౯. వేసాలీసుత్తవణ్ణనా

౯౮౫. నవమే వేసాలియన్తి ఏవంనామకే ఇత్థిలిఙ్గవసేన పవత్తవోహారే నగరే. తఞ్హి నగరం తిక్ఖత్తుం పాకారపరిక్ఖేపవడ్ఢనేన విసాలీభూతత్తా వేసాలీతి వుచ్చతి. ఇదమ్పి చ నగరం సబ్బఞ్ఞుతం పత్తేయేవ సమ్మాసమ్బుద్ధే సబ్బాకారవేపుల్లతం పత్తన్తి వేదితబ్బం. ఏవం గోచరగామం దస్సేత్వా నివాసట్ఠానమాహ మహావనే కూటాగారసాలాయన్తి. తత్థ మహావనం నామ సయంజాతం అరోపిమం సపరిచ్ఛేదం మహన్తం వనం. కపిలవత్థుసామన్తా పన మహావనం హిమవన్తేన సహ ఏకాబద్ధం అపరిచ్ఛేదం హుత్వా మహాసముద్దం ఆహచ్చ ఠితం. ఇదం తాదిసం న హోతి, సపరిచ్ఛేదం మహన్తం వనన్తి మహావనం. కూటాగారసాలా పన మహావనం నిస్సాయ కతే ఆరామే కూటాగారం అన్తోకత్వా హంసవట్టకచ్ఛన్నేన కతా సబ్బాకారసమ్పన్నా బుద్ధస్స భగవతో గన్ధకుటీతి వేదితబ్బా.

అనేకపరియాయేన అసుభకథం కథేతీతి అనేకేహి కారణేహి అసుభాకారసన్దస్సనప్పవత్తం కాయవిచ్ఛన్దనీయకథం కథేతి. సేయ్యథిదం – అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా నఖా దన్తా…పే… ముత్తన్తి. కిం వుత్తం హోతి? భిక్ఖవే, ఇమస్మిం బ్యామమత్తే కళేవరే సబ్బాకారేనపి విచినన్తో న కోచి కిఞ్చి ముత్తం వా మణిం వా వేళురియం వా అగరుం వా చన్దనం వా కుఙ్కుమం వా కప్పురం వా వాసచుణ్ణాదిం వా అణుమత్తమ్పి సుచిభావం పస్సతి, అథ ఖో పరమదుగ్గన్ధం జేగుచ్ఛఅస్సిరికదస్సనం కేసలోమాదినానప్పకారం అసుచిమేవ పస్సతి, తస్మా న ఏత్థ ఛన్దో వా రాగో వా కరణీయో. యేపి ఉత్తమఙ్గే సిరసి జాతా కేసా నామ, తేపి అసుభా చేవ అసుచినో చ పటికూలా చ. సో చ నేసం అసుభాసుచిపటికూలభావో వణ్ణతోపి సణ్ఠానతోపి గన్ధతోపి ఆసయతోపి ఓకాసతోపీతి పఞ్చహాకారేహి వేదితబ్బో. ఏవం లోమాదీనమ్పీతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన విసుద్ధిమగ్గే (విసుద్ధి. ౧.౩౦౭) వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో. ఇతి భగవా ఏకమేకస్మిం కోట్ఠాసే పఞ్చపఞ్చప్పభేదేన అనేకపరియాయేన అసుభకథం కథేతి.

