౩. లోకన్తగమనసుత్తవణ్ణనా

౧౧౬. తతియే లోకస్సాతి చక్కవాళలోకస్స. లోకస్స అన్తన్తి సఙ్ఖారలోకస్స అన్తం. విహారం పావిసీతి ‘‘మయి విహారం పవిట్ఠే ఇమే భిక్ఖూ, ఇమం ఉద్దేసం ఆనన్దం పుచ్ఛిస్సన్తి, సో చ తేసం మమ సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన సంసన్దిత్వా కథేస్సతి. తతో నం థోమేస్సామి, మమ థోమనం సుత్వా భిక్ఖూ ఆనన్దం ఉపసఙ్కమితబ్బం, వచనఞ్చస్స సోతబ్బం సద్ధాతబ్బం మఞ్ఞిస్సన్తి, తం నేసం భవిస్సతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి చిన్తేత్వా సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వావ నిసిన్నాసనే అన్తరహితో గన్ధకుటియం పాతురహోసి. తేన వుత్తం ‘‘ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసీ’’తి.

సత్థు చేవ సంవణ్ణితోతి సత్థారా చ పసత్థో. విఞ్ఞూనన్తి ఇదమ్పి కరణత్థే సామివచనం, పణ్డితేహి సబ్రహ్మచారీహి చ సమ్భావితోతి అత్థో. పహోతీతి సక్కోతి. అతిక్కమ్మేవ మూలం అతిక్కమ్మేవ ఖన్ధన్తి సారో నామ మూలే వా ఖన్ధే వా భవేయ్య, తమ్పి అతిక్కమిత్వాతి అత్థో. ఏవంసమ్పదమిదన్తి ఏవంసమ్పత్తికం, ఈదిసన్తి అత్థో. అతిసిత్వాతి అతిక్కమిత్వా. జానం జానాతీతి జానితబ్బమేవ జానాతి. పస్సం పస్సతీతి పస్సితబ్బమేవ పస్సతి. యథా వా ఏకచ్చో విపరీతం గణ్హన్తో జానన్తోపి న జానాతి, పస్సన్తోపి న పస్సతి, న ఏవం భగవా. భగవా పన జానన్తో జానాతి, పస్సన్తో పస్సతియేవ. స్వాయం దస్సనపరిణాయకట్ఠేన చక్ఖుభూతో. విదితకరణట్ఠేన ఞాణభూతో. అవిపరీతసభావట్ఠేన పరియత్తిధమ్మపవత్తనతో వా హదయేన చిన్తేత్వా వాచాయ నిచ్ఛారితధమ్మమయోతి ధమ్మభూతో. సేట్ఠట్ఠేన బ్రహ్మభూతో. అథ వా చక్ఖు వియ భూతోతి చక్ఖుభూతో. ఏవమేతేసు పదేసు అత్థో వేదితబ్బో. స్వాయం ధమ్మస్స వత్తనతో వత్తా. పవత్తనతో పవత్తా. అత్థం నీహరిత్వా నీహరిత్వా దస్సనసమత్థతాయ అత్థస్స నిన్నేతా. అమతాధిగమాయ పటిపత్తిం దేసేతీతి అమతస్స దాతా.

అగరుం కరిత్వాతి పునప్పునం యాచాపేన్తోపి హి గరుం కరోతి నామ. అత్తనో సేక్ఖపటిసమ్భిదాఞాణే ఠత్వా సినేరుపాదతో వాలికం ఉద్ధరమానో వియ దుబ్బిఞ్ఞేయ్యం కత్వా కథేన్తోపి గరుం కరోతియేవ నామ. ఏవం అకత్వా అమ్హే పునప్పునం అయాచాపేత్వా సువిఞ్ఞేయ్యమ్పి నో కత్వా కథేహీతి వుత్తం హోతి.

యం ఖో వోతి యం ఖో తుమ్హాకం. చక్ఖునా ఖో, ఆవుసో, లోకస్మిం లోకసఞ్ఞీ హోతి లోకమానీతి చక్ఖుఞ్హి లోకే అప్పహీనదిట్ఠి పుథుజ్జనో సత్తలోకవసేన లోకోతి సఞ్జానాతి చేవ మఞ్ఞతి చ, తథా చక్కవాళలోకవసేన. న హి అఞ్ఞత్ర చక్ఖాదీహి ద్వాదసాయతనేహి తస్స సా సఞ్ఞా వా మానో వా ఉప్పజ్జతి. తేన వుత్తం, ‘‘చక్ఖునా ఖో, ఆవుసో, లోకస్మిం లోకసఞ్ఞీ హోతి లోకమానీ’’తి. ఇమస్స చ లోకస్స గమనేన అన్తో నామ ఞాతుం వా దట్ఠుం వా పత్తుం వా న సక్కా. లుజ్జనట్ఠేన పన తస్సేవ చక్ఖాదిభేదస్స లోకస్స నిబ్బానసఙ్ఖాతం అన్తం అప్పత్వా వట్టదుక్ఖస్స అన్తకిరియా నామ నత్థీతి వేదితబ్బా.

ఏవం పఞ్హం విస్సజ్జేత్వా ఇదాని ‘‘సావకేన పఞ్హో కథితోతి మా నిక్కఙ్ఖా అహువత్థ, అయం భగవా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణతులం గహేత్వా నిసిన్నో. ఇచ్ఛమానా తమేవ ఉపసఙ్కమిత్వా నిక్కఙ్ఖా హోథా’’తి ఉయ్యోజేన్తో ఆకఙ్ఖమానా పనాతిఆదిమాహ.

ఇమేహి ఆకారేహీతి ఇమేహి కారణేహి చక్కవాళలోకస్స అన్తాభావకారణేహి చేవ సఙ్ఖారలోకస్స అన్తాపత్తికారణేహి చ. ఇమేహి పదేహీతి ఇమేహి అక్ఖరసమ్పిణ్డనేహి. బ్యఞ్జనేహీతి పాటియేక్కఅక్ఖరేహి.

పణ్డితోతి పణ్డిచ్చేన సమన్నాగతో. చతూహి కారణేహి పణ్డితో ధాతుకుసలో ఆయతనకుసలో పచ్చయాకారకుసలో కారణాకారణకుసలోతి. మహాపఞ్ఞోతి మహన్తే అత్థే మహన్తే ధమ్మే మహన్తా నిరుత్తియో మహన్తాని పటిభానాని పటిగ్గణ్హనసమత్థతాయ మహాపఞ్ఞాయ సమన్నాగతో. యథా తం ఆనన్దేనాతి యథా ఆనన్దేన బ్యాకతం, తం సన్ధాయ వుత్తం. యథా ఆనన్దేన తం బ్యాకతం, అహమ్పి తం ఏవమేవ బ్యాకరేయ్యన్తి అత్థో.