౨. దుతియవగ్గో

౧-౨. ఇచ్ఛానఙ్గలసుత్తాదివణ్ణనా

౯౮౭-౯౮౮. దుతియవగ్గస్స పఠమే ఏవం బ్యాకరేయ్యాథాతి కస్మా అత్తనో విహారసమాపత్తిం ఆచిక్ఖతి? ఉపారమ్భమోచనత్థం. సచే హి తే ‘‘న జానామా’’తి వదేయ్యుం, అథ నేసం తిత్థియా ‘‘తుమ్హే ‘అసుకసమాపత్తియా నామ నో సత్థా తేమాసం విహాసీ’తిపి న జానాథ, అథ కస్మా నం ఉపట్ఠహన్తా విహరథా’’తి ఉపారమ్భం ఆరోపేయ్యుం, తతో మోచనత్థం ఏవమాహ.

అథ కస్మా యథా అఞ్ఞత్థ ‘‘సతోవ అస్ససతి, దీఘం వా అస్ససన్తో’’తి (దీ. ని. ౨.౩౭౪; మ. ని. ౧.౧౦౭; సం. ని. ౫.౯౭౭) ఏవ-వాకారో వుత్తో. ఏవం ఇధ న వుత్తోతి? ఏకన్తసన్తత్తా. అఞ్ఞేసఞ్హి అస్సాసో వా పాకటో హోతి పస్సాసో వా, భగవతో ఉభయమ్పేతం పాకటమేవ నిచ్చం ఉపట్ఠితస్సతితాయాతి ఏకన్తసన్తత్తా న వుత్తో. అథ ‘‘సిక్ఖామీ’’తి అవత్వా కస్మా ‘‘అస్ససామీ’’తి ఏత్తకమేవ వుత్తన్తి? సిక్ఖితబ్బాభావా. సత్త హి సేఖా సిక్ఖితబ్బభావా సేఖా నామ, ఖీణాసవా సిక్ఖితబ్బాభావా అసేఖా నామ, తథాగతా అసిక్ఖితబ్బా అసేక్ఖా నామ నత్థి తేసం సిక్ఖితబ్బకిచ్చన్తి సిక్ఖితబ్బాభావా న వుత్తం. దుతియం ఉత్తానమేవ.

౩-౧౦. పఠమఆనన్దసుత్తాదివణ్ణనా

౯౮౯-౯౯౬. తతియే పవిచినతీతి అనిచ్చాదివసేన పవిచినతి. ఇతరం పదద్వయం ఏతస్సేవ వేవచనం. నిరామిసాతి నిక్కిలేసా కాయికచేతసికదరథపటిపస్సద్ధియా కాయోపి చిత్తమ్పి పస్సమ్భతి. సమాధియతీతి సమ్మా ఠపియతి, అప్పనాచిత్తం వియ హోతి. అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతీతి సహజాతఅజ్ఝుపేక్ఖనాయ అజ్ఝుపేక్ఖితా హోతి.

ఏవం చుద్దసవిధేన కాయపరిగ్గాహకస్స భిక్ఖునో తస్మిం కాయే సతి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, తాయ సతియా సమ్పయుత్తఞాణం ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో, తంసమ్పయుత్తమేవ కాయికచేతసికవీరియం వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో, పీతిపస్సద్ధిచిత్తేకగ్గతా పీతిపస్సద్ధిసమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గా, ఇమేసం ఛన్నం బోజ్ఝఙ్గానం అనోసక్కనఅనతివత్తనసఙ్ఖాతో మజ్ఝత్తాకారో ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో. యథేవ హి సమప్పవత్తేసు అస్సేసు సారథినో ‘‘అయం ఓలీయతీ’’తి తుదనం వా, ‘‘అయం అతిధావతీ’’తి ఆకడ్ఢనం వా నత్థి, కేవలం ఏవం పస్సమానస్స ఠితాకారోవ హోతి, ఏవమేవ ఇమేసం ఛన్నం బోజ్ఝఙ్గానం అనోసక్కనఅనతివత్తనసఙ్ఖాతో మజ్ఝత్తాకారో ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో నామ హోతి. ఏత్తావతా కిం కథితం? ఏకచిత్తక్ఖణికా నానాసరసలక్ఖణా విపస్సనాబోజ్ఝఙ్గా నామ కథితా.

వివేకనిస్సితన్తిఆదీని వుత్తత్థానేవ. ఏత్థ పన సోళసక్ఖత్తుకా ఆనాపానస్సతి మిస్సకా కథితా, ఆనాపానమూలకా సతిపట్ఠానా పుబ్బభాగా, తేసం మూలభూతా ఆనాపానస్సతి పుబ్బభాగా. బోజ్ఝఙ్గమూలకా సతిపట్ఠానా పుబ్బభాగా, తేపి బోజ్ఝఙ్గా పుబ్బభాగావ. విజ్జావిముత్తిపూరకా పన బోజ్ఝఙ్గా నిబ్బత్తితలోకుత్తరా, విజ్జావిముత్తియో అరియఫలసమ్పయుత్తా. విజ్జా వా చతుత్థమగ్గసమ్పయుత్తా, విముత్తి ఫలసమ్పయుత్తాతి. చతుత్థపఞ్చమఛట్ఠానిపి ఇమినావ సమానపరిచ్ఛేదాని. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

ఆనాపానసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.