అసుభాయ వణ్ణం భాసతీతి ఉద్ధుమాతకాదివసేన అసుభమాతికం నిక్ఖిపిత్వా పదభాజనీయేన తం విభజన్తో వణ్ణేన్తో అసుభాయ వణ్ణం భాసతి. అసుభభావనాయ వణ్ణం భాసతీతి యా అయం కేసాదీసు వా ఉద్ధుమాతకాదీసు వా అజ్ఝత్తబహిద్ధావత్థూసు అసుభాకారం గహేత్వా పవత్తస్స చిత్తస్స భావనా వడ్ఢనా ఫాతికమ్మం, తస్సా అసుభభావనాయ ఆనిసంసం దస్సేన్తో వణ్ణం భాసతి, గుణం పరికిత్తేతి. సేయ్యథిదం – ‘‘అసుభభావనాభియుత్తో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కేసాదీసు వా వత్థూసు ఉద్ధుమాతకాదీసు వా పఞ్చఙ్గవిప్పహీనం పఞ్చఙ్గసమన్నాగతం తివిధకల్యాణం దసలక్ఖణసమ్పన్నం పఠమజ్ఝానం పటిలభతి. సో తం పఠమజ్ఝానసఙ్ఖాతం చిత్తమఞ్జూసం నిస్సాయ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా ఉత్తమత్థం అరహత్తం పాపుణాతీ’’తి.

ఇచ్ఛామహం, భిక్ఖవే, అడ్ఢమాసం పటిసల్లీయితున్తి అహం, భిక్ఖవే, ఏకం అడ్ఢమాసం పటిసల్లీయితుం నిలీయితుం ఏకకోవ హుత్వా విహరితుం ఇచ్ఛామీతి అత్థో. నామ్హి కేనచి ఉపసఙ్కమితబ్బో అఞ్ఞత్ర ఏకేన పిణ్డపాతనీహారకేనాతి యో అత్తనా పయుత్తవాచం అకత్వా మమత్థాయ సద్ధేసు కులేసు పటియత్తపిణ్డపాతం నీహరిత్వా మయ్హం ఉపనామేతి, తం పిణ్డపాతనీహారకం ఏకం భిక్ఖుం ఠపేత్వా నామ్హి అఞ్ఞేన కేనచి భిక్ఖునా వా గహట్ఠేన వా ఉపసఙ్కమితబ్బోతి.

కస్మా పన ఏవమాహాతి? అతీతే కిర పఞ్చసతా మిగలుద్దకా మహతీహి దణ్డవాగురాదీహి అరఞ్ఞం పరిక్ఖిపిత్వా హట్ఠతుట్ఠా ఏకతోయేవ యావజీవం మిగపక్ఖిఘాతకమ్మేన జీవికం కప్పేత్వా నిరయే ఉప్పన్నా. తే తత్థ పచ్చిత్వా పుబ్బే కతేన కేనచిదేవ కుసలకమ్మేన మనుస్సేసు ఉప్పన్నా కల్యాణూపనిస్సయవసేన సబ్బేపి భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జఞ్చ ఉపసమ్పదఞ్చ లభింసు. తేసం తతో మూలాకుసలకమ్మతో అవిపక్కవిపాకా అపరాపరచేతనా తస్మిం అడ్ఢమాసబ్భన్తరే అత్తూపక్కమేన చ పరూపక్కమేన చ జీవితూపచ్ఛేదాయ ఓకాసమకాసి. తం భగవా అద్దస. కమ్మవిపాకో చ నామ న సక్కా కేనచి పటిబాహితుం. తేసు చ భిక్ఖూసు పుథుజ్జనాపి అత్థి, సోతాపన్నసకదాగామిఅనాగామిఖీణాసవాపి. తత్థ ఖీణాసవా అప్పటిసన్ధికా, ఇతరే అరియసావకా నియతగతికా సుగతిపరాయణా, పుథుజ్జనానం గతి అనియతా.

