౧౦. కిమిలసుత్తవణ్ణనా

౯౮౬. దసమే కిమిలాయన్తి ఏవంనామకే నగరే. ఏతదవోచాతి థేరో కిర చిన్తేసి – ‘‘అయం దేసనా న యథానుసన్ధికా కతా, యథానుసన్ధిం గమేస్సామీ’’తి దేసనానుసన్ధిం ఘటేన్తో ఏతం అవోచ. కాయఞ్ఞతరన్తి పథవీఆదీసు కాయేసు అఞ్ఞతరం వదామి వాయోకాయం వదామీతి అత్థో. అథ వా చక్ఖాయతనం…పే… కబళీకారో ఆహారోతి పఞ్చవీసతి రూపకోట్ఠాసా రూపకాయో నామ, తేసు ఆనాపానం ఫోట్ఠబ్బాయతనే సఙ్గహితత్తా కాయఞ్ఞతరం హోతి, తస్మాపి ఏవమాహ. తస్మాతిహాతి యస్మా చతూసు కాయేసు అఞ్ఞతరం వాయోకాయం, పఞ్చవీసతి కోట్ఠాసే వా రూపకాయే అఞ్ఞతరం ఆనాపానం అనుపస్సతి, తస్మా కాయే కాయానుపస్సీతి అత్థో. ఏవం సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో. వేదనాఞ్ఞతరన్తి తీసు వేదనాసు అఞ్ఞతరం, సుఖవేదనం సన్ధాయేతం వుత్తం.

సాధుకం మనసికారన్తి పీతిపటిసంవేదితాదివసేన ఉప్పన్నం సున్దరం మనసికారం. కిం పన మనసికారో సుఖా వేదనా హోతీతి? న హోతి, దేసనాసీసం పనేతం. యథేవ హి ‘‘అనిచ్చసఞ్ఞాభావనానుయోగమనుయుత్తా’’తి (మ. ని. ౩.౧౪౭) ఏత్థ సఞ్ఞానామేన పఞ్ఞా వుత్తా, ఏవమిధాపి మనసికారనామేన ఝానవేదనా వుత్తాతి వేదితబ్బా. ఏతస్మిఞ్హి చతుక్కే పఠమపదే పీతిసీసేన వేదనా వుత్తా, దుతియపదే సుఖన్తి సరూపేనేవ వుత్తా. చిత్తసఙ్ఖారపదద్వయే ‘‘సఞ్ఞా చ వేదనా చ చేతసికా ఏతే ధమ్మా చిత్తప్పటిబద్ధా చిత్తసఙ్ఖారా’’తి (పటి. మ. ౧.౧౭౪) వచనతో ‘‘వితక్కవిచారే ఠపేత్వా సబ్బేపి చిత్తసమ్పయుత్తకా ధమ్మా చిత్తసఙ్ఖారే సఙ్గహితా’’తి వచనతో చిత్తసఙ్ఖారనామేన వేదనా వుత్తా. తం సబ్బం మనసికారనామేన సఙ్గహేత్వా ఇధ ‘‘సాధుకం మనసికార’’న్తి ఆహ.

ఏవం సన్తేపి యస్మా ఏసా వేదనా ఆరమ్మణం న హోతి, తస్మా వేదనానుపస్సనా న యుజ్జతీతి. నో న యుజ్జతి, మహాసతిపట్ఠానాదీసుపి హి తం తం సుఖాదీనం వత్థుం ఆరమ్మణం కత్వా వేదనా వేదయతి, తం పన వేదనాపవత్తిం ఉపాదాయ ‘‘అహం వేదయామీ’’తి వోహారమత్తం హోతి, తం సన్ధాయ ‘‘సుఖం వేదనం వేదయమానో సుఖం వేదనం వేదయామీ’’తిఆది వుత్తం. అపిచ ‘‘పీతిప్పటిసంవేదీ’’తిఆదీనం అత్థవణ్ణనాయమేతస్స పరిహారో వుత్తోయేవ. వుత్తఞ్హేతం విసుద్ధిమగ్గే –

‘‘ద్వీహాకారేహి పీతి పటిసంవిదితా హోతి – ఆరమ్మణతో చ అసమ్మోహతో చ. కథం ఆరమ్మణతో పీతి పటిసంవిదితా హోతి? సప్పీతికే ద్వే ఝానే సమాపజ్జతి, తస్స సమాపత్తిక్ఖణే ఝానపటిలాభేన ఆరమ్మణతో పీతి పటిసంవిదితా హోతి ఆరమ్మణస్స పటిసంవిదితత్తా. కథం అసమ్మోహతో పీతి పటిసంవిదితా హోతి? సప్పీతికే ద్వే ఝానే సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ ఝానసమ్పయుత్తపీతిం ఖయతో వయతో సమ్మసతి, తస్స విపస్సనాక్ఖణే లక్ఖణప్పటివేధేన అసమ్మోహతో పీతి పటిసంవిదితా హోతి. వుత్తఞ్హేతం పటిసమ్భిదాయం (పటి. మ. ౧.౧౭౨) ‘‘‘దీఘం అస్సాసవసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతం అవిక్ఖేపం పజానతో సతి ఉపట్ఠితా హోతి, తాయ సతియా తేన ఞాణేన సా పీతి పటిసంవిదితా హోతీ’తి. ఏతేనేవ నయేన అవసేసపదానిపి అత్థతో వేదితబ్బానీ’’తి.

