౪. జాణుస్సోణిబ్రాహ్మణసుత్తవణ్ణనా

౪. చతుత్థే సబ్బసేతేన వళవాభిరథేనాతి సకలసేతేన చతూహి వళవాహి యుత్తరథేన. సో కిర సబ్బో సచక్కపఞ్జరకుబ్బరో రజతపరిక్ఖిత్తో హోతి. రథో చ నామేస దువిధో హోతి – యోధరథో, అలఙ్కారరథోతి. తత్థ యోధరథో చతురస్ససణ్ఠానో హోతి నాతిమహా ద్విన్నం తిణ్ణం వా జనానం గహణసమత్థో. అలఙ్కారరథో మహా హోతి దీఘతో దీఘో పుథులతో పుథులో చ, తత్థ ఛత్తగ్గాహకో వాలబీజనిగ్గాహకో తాలవణ్టగ్గాహకోతి ఏవం అట్ఠ వా దస వా సుఖేనేవ ఠాతుం వా నిసీదితుం వా నిపజ్జితుం వా సక్కోన్తి. అయమ్పి అలఙ్కారరథోయేవ.

సేతా సుదం అస్సాతి తా వళవా పకతియా సేతవణ్ణావ. సేతాలఙ్కారాతి పసాధనం తాసం రజతమయం అహోసి. సేతో రథోతి రథోపి వుత్తనయేనేవ రజతపరిక్ఖిత్తత్తా తత్థ తత్థ దన్తకమ్మఖచితత్తా చ సేతోవ. సేతపరివారోతి యథా అఞ్ఞే రథా సీహచమ్మపరివారాపి హోన్తి, బ్యగ్ఘచమ్మపరివారాపి పణ్డుకమ్బలపరివారాపి హోన్తి, న ఏవం ఏస. ఏస పన ఘనదుకూలేన పరివారితో అహోసి. సేతా రస్మియోతి రస్మియోపి రజతపనాళిసుపరిక్ఖిత్తా. సేతా పతోదలట్ఠీతి పతోదలట్ఠిపి రజతపరిక్ఖిత్తా.

సేతం ఛత్తన్తి రథమజ్ఝే ఉస్సాపితఛత్తమ్పి సేతమేవ అహోసి. సేతం ఉణ్హీసన్తి అట్ఠఙ్గులవిత్థారో రజతమయో ఉణ్హీసపట్టో సేతో. సేతాని వత్థానీతి వత్థానిపి సేతాని ఫేణపుఞ్జవణ్ణాని. తేసు నివాసనం పఞ్చసతగ్ఘనకం, ఉత్తరాసఙ్గో సహస్సగ్ఘనకో. సేతా ఉపాహనాతి ఉపాహనా నామ మగ్గారుళ్హస్స వా హోన్తి అటవిం వా పవిసన్తస్స. అయం పన రథం అభిరుళ్హో, తేనస్స తదనుచ్ఛవికో రజతపటిసేవితో పాదాలఙ్కారో నామ ఏస ఏవం వుత్తోతి వేదితబ్బో. సేతాయ సుదం వాలబీజనియాతి ఫలికమయదణ్డాయ సేతచమరవాలబీజనియా. న కేవలఞ్చ ఏత్తకమేవస్స సేతం అహోసి, సో పన బ్రాహ్మణో సేతవిలేపనం విలిమ్పి, సేతమాలం పిళన్ధి, దససు అఙ్గులీసు అఙ్గులిముద్దికా కణ్ణేసు కుణ్డలానీతి ఏవమాది అలఙ్కారోపిస్స రజతమయోవ అహోసి. పరివారబ్రాహ్మణాపిస్స దససహస్సమత్తా తథేవ సేతవత్థవిలేపనమాలాలఙ్కారా అహేసుం.

యం పనేతం సావత్థియా నియ్యాయన్తన్తి వుత్తం, తత్రాయం నియ్యాయనవిభావనా – సో కిర ఛన్నం ఛన్నం మాసానం ఏకవారం నగరం పదక్ఖిణం కరోతి – ‘‘ఇతో ఏత్తకేహి దివసేహి నగరం పదక్ఖిణం కరిస్సతీ’’తి పురేతరమేవ ఘోసనా కయిరతి. తం సుత్వా యే నగరతో న పక్కన్తా, తే న పక్కమన్తి. యేపి పక్కన్తా, తేపి ‘‘పుఞ్ఞవతో సిరిసమ్పత్తిం పస్సిస్సామా’’తి ఆగచ్ఛన్తి. యం దివసం బ్రాహ్మణో నగరం అనువిచరతి, తదా పాతోవ నగరవీథియో సమ్మజ్జిత్వా వాలికం ఓకిరిత్వా లాజపఞ్చమేహి పుప్ఫేహి విప్పకిరిత్వా పుణ్ణఘటే ఠపేత్వా కదలియో చ ధజే చ ఉస్సాపేత్వా సకలనగరం ధూపితవాసితం కరోన్తి.