అథ భగవా చిన్తేసి – ‘‘ఇమే అత్తభావే ఛన్దరాగేన మరణభయభీతా న సక్ఖిస్సన్తి గతిం విసోధేతుం, హన్ద నేసం ఛన్దరాగప్పహానాయ అసుభకథం కథేమి. తం సుత్వా అత్తభావే విగతచ్ఛన్దరాగతాయ గతివిసోధనం కత్వా సగ్గే పటిసన్ధిం గణ్హిస్సన్తి, ఏవం తేసం మమ సన్తికే పబ్బజ్జా సాత్థికా భవిస్సతీ’’తి. తతో తేసం అనుగ్గహాయ అసుభకథం కథేసి కమ్మట్ఠానసీసేన, నో మరణవణ్ణసంవణ్ణనాధిప్పాయేన. కథేత్వా చ పనస్స ఏతదహోసి – ‘‘సచే ఇమం అడ్ఢమాసం మం భిక్ఖూ పస్సిస్సన్తి, ‘అజ్జ ఏకో భిక్ఖు మతో, అజ్జ ద్వే…పే… అజ్జ దసా’తి ఆగన్త్వా ఆరోచేస్సన్తి, అయఞ్చ కమ్మవిపాకో న సక్కా మయా వా అఞ్ఞేన వా పటిబాహితుం, స్వాహం తం సుత్వాపి కిం కరిస్సామి, కిం మే అనత్థకేన అనయబ్యసనేన సుతేన, హన్దాహం భిక్ఖూనం అదస్సనం ఉపగచ్ఛామీ’’తి. తస్మా ఏవమాహ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, భిక్ఖవే, అడ్ఢమాసం పటిసల్లీయితుం, నామ్హి కేనచి ఉపసఙ్కమితబ్బో అఞ్ఞత్ర ఏకేన పిణ్డపాతనీహారకేనా’’తి.

అపరే పనాహు – ‘‘పరూపవాదవివజ్జనత్థం ఏవం వత్వా పటిసల్లీనో’’తి. పరే కిర భగవన్తం ఉపవదిస్సన్తి – ‘‘అయం ‘సబ్బఞ్ఞూ అహం సద్ధమ్మవరచక్కవత్తీ’తి పటిజానమానో అత్తనోపి సావకే అఞ్ఞమఞ్ఞం ఘాతేన్తే నివారేతుం న సక్కోతి, కిం అఞ్ఞం సక్ఖిస్సతీ’’తి? తత్ర పణ్డితా వక్ఖన్తి – ‘‘భగవా పటిసల్లానమనుయుత్తో న ఇమం పవత్తిం జానాతి, కోచిస్స ఆరోచయితాపి నత్థి, సచే జానేయ్య అద్ధా నివారేయ్యా’’తి. ఇదం పన ఇచ్ఛామత్తం, పఠమమేవేత్థ కారణం. నాస్సుధాతి ఏత్థ అస్సుధాతి పదపూరణమత్తే అవధారణత్థే వా నిపాతో, నేవ కోచి భగవన్తం ఉపసఙ్కమీతి అత్థో.

అనేకేహి వణ్ణసణ్ఠానాదీహి కారణేహి వోకారో అస్సాతి అనేకాకారవోకారో. అనేకాకారవోకిణ్ణో అనేకాకారేన సమ్మిస్సోతి వుత్తం హోతి. కో సో? అసుభభావనానుయోగో, తం అనేకాకారవోకారం. అసుభభావనానుయోగమనుయుత్తా విహరన్తీతి యుత్తప్పయుత్తా విహరన్తి. అట్టీయమానాతి తేన కాయేన అట్టా దుక్ఖితా హోన్తి. హరాయమానాతి లజ్జమానా. జిగుచ్ఛమానాతి జిగుచ్ఛం ఉప్పాదయమానా. సత్థహారకం పరియేసన్తీతి జీవితహరణకసత్థం పరియేసన్తి. న కేవలఞ్చ తే సత్థం పరియేసిత్వా అత్తనా వా అత్తానం జీవితా వోరోపేన్తి, మిగలణ్డికమ్పి పన సమణకుత్తకం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘సాధు నో, ఆవుసో, జీవితా వోరోపేహీ’’తి వదన్తి. ఏత్థ చ అరియా నేవ పాణాతిపాతం కరింసు, న సమాదపేసుం, న సమనుఞ్ఞా అహేసుం. పుథుజ్జనా పన సబ్బమకంసు.

