౯. గిలానసుత్తవణ్ణనా

౩౭౫. నవమే బేళువగామకేతి వేసాలియా సమీపే ఏవంనామకో పాదగామో అత్థి, తస్మిం. యథామిత్తన్తిఆదీసు మిత్తాతి మిత్తావ. సన్దిట్ఠాతి తత్థ తత్థ సఙ్గమ్మ దిట్ఠమత్తా నాతిదళ్హమిత్తా. సమ్భత్తాతి సుట్ఠు భత్తా సినేహవన్తో దళ్హమిత్తా. యేసం యత్థ యత్థ ఏవరూపా భిక్ఖూ అత్థి, తే తత్థ తత్థ వస్సం ఉపేథాతి అత్థో. కస్మా ఏవమాహ? తేసం ఫాసువిహారత్థాయ. తేసం కిర బేళువగామకే సేనాసనం నప్పహోతి, భిక్ఖాపి మన్దా. సమన్తా వేసాలియా పన బహూని సేనాసనాని, భిక్ఖాపి సులభా. తస్మా ఏవమాహ.

అథ కస్మా ‘‘యథాసుఖం గచ్ఛథా’’తి న విస్సజ్జేసి? తేసం అనుకమ్పాయ. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘అహం దసమాసమత్తం ఠత్వా పరినిబ్బాయిస్సామి. సచే ఇమే దూరం గచ్ఛిస్సన్తి, మం పరినిబ్బానకాలే దట్ఠుం న సక్ఖిస్సన్తి. అథ నేసం ‘సత్థా పరినిబ్బాయన్తో అమ్హాకం సతిమత్తమ్పి న అదాసి. సచే జానేయ్యామ, న ఏవం దూరే వసేయ్యామా’తి విప్పటిసారో భవేయ్య. వేసాలియా సమన్తా పన వస్సం వసన్తా మాసస్స అట్ఠ వారే ఆగన్త్వా ధమ్మం సుణిస్సన్తి, సుగతోవాదం లభిస్సన్తీ’’తి న విస్సజ్జేసి.

ఖరోతి ఫరుసో. ఆబాధోతి విసభాగరోగో. బాళ్హాతి బలవతియో. మారణన్తికాతి మరణన్తం మరణసన్తికం పాపనసమత్థా. సతో సమ్పజానో అధివాసేసీతి సతిం సూపట్ఠితం కత్వా ఞాణేన పరిచ్ఛిన్దిత్వా అధివాసేసి. అవిహఞ్ఞమానోతి వేదనానువత్తనవసేన అపరాపరం పరివత్తనం అకరోన్తో అపీళియమానో అదుక్ఖియమానో చ అధివాసేసి. అనామన్తేత్వాతి అజానాపేత్వా. అనపలోకేత్వాతి అజానాపేత్వావ ఓవాదానుసాసనిం అదత్వాతి వుత్తం హోతి. వీరియేనాతి పుబ్బభాగవీరియేన చేవ ఫలసమాపత్తివీరియేన చ. పటిపణామేత్వాతి విక్ఖమ్భేత్వా. జీవితసఙ్ఖారన్తి ఏత్థ జీవితమ్పి జీవితసఙ్ఖారో. యేన జీవితం సఙ్ఖరీయతి ఛిజ్జమానం ఘటేత్వా ఠపీయతి, సో ఫలసమాపత్తిధమ్మోపి జీవితసఙ్ఖారో. సో ఇధ అధిప్పేతో. అధిట్ఠాయాతి అధిట్ఠహిత్వా పవత్తేత్వా జీవితఠపనసమత్థం ఫలసమాపత్తిం సమాపజ్జేయ్యన్తి అయమేత్థ సఙ్ఖేపత్థో.

కిం పన భగవా ఇతో పుబ్బే ఫలసమాపత్తిం న సమాపజ్జతీతి? సమాపజ్జతి. సా పన ఖణికసమాపత్తి. ఖణికసమాపత్తి చ అన్తోసమాపత్తియంయేవ వేదనం విక్ఖమ్భేతి, సమాపత్తితో వుట్ఠితమత్తస్స కట్ఠపాతేన వా కఠలపాతేన వా ఛిన్నసేవాలో వియ ఉదకం, పున సరీరం వేదనా అజ్ఝోత్థరతి. యా పన రూపసత్తకం అరూపసత్తకఞ్చ నిగ్గుమ్బం నిజ్జటం కత్వా మహావిపస్సనావసేన సమాపన్నా సమాపత్తి, సా సుట్ఠు విక్ఖమ్భేతి. యథా నామ పురిసేన పోక్ఖరణిం ఓగాహేత్వా హత్థేహి చ పాదేహి చ సుట్ఠు అపబ్యుళ్హసేవాలో చిరేన ఉదకం ఓత్థరతి, ఏవమేవ తతో వుట్ఠితస్స చిరేన వేదనా ఉప్పజ్జతి. ఇతి భగవా తందివసం మహాబోధిపల్లఙ్కే అభినవం విపస్సనం పట్ఠపేన్తో వియ రూపసత్తకం అరూపసత్తకఞ్చ నిగ్గుమ్బం నిజ్జటం కత్వా చుద్దసహాకారేహి సన్నేత్వా మహావిపస్సనాయ వేదనం విక్ఖమ్భేత్వా ‘‘దసమాసే మా ఉప్పజ్జిత్థా’’తి సమాపత్తిం సమాపజ్జి, సమాపత్తివిక్ఖమ్భితా వేదనా దస మాసే న ఉప్పజ్జియేవ.