బ్రాహ్మణో పాతోవ సీసం న్హాయిత్వా పురేభత్తం భుఞ్జిత్వా వుత్తనయేనేవ సేతవత్థాదీహి అత్తానం అలఙ్కరిత్వా పాసాదా ఓరుయ్హ రథం అభిరుహతి. అథ నం తే బ్రాహ్మణా సబ్బసేతవత్థవిలేపనమాలాలఙ్కారా సేతచ్ఛత్తాని గహేత్వా పరివారేన్తి. తతో మహాజనస్స సన్నిపాతత్థం పఠమంయేవ తరుణదారకానం ఫలాఫలాని వికిరన్తి, తదనన్తరం మాసకరూపాదీని, తదనన్తరం కహాపణే వికిరన్తి. మహాజనో సన్నిపతతి, ఉక్కుట్ఠియో చేవ చేలుక్ఖేపా చ వత్తన్తి. అథ బ్రాహ్మణో మఙ్గలికసోవత్థికాదీసు మఙ్గలాని చేవ సువత్థియో చ కరోన్తేసు మహాసమ్పత్తియా నగరం అనువిచరతి. పుఞ్ఞవన్తా మనుస్సా ఏకభూమికాదిపాసాదే ఆరుయ్హ సుకపత్తసదిసాని వాతపానకవాటాని వివరిత్వా ఓలోకేన్తి. బ్రాహ్మణోపి అత్తనో యససిరిసమ్పత్తియా నగరం అజ్ఝోత్థరన్తో వియ దక్ఖిణద్వారాభిముఖో హోతి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

తమేనం జనో దిస్వాతి మహాజనో తం రథం దిస్వా. బ్రహ్మన్తి సేట్ఠాధివచనమేతం. బ్రహ్మం వత భో యానన్తి సేట్ఠయానసదిసం వత భో యానన్తి అయమేత్థ అత్థో. ఇమస్సేవ ఖో ఏతన్తి, ఆనన్ద, మనుస్సా నామ వణ్ణభాణకానం ధనం దత్వా అత్తనో దారికానం వణ్ణగీతం గాయాపేన్తి ‘‘అభిరూపో హోతి దస్సనీయో మహద్ధనో మహాభోగో’’తి, న చ తేన వణ్ణభణనమత్తేన అభిరూపా వా హోన్తి మహద్ధనా వా, ఏవమేవ మహాజనో బ్రాహ్మణస్స రథం దిస్వా – ‘‘బ్రహ్మం వత భో యాన’’న్తి కిఞ్చాపి ఏవం వణ్ణం భణతి, న పనేతం యానం వణ్ణభణనమత్తేనేవ బ్రహ్మయానం నామ హోతి. లామకఞ్హి ఏతం ఛవం. పరమత్థేన పన ఇమస్సేవ ఖో ఏతం, ఆనన్ద, అరియస్స అట్ఠఙ్గికస్స మగ్గస్స అధివచనం. అయఞ్హి సబ్బదోసవిగమేన సేట్ఠో, ఇమినా చ అరియా నిబ్బానం యన్తీతి బ్రహ్మయానం ఇతిపి, ధమ్మభూతత్తా యానత్తా చ ధమ్మయానం ఇతిపి, అనుత్తరత్తా కిలేససఙ్గామస్స చ విజితత్తా అనుత్తరో సఙ్గామవిజయో ఇతిపి వత్తుం వట్టతి.

ఇదానిస్స నిద్దోసభావఞ్చేవ సఙ్గామవిజయభావఞ్చ దస్సేన్తో రాగవినయపరియోసానాతిఆదిమాహ. తత్థ రాగం వినయమానా పరియోసాపేతి పరియోసానం గచ్ఛతి నిప్ఫజ్జతీతి రాగవినయపరియోసానా. ఏస నయో సబ్బత్థ.

యస్స సద్ధా చ పఞ్ఞా చాతి యస్స అరియమగ్గయానస్స సద్ధానుసారివసేన సద్ధా, ధమ్మానుసారివసేన పఞ్ఞాతి ఇమే ద్వే ధమ్మా సదా ధురం యుత్తా, తత్రమజ్ఝత్తతాయుగే యుత్తాతి అత్థో. హిరీ ఈసాతి అత్తనా సద్ధిం అధివిట్ఠేన బహిద్ధాసముట్ఠానేన ఓత్తప్పేన సద్ధిం అజ్ఝత్తసముట్ఠానా హిరీ యస్స మగ్గరథస్స ఈసా. మనో యోత్తన్తి విపస్సనాచిత్తఞ్చ మగ్గచిత్తఞ్చ యోత్తం. యథా హి రథస్స వాకాదిమయం యోత్తం గోణే ఏకాబద్ధే కరోతి ఏకసఙ్గహితే, ఏవం మగ్గరథస్స లోకియవిపస్సనాచిత్తం అతిరేకపఞ్ఞాస, లోకుత్తరవిపస్సనాచిత్తం అతిరేకసట్ఠి కుసలధమ్మే ఏకాబద్ధే ఏకసఙ్గహే కరోతి. తేన వుత్తం ‘‘మనో యోత్త’’న్తి. సతి ఆరక్ఖసారథీతి మగ్గసమ్పయుత్తా సతి ఆరక్ఖసారథి. యథా హి రథస్స ఆరక్ఖో సారథి నామ యోగ్గియో. ధురం వాహేతి యోజేతి అక్ఖం అబ్భఞ్జతి రథం పేసేతి రథయుత్తకే నిబ్బిసేవనే కరోతి, ఏవం మగ్గరథస్స సతి. అయఞ్హి ఆరక్ఖపచ్చుపట్ఠానా చేవ కుసలాకుసలానఞ్చ ధమ్మానం గతియో సమన్వేసతీతి వుత్తా.