పటిసల్లానా వుట్ఠితోతి తేసం పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం జీవితక్ఖయప్పత్తభావం ఞత్వా తతో ఏకీభావతో వుట్ఠితో జానన్తోపి అజానన్తో వియ కథాసముట్ఠాపనత్థం ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి. కిం ను ఖో, ఆనన్ద, తనుభూతో వియ భిక్ఖుసఙ్ఘోతి ఇతో, ఆనన్ద, పుబ్బే బహూ భిక్ఖూ ఏకతో ఉపట్ఠానం ఆగచ్ఛన్తి, ఉద్దేసం పరిపుచ్ఛం గణ్హన్తి, సజ్ఝాయన్తి, ఏకపజ్జోతో వియ ఆరామో దిస్సతి. ఇదాని పన అడ్ఢమాసమత్తస్స అచ్చయేన తనుభూతో వియ తనుకో మన్దో అప్పకో విరళో వియ జాతో భిక్ఖుసఙ్ఘో. కిం ను ఖో కారణం? కిం దిసాసు పక్కన్తా భిక్ఖూతి?

అథాయస్మా ఆనన్దో కమ్మవిపాకేన తేసం జీవితక్ఖయప్పత్తిం అసల్లక్ఖేన్తో అసుభకమ్మట్ఠానానుయోగపచ్చయా పన సల్లక్ఖేన్తో తథా హి పన, భన్తే భగవాతిఆదిం వత్వా భిక్ఖూనం అరహత్తప్పత్తియా అఞ్ఞం కమ్మట్ఠానం యాచన్తో, సాధు, భన్తే, భగవాతిఆదిమాహ. తస్సత్థో – సాధు, భన్తే, భగవా అఞ్ఞం కారణం ఆచిక్ఖతు, యేన భిక్ఖుసఙ్ఘో అరహత్తే పతిట్ఠహేయ్య. మహాసముద్దం ఓరోహణతిత్థాని వియ అఞ్ఞానిపి దసానుస్సతి, దసకసిణ, చతుధాతువవత్థాన, బ్రహ్మవిహార, ఆనాపానస్సతిపభేదాని బహూని నిబ్బానోరోహణకమ్మట్ఠానాని సన్తి, తేసు భగవా భిక్ఖూ సమస్సాసేత్వా అఞ్ఞతరం కమ్మట్ఠానం ఆచిక్ఖతూతి అధిప్పాయో.

అథ భగవా తథా కాతుకామో థేరం ఉయ్యోజేన్తో తేనహానన్దాతిఆదిమాహ. తత్థ వేసాలిం ఉపనిస్సాయాతి వేసాలియం ఉపనిస్సాయ సమన్తా గావుతేపి అడ్ఢయోజనేపి యావతికా విహరన్తి, తే సబ్బే సన్నిపాతేహీతి అత్థో. సబ్బే ఉపట్ఠానసాలాయం సన్నిపాతేత్వాతి అత్తనా గన్తుం యుత్తట్ఠానం సయం గన్త్వా అఞ్ఞత్థ దహరభిక్ఖూ పహిణిత్వా ముహుత్తేనేవ అనవసేసే భిక్ఖూ ఉపట్ఠానసాలాయం సమూహం కత్వా. యస్సదాని, భన్తే, భగవా కాలం మఞ్ఞతీతి ఏత్థ అయమధిప్పాయో – భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘో సన్నిపతితో, ఏస కాలో భిక్ఖూనం ధమ్మకథం కాతుం, అనుసాసనిం దాతుం, ఇదాని యస్స తుమ్హే కాలం జానాథ, తం కాతబ్బన్తి.

