ్హి సమయే బ్రాహ్మణస్స పఠమమగ్గేన పఞ్చ అకుసలచిత్తాని పహీనాని, పఠమజ్ఝానేన పఞ్చ నీవరణానీతి ఝానఅనాగామిట్ఠానే ఠితో. సో అపరిహీనజ్ఝానో కాలం కత్వా తత్థేవ పరినిబ్బాయేయ్య. సచే పనస్స పుత్తదారం అనుసాసన్తస్స కమ్మన్తే విచారేన్తస్స ఝానం నస్సతి, నట్ఠే ఝానే గతి అనిబద్ధా హోతి, అనట్ఠే పన నిబద్ధాతి ఇమం ఝానఅనాగామితం సన్ధాయ ఏవమాహ.

౩. సాకేతసుత్తవణ్ణనా

౫౧౩. తతియే అఞ్జనవనేతి అఞ్జనవణ్ణపుప్ఫానం రుక్ఖానం రోపితవనే. యం, భిక్ఖవే, సద్ధిన్ద్రియం, తం సద్ధాబలన్తి తఞ్హి అధిమోక్ఖలక్ఖణే ఇన్దట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం, అస్సద్ధియే అకమ్పనేన సద్ధాబలం. ఇతరేసం పగ్గహఉపట్ఠానఅవిక్ఖేపపజాననలక్ఖణేసు ఇన్దట్ఠేన ఇన్ద్రియభావో, కోసజ్జముట్ఠసచ్చవిక్ఖేపావిజ్జాసు అకమ్పనేన బలభావో వేదితబ్బో. ఏవమేవ ఖోతి తస్సా నదియా ఏకసోతం వియ సద్ధావీరియసతిసమాధిపఞ్ఞావసేన ఏతేసం నిన్నానాకరణం వేదితబ్బం, ద్వే సోతాని వియ ఇన్దట్ఠఅకమ్పనట్ఠేహి ఇన్ద్రియబలవసేన నానాకరణం వేదితబ్బం.

౪. పుబ్బకోట్ఠకసుత్తవణ్ణనా

౫౧౪. చతుత్థే అమతోగధన్తి అమతబ్భన్తరం. అమతపరాయణన్తి అమతనిబ్బత్తికం. అమతపరియోసానన్తి అమతనిట్ఠం. సాధు సాధూతి థేరస్స బ్యాకరణం పసంసన్తో సాధుకారం దేతి.

౫. పఠమపుబ్బారామసుత్తవణ్ణనా

౫౧౫. పఞ్చమే తదన్వయాతి తం అనుగచ్ఛమానా, అనువత్తమానాతి అత్థో. పుబ్బకోట్ఠకం ఆదిం కత్వా పటిపాటియా ఛసు సుత్తేసు ఫలిన్ద్రియానేవ కథితాని.

౧౦. ఆపణసుత్తవణ్ణనా

౫౨౦. దసమే ఇమే ఖో తే ధమ్మాతి ఉపరి సహ విపస్సనాయ తయో మగ్గా. యే మే పుబ్బే సుతావ అహేసున్తి యే ధమ్మా మయా పుబ్బే ‘‘అరహత్తఫలిన్ద్రియం నామ అత్థీ’’తి కథేన్తానంయేవ సుతా అహేసుం. కాయేన చ ఫుసిత్వాతి నామకాయేన చ ఫుసిత్వా పటిలభిత్వా. పఞ్ఞాయ చ అతివిజ్ఝ పస్సామీతి పచ్చవేక్ఖణపఞ్ఞాయ చ అతివిజ్ఝిత్వా పస్సామి. యా హిస్స, భన్తే, సద్ధాతి అయం కతరసద్ధా? చతూహి ఇన్ద్రియేహి సమ్పయుత్తా సద్ధా హేట్ఠా కథితావ, అయం పన పచ్చవేక్ఖణసద్ధా. సమ్పయుత్తసద్ధా హి మిస్సకా, పచ్చవేక్ఖణసద్ధా లోకియావ. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

జరావగ్గో పఞ్చమో.