గిలానా వుట్ఠితోతి గిలానో హుత్వా పున వుట్ఠితో. మధురకజాతో వియాతి సఞ్జాతగరుభావో సఞ్జాతథద్ధభావో సూలే ఉత్తాసితపురిసో వియ. న పక్ఖాయన్తీతి న పకాసన్తి, నానాకారతో న ఉపట్ఠహన్తి. ధమ్మాపి మం నప్పటిభన్తీతి సతిపట్ఠానధమ్మా మయ్హం పాకటా న హోన్తీతి దీపేతి. తన్తిధమ్మా పన థేరస్స సుప్పగుణా. న ఉదాహరతీతి పచ్ఛిమఓవాదం న దేతి, తం సన్ధాయ వదతి.

అనన్తరం అబాహిరన్తి ధమ్మవసేన వా పుగ్గలవసేన వా ఉభయం అకత్వా. ‘‘ఏత్తకం ధమ్మం పరస్స న దేసేస్సామీ’’తి హి చిన్తేన్తో ధమ్మం అబ్భన్తరం కరోతి నామ, ‘‘ఏత్తకం పరస్స దేసేస్సామీ’’తి చిన్తేన్తో బాహిరం కరోతి నామ. ‘‘ఇమస్స పుగ్గలస్స దేసేస్సామీ’’తి చిన్తేన్తో పన పుగ్గలం అబ్భన్తరం కరోతి నామ, ‘‘ఇమస్స న దేసేస్సామీ’’తి చిన్తేన్తో పుగ్గలం బాహిరం కరోతి నామ. ఏవం అకత్వా దేసితోతి అత్థో. ఆచరియముట్ఠీతి యథా బాహిరకానం ఆచరియముట్ఠి నామ హోతి, దహరకాలే కస్సచి అకథేత్వా పచ్ఛిమకాలే మరణమఞ్చే నిపన్నా పియమనాపస్స అన్తేవాసికస్స కథేన్తి, ఏవం తథాగతస్స ‘‘ఇదం మహల్లకకాలే పచ్ఛిమఠానే కథేస్సామీ’’తి ముట్ఠిం కత్వా పరిహరిత్వా ఠపితం కిఞ్చి నత్థీతి దస్సేతి.

అహం భిక్ఖుసఙ్ఘన్తి అహమేవ భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరిస్సామీతి వా, మముద్దేసికోతి అహం ఉద్దిసితబ్బట్ఠేన ఉద్దేసో అస్సాతి మముద్దేసికో, మమేవ ఉద్దిస్సిత్వా మం పచ్చాసీసమానో భిక్ఖుసఙ్ఘో హోతు మమ అచ్చయేన మా వా అహోసి, యం వా తం వా హోతూతి ఇతి వా పన యస్స అస్సాతి అత్థో. న ఏవం హోతీతి బోధిపల్లఙ్కేయేవ ఇస్సామచ్ఛేరానం విగతత్తా ఏవం న హోతి. స కిన్తి సో కిం. ఆసీతికోతి అసీతిసంవచ్ఛరికో, ఇదం పచ్ఛిమవయం అనుప్పత్తభావదీపనత్థం వుత్తం. వేఠమిస్సకేనాతి బాహబన్ధచక్కబన్ధాదినా పటిసఙ్ఖరణేన వేఠమిస్సకేన. మఞ్ఞేతి జరసకటం వియ వేఠమిస్సకేన మఞ్ఞే యాపేతి, అరహత్తఫలవేఠనేన చతుఇరియాపథకప్పనం తథాగతస్స హోతీతి దస్సేతి.

ఇదాని తమత్థం పకాసేన్తో యస్మిం ఆనన్ద సమయేతిఆదిమాహ. తత్థ సబ్బనిమిత్తానన్తి రూపనిమిత్తాదీనం. ఏకచ్చానం వేదనానన్తి లోకియానం వేదనానం. తస్మాతిహానన్దాతి యస్మా ఇమినా ఫలసమాపత్తివిహారేన ఫాసు హోతి, తస్మా తుమ్హేపి తదత్థాయ ఏవం విహరథాతి దస్సేతి. అత్తదీపాతి మహాసముద్దగతా దీపం వియ అత్తానం దీపం పతిట్ఠం కత్వా విహరథ. అత్తసరణాతి అత్తగతికావ హోథ, మా అఞ్ఞగతికా. ధమ్మదీపధమ్మసరణపదేసుపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ చ ధమ్మోతి నవవిధో లోకుత్తరధమ్మో వేదితబ్బో. తమతగ్గేతి తమఅగ్గే, మజ్ఝే త-కారో పదసన్ధివసేన వుత్తో. ఇదం వుత్తం హోతి – ఇమే అగ్గతమాతి తమతగ్గాతి. ఏవం సబ్బం తమసోతం ఛిన్దిత్వా అతివియ అగ్గే ఉత్తమభావే ఏతే, ఆనన్ద, మమ భిక్ఖూ భవిస్సన్తి, తేసం అగ్గే భవిస్సన్తి. యే కేచి సిక్ఖాకామా, సబ్బేసం తేసం చతుసతిపట్ఠానగోచరావ భిక్ఖూ అగ్గే భవిస్సన్తీతి అరహత్తనికూటేన దేసనం గణ్హీతి.