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి, అయమ్పి ఖో, భిక్ఖవేతి. ఆమన్తేత్వా చ పన భిక్ఖూనం అరహత్తప్పత్తియా పుబ్బే ఆచిక్ఖితఅసుభకమ్మట్ఠానతో అఞ్ఞం పరియాయం ఆచిక్ఖన్తో ఆనాపానస్సతిసమాధీతిఆదిమాహ. తత్థ ఆనాపానస్సతిసమాధీతి ఆనాపానపరిగ్గాహికాయ సతియా సద్ధిం సమ్పయుత్తో సమాధి, ఆనాపానస్సతియం వా సమాధి, ఆనాపానస్సతిసమాధి. భావితోతి ఉప్పాదితో వడ్ఢితో వా. బహులీకతోతి పునప్పునం కతో. సన్తో చేవ పణీతో చాతి సన్తో చేవ పణీతో చేవ. ఉభయత్థ ఏవసద్దేన నియమో వేదితబ్బో. కిం వుత్తం హోతి? అయఞ్హి యథా అసుభకమ్మట్ఠానం కేవలం పటివేధవసేన సన్తఞ్చ పణీతఞ్చ, ఓళారికారమ్మణత్తా పన పటికూలారమ్మణత్తా చ ఆరమ్మణవసేన నేవ సన్తం న పణీతం, న ఏవం కేనచి పరియాయేన అసన్తో వా అప్పణీతో వా, అపిచ ఖో ఆరమ్మణసన్తతాయపి సన్తో వూపసన్తో నిబ్బుతో, పటివేధసఙ్ఖాతాయ అఙ్గసన్తతాయపి, ఆరమ్మణపణీతతాయ పణీతో అతిత్తికరో, అఙ్గపణీతతాయపీతి. తేన వుత్తం ‘‘సన్తో చేవ పణీతో చా’’తి.

అసేచనకో చ సుఖో చ విహారోతి ఏత్థ పన నాస్స సేచనన్తి అసేచనకో, అనాసిత్తకో అబ్బోకిణ్ణో పాటియేక్కో ఆవేణికో, నత్థి ఏత్థ పరికమ్మేన వా ఉపచారేన వా సన్తతా, ఆదిసమన్నాహారతో పభుతి అత్తనో సభావేనేవ సన్తో చ పణీతో చాతి అత్థో. కేచి ‘‘అసేచనకో’’తి అనాసిత్తకో ఓజవన్తో, సభావేనేవ మధురో’’తి వదన్తి. ఏవమయం అసేచనకో చ అప్పితప్పితక్ఖణే కాయికచేతసికసుఖప్పటిలాభాయ సంవత్తనతో సుఖో చ విహారోతి వేదితబ్బో.

ఉప్పన్నుప్పన్నేతి అవిక్ఖమ్భితే. పాపకేతి లామకే. అకుసలే ధమ్మేతి అకోసల్లసమ్భూతే ధమ్మే. ఠానసో అన్తరధాపేతీతి ఖణేనేవ అన్తరధాపేతి విక్ఖమ్భేతి. వూపసమేతీతి సుట్ఠు ఉపసమేతి, నిబ్బేధభాగియత్తా అనుపుబ్బేన అరియమగ్గవుద్ధిప్పత్తో సముచ్ఛిన్దతి, పటిప్పస్సమ్భేతీతి వుత్తం హోతి. గిమ్హానం పచ్ఛిమే మాసేతి ఆసాళ్హమాసే. ఊహతం రజోజల్లన్తి అట్ఠ మాసే వాతాతపసుక్ఖాయ గోమహింసాదిపాదప్పహారసమ్భిన్నాయ పథవియా ఉద్ధం హతం ఊహతం ఆకాసే సముట్ఠితం రజఞ్చ రేణుఞ్చ. మహా అకాలమేఘోతి సబ్బం నభం అజ్ఝోత్థరిత్వా ఉట్ఠితో ఆసాళ్హజుణ్హపక్ఖే సకలం అడ్ఢమాసం వస్సనకమేఘో. సో హి అసమ్పత్తే వస్సకాలే ఉప్పన్నత్తా అకాలమేఘోతి ఇధ అధిప్పేతో. ఠానసో అన్తరాధాపేతి వూపసమేతీతి ఖణేనేవ అదస్సనం నేతి పథవియం సన్నిసీదాపేతి. ఏవమేవ ఖోతి ఓపమ్మనిదస్సనమేతం. తతో పరం వుత్తనయమేవ.