ఇతి యథేవ ఝానపటిలాభేన ఆరమ్మణతో పీతిసుఖచిత్తసఙ్ఖారా పటిసంవిదితా హోన్తి, ఏవం ఇమినాపి ఝానసమ్పయుత్తేన వేదనాసఙ్ఖాతమనసికారపటిలాభేన ఆరమ్మణతో వేదనా పటిసంవిదితా హోతి. తస్మా సువుత్తమేతం ‘‘వేదనాసు వేదనానుపస్సీ భిక్ఖు తస్మిం సమయే విహరతీ’’తి.

నాహం, ఆనన్ద, ముట్ఠస్సతిస్స అసమ్పజానస్సాతి ఏత్థ అయమధిప్పాయో – యస్మా ‘‘చిత్తపటిసంవేదీ అస్సాసిస్సామీ’’తిఆదినా నయేన పవత్తో భిక్ఖు కిఞ్చాపి అస్సాసపస్సాసనిమిత్తమారమ్మణం కరోతి, తస్స పన చిత్తస్స ఆరమ్మణే సతిఞ్చ సమ్పజఞ్ఞఞ్చ ఉపట్ఠాపేత్వా పవత్తనతో చిత్తే చిత్తానుపస్సీయేవ నామేస హోతి. న హి ముట్ఠస్సతిస్స అసమ్పజానస్స ఆనాపానస్సతిసమాధిభావనా అత్థి, తస్మా ఆరమ్మణతో చిత్తపటిసంవిదితవసేన ‘‘చిత్తే చిత్తానుపస్సీ భిక్ఖు తస్మిం సమయే విహరతీ’’తి.

సో యం తం హోతి అభిజ్ఝాదోమనస్సానం పహానం, తం పఞ్ఞాయ దిస్వా సాధుకం అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతీతి ఏత్థ అభిజ్ఝా కామచ్ఛన్దనీవరణమేవ, దోమనస్సవసేన బ్యాపాదనీవరణం దస్సితం. ఇదఞ్హి చతుక్కం విపస్సనావసేనేవ వుత్తం, ధమ్మానుపస్సనా చ నీవరణపబ్బాదివసేన పఞ్చవిధా హోతి, తస్సా నీవరణపబ్బం ఆది, తస్సాపి ఇదం నీవరణద్వయం ఆది. ఇతి ధమ్మానుపస్సనాయ ఆదిం దస్సేతుం అభిజ్ఝాదోమనస్సానన్తి ఆహ. పహానన్తి అనిచ్చానుపస్సనాయ నిచ్చసఞ్ఞం పజహతీతి ఏవం పహానకరఞాణం అధిప్పేతం. తం పఞ్ఞాయ దిస్వాతి తం అనిచ్చవిరాగనిరోధపటినిస్సగ్గఞాణసఙ్ఖాతం పహానఞాణం అపరాయ విపస్సనాపఞ్ఞాయ, తమ్పి అపరాయాతి ఏవం విపస్సనాపరమ్పరం దస్సేతి. అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతీతి యఞ్చస్స పథపటిపన్నం అజ్ఝుపేక్ఖతి, యఞ్చ ఏకతో ఉపట్ఠానం అజ్ఝుపేక్ఖతీతి ద్విధా అజ్ఝుపేక్ఖతి నామ. తత్థ సహజాతానమ్పిఅజ్ఝుపేక్ఖనా హోతి ఆరమ్మణస్సాపి అజ్ఝుపేక్ఖనా. ఇధ ఆరమ్మణ అజ్ఝుపేక్ఖనా అధిప్పేతా. తస్మాతిహానన్దాతి యస్మా ‘‘అనిచ్చానుపస్సీ అస్సాసిస్సామీ’’తిఆదినా నయేన పవత్తో న కేవలం నీవరణాదిధమ్మే, అభిజ్ఝాదోమనస్ససీసేన పన వుత్తానం ధమ్మానం పహానకరఞాణమ్పి పఞ్ఞాయ దిస్వా అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతి, తస్మా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ భిక్ఖు తస్మిం సమయే విహరతీతి వేదితబ్బో.

ఏవమేవ ఖోతి ఏత్థ చతుమహాపథో వియ ఛ ఆయతనాని దట్ఠబ్బాని. తస్మిం పంసుపుఞ్జో వియ ఛసు ఆయతనేసు కిలేసా. చతూహి దిసాహి ఆగచ్ఛన్తా సకటరథా వియ చతూసు ఆరమ్మణేసు పవత్తా చత్తారో సతిపట్ఠానా. ఏకేన సకటేన వా రథేన వా పంసుపుఞ్జస్స ఉపహననం వియ కాయానుపస్సనాదీహి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం ఉపఘాతో వేదితబ్బోతి.

ఏకధమ్మవగ్గో పఠమో.