రథోతి అరియఅట్ఠఙ్గికమగ్గరథో. సీలపరిక్ఖారోతి చతుపారిసుద్ధిసీలాలఙ్కారో. ఝానక్ఖోతి విపస్సనాసమ్పయుత్తానం పఞ్చన్నం ఝానఙ్గానం వసేన ఝానమయఅక్ఖో. చక్కవీరియోతి వీరియచక్కో, కాయికచేతసికసఙ్ఖాతాని ద్వే వీరియాని అస్స చక్కానీతి అత్థో. ఉపేక్ఖా ధురసమాధీతి ధురస్స సమాధి, ఉన్నతోనతాకారస్స అభావేన ద్విన్నమ్పి యుగపదేసానం సమతాతి అత్థో. అయఞ్హి తత్రమజ్ఝత్తుపేక్ఖా చిత్తుప్పాదస్స లీనుద్ధచ్చభావం హరిత్వా పయోగమజ్ఝత్తే చిత్తం ఠపేతి, తస్మా ఇమస్స మగ్గరథస్స ‘‘ధురసమాధీ’’తి వుత్తా. అనిచ్ఛా పరివారణన్తి బాహిరకరథస్స సీహచమ్మాదీని వియ ఇమస్సాపి అరియమగ్గరథస్స అలోభసఙ్ఖాతా అనిచ్ఛా పరివారణం నామ.

అబ్యాపాదోతి మేత్తా చ మేత్తాపుబ్బభాగో చ. అవిహింసాతి కరుణా చ కరుణాపుబ్బభాగో చ. వివేకోతి కాయవివేకాది తివిధవివేకో. యస్స ఆవుధన్తి యస్స అరియమగ్గరథే ఠితస్స కులపుత్తస్స ఏతం పఞ్చవిధం ఆవుధం. యథా హి రథే ఠితో పఞ్చహి ఆవుధేహి సపత్తే విజ్ఝతి, ఏవం యోగావచరోపి ఇమస్మిం లోకియలోకుత్తరమగ్గరథే ఠితో మేత్తాయ దోసం విజ్ఝతి, కరుణాయ విహింసం, కాయవివేకేన గణసఙ్గణికం, చిత్తవివేకేన కిలేససఙ్గణికం, ఉపధివివేకేన సబ్బాకుసలం విజ్ఝతి. తేనస్సేతం పఞ్చవిధం ‘‘ఆవుధ’’న్తి వుత్తం. తితిక్ఖాతి దురుత్తానం దురాగతానం వచనపథానం అధివాసనక్ఖన్తి. చమ్మసన్నాహోతి సన్నద్ధచమ్మో. యథా హి రథే ఠితో రథికో పటిముక్కచమ్మో ఆగతాగతే సరే ఖమతి, న నం తే విజ్ఝన్తి, ఏవం అధివాసనక్ఖన్తిసమన్నాగతో భిక్ఖు ఆగతాగతే వచనపథే ఖమతి, న నం తే విజ్ఝన్తి. తస్మా ‘‘తితిక్ఖా చమ్మసన్నాహో’’తి వుత్తో. యోగక్ఖేమాయ వత్తతీతి చతూహి యోగేహి ఖేమాయ నిబ్బానాయ వత్తతి, నిబ్బానాభిముఖో గచ్ఛతియేవ, న తిట్ఠతి న భిజ్జతీతి అత్థో.

ఏతదత్తని సమ్భూతన్తి ఏతం మగ్గయానం అత్తనో పురిసకారం నిస్సాయ లద్ధత్తా అత్తని సమ్భూతం నామ హోతి. బ్రహ్మయానం అనుత్తరన్తి అసదిసం సేట్ఠయానం. నియ్యన్తి ధీరా లోకమ్హాతి యేసం ఏతం యానం అత్థి, తే ధీరా పణ్డితపురిసా లోకమ్హా నియ్యన్తి గచ్ఛన్తి. అఞ్ఞదత్థూతి ఏకంసేన. జయం జయన్తి రాగాదయో సపత్తే జినన్తా జినన్తా.