౮. ఛన్నసుత్తవణ్ణనా

౯౦. అట్ఠమే ఆయస్మా ఛన్నోతి తథాగతేన సద్ధిం ఏకదివసే జాతో మహాభినిక్ఖమనదివసే సద్ధిం నిక్ఖమిత్వా పున అపరభాగే సత్థు సన్తికే పబ్బజిత్వా ‘‘అమ్హాకం బుద్ధో అమ్హాకం ధమ్మో’’తి ఏవం మక్ఖీ చేవ పళాసీ చ హుత్వా సబ్రహ్మచారీనం ఫరుసవాచాయ సఙ్ఘట్టనం కరోన్తో థేరో. అవాపురణం ఆదాయాతి కుఞ్చికం గహేత్వా. విహారేన విహారం ఉపసఙ్కమిత్వాతి ఏకం విహారం పవిసిత్వా తతో అఞ్ఞం, తతో అఞ్ఞన్తి ఏవం తేన తేన విహారేన తం తం విహారం ఉపసఙ్కమిత్వా. ఏతదవోచ ఓవదన్తు మన్తి కస్మా ఏవం మహన్తేన ఉస్సాహేన తత్థ తత్థ గన్త్వా ఏతం అవోచాతి? ఉప్పన్నసంవేగతాయ. తస్స హి పరినిబ్బుతే సత్థరి ధమ్మసఙ్గాహకత్థేరేహి పేసితో ఆయస్మా ఆనన్దో కోసమ్బిం గన్త్వా బ్రహ్మదణ్డం అదాసి. సో దిన్నే బ్రహ్మదణ్డే సఞ్జాతపరిళాహో విసఞ్ఞీభూతో పతిత్వా పున సఞ్ఞం లభిత్వా వుట్ఠాయ ఏకస్స భిక్ఖునో సన్తికం గతో, సో తేన సద్ధిం కిఞ్చి న కథేసి. అఞ్ఞస్స సన్తికం అగమాసి, సోపి న కథేసీతి ఏవం సకలవిహారం విచరిత్వా నిబ్బిన్నో పత్తచీవరం ఆదాయ బారాణసిం గన్త్వా ఉప్పన్నసంవేగో తత్థ తత్థ గన్త్వా ఏవం అవోచ.

సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చాతి సబ్బే తేభూమకసఙ్ఖారా అనిచ్చా. సబ్బే ధమ్మా అనత్తాతి సబ్బే చతుభూమకధమ్మా అనత్తా. ఇతి సబ్బేపి తే భిక్ఖూ థేరం ఓవదన్తా అనిచ్చలక్ఖణం అనత్తలక్ఖణన్తి ద్వేవ లక్ఖణాని కథేత్వా దుక్ఖలక్ఖణం న కథయింసు. కస్మా? ఏవం కిర నేసం అహోసి – ‘‘అయం భిక్ఖు వాదీ దుక్ఖలక్ఖణే పఞ్ఞాపియమానే రూపం దుక్ఖం…పే… విఞ్ఞాణం దుక్ఖం, మగ్గో దుక్ఖో, ఫలం దుక్ఖన్తి ‘తుమ్హే దుక్ఖప్పత్తా భిక్ఖూ నామా’తి గహణం గణ్హేయ్య, యథా గహణం గహేతుం న సక్కోతి, ఏవం నిద్దోసమేవస్స కత్వా కథేస్సామా’’తి ద్వేవ లక్ఖణాని కథయింసు.

పరితస్సనా ఉపాదానం ఉప్పజ్జతీతి పరితస్సనా చ ఉపాదానఞ్చ ఉప్పజ్జతి. పచ్చుదావత్తతి మానసం, అథ కో చరహి మే అత్తాతి యది రూపాదీసు ఏకోపి అనత్తా, అథ కో నామ మే అత్తాతి ఏవం పటినివత్తతి ‘‘మయ్హం మానస’’న్తి. అయం కిర థేరో పచ్చయే అపరిగ్గహేత్వా విపస్సనం పట్ఠపేసి, సాస్స దుబ్బలవిపస్సనా అత్తగాహం పరియాదాతుం అసక్కుణన్తీ సఙ్ఖారేసు సుఞ్ఞతో ఉపట్ఠహన్తేసు ‘‘ఉచ్ఛిజ్జిస్సామి వినస్సిస్సామీ’’తి ఉచ్ఛేదదిట్ఠియా చేవ పరితస్సనాయ చ పచ్చయో అహోసి. సో చ అత్తానం పాపతే పపతన్తం వియ దిస్వా, ‘‘పరితస్సనా ఉపాదానం ఉప్పజ్జతి, పచ్చుదావత్తతి మానసం, అథ కో చరహి మే అత్తా’’తి ఆహ. న ఖో పనేవం ధమ్మం పస్సతో హోతీతి చతుసచ్చధమ్మం పస్సన్తస్స ఏవం న హోతి. తావతికా విస్సట్ఠీతి తత్తకో విస్సాసో. సమ్ముఖా మేతన్తి థేరో తస్స వచనం సుత్వా, ‘‘కీదిసా ను ఖో ఇమస్స ధమ్మదేసనా సప్పాయా’’తి? చిన్తేన్తో తేపిటకం బుద్ధవచనం విచినిత్వా కచ్చానసుత్తం (సం. ని. ౨.౧౫) అద్దస ‘‘ఇదం ఆదితోవ దిట్ఠివినివేఠనం కత్వా మజ్ఝే బుద్ధబలం దీపేత్వా సణ్హసుఖుమపచ్చయాకారం పకాసయమానం గతం, ఇదమస్స దేసేస్సామీ’’తి దస్సేన్తో ‘‘సమ్ముఖా మేత’’న్తిఆదిమాహ. అట్ఠమం.