౪. అరహన్తసుత్తవణ్ణనా

౭౬. చతుత్థే యావతా, భిక్ఖవే, సత్తావాసాతి, భిక్ఖవే, యత్తకా సత్తావాసా నామ అత్థి. యావతా భవగ్గన్తి యత్తకం భవగ్గం నామ అత్థి. ఏతే అగ్గా ఏతే సేట్ఠాతి ఏతే అగ్గభూతా చేవ సేట్ఠభూతా చ. యదిదం అరహన్తోతి యే ఇమే అరహన్తో నామ. ఇదమ్పి సుత్తం పురిమనయేనేవ ఉస్సదనన్దియఞ్చ పలోభనీయఞ్చాతి వేదితబ్బం.

అథాపరం ఏతదవోచాతి తదత్థపరిదీపనాహి చేవ విసేసత్థపరిదీపనాహి చ గాథాహి ఏతం ‘‘సుఖినో వత అరహన్తో’’తిఆదివచనం అవోచ. తత్థ సుఖినోతి ఝానసుఖేన మగ్గసుఖేన ఫలసుఖేన చ సుఖితా. తణ్హా తేసం న విజ్జతీతి తేసం అపాయదుక్ఖజనికా తణ్హా న వజ్జతి. ఏవం తే ఇమస్సపి తణ్హామూలకస్స అభావేన సుఖితావ. అస్మిమానో సముచ్ఛిన్నోతి నవవిధో అస్మిమానో అరహత్తమగ్గేన సముచ్ఛిన్నో. మోహజాలం పదాలితన్తి ఞాణేన అవిజ్జాజాలం ఫాలితం.

అనేజన్తి ఏజాసఙ్ఖాతాయ తణ్హాయ పహానభూతం అరహత్తం. అనుపలిత్తాతి తణ్హాదిట్ఠిలేపేహి అలిత్తా. బ్రహ్మభూతాతి సేట్ఠభూతా. పరిఞ్ఞాయాతి తీహి పరిఞ్ఞాహి పరిజానిత్వా. సత్తసద్ధమ్మగోచరాతి సద్ధా హిరీ ఓత్తప్పం బాహుసచ్చం ఆరద్ధవీరియతా ఉపట్ఠితస్సతితా పఞ్ఞాతి ఇమే సత్త సద్ధమ్మా గోచరో ఏతేసన్తి సత్తసద్ధమ్మగోచరా.

సత్తరతనసమ్పన్నాతి సత్తహి బోజ్ఝఙ్గరతనేహి సమన్నాగతా. అనువిచరన్తీతి లోకియమహాజనాపి అనువిచరన్తియేవ. ఇధ పన ఖీణాసవానం నిరాసఙ్కచారో నామ గహితో. తేనేవాహ ‘‘పహీనభయభేరవా’’తి. తత్థ భయం భయమేవ, భేరవం బలవభయం. దసహఙ్గేహి సమ్పన్నాతి అసేక్ఖేహి దసహి అఙ్గేహి సమన్నాగతా. మహానాగాతి చతూహి కారణేహి మహానాగా. సమాహితాతి ఉపచారప్పనాహి సమాహితా. తణ్హా తేసం న విజ్జతీతి ‘‘ఊనో లోకో అతిత్తో తణ్హాదాసోతి ఖో, మహారాజ, తేన భగవతా’’తి (మ. ని. ౨.౩౦౫) ఏవం వుత్తా దాసకారికా తణ్హాపి తేసం నత్థి. ఇమినా ఖీణాసవానం భుజిస్సభావం దస్సేతి.

అసేఖఞాణన్తి అరహత్తఫలఞాణం. అన్తిమోయం సముస్సయోతి పచ్ఛిమో అయం అత్తభావో. యో సారో బ్రహ్మచరియస్సాతి సారో నామ ఫలం. తస్మిం అపరపచ్చయాతి తస్మిం అరియఫలే, న అఞ్ఞం పత్తియాయన్తి, పచ్చక్ఖతోవ పటివిజ్ఝిత్వా ఠితా. విధాసు న వికమ్పన్తీతి తీసు మానకోట్ఠాసేసు న వికమ్పన్తి. దన్తభూమిన్తి అరహత్తం. విజితావినోతి రాగాదయో విజేత్వా ఠితా.

ఉద్ధన్తిఆదీసు ఉద్ధం వుచ్చతి కేసమత్థకో, అపాచీనం పాదతలం, తిరియం వేమజ్ఝం. ఉద్ధం వా అతీతం, అపాచీనం అనాగతం, తిరియం పచ్చుప్పన్నం. ఉద్ధం వా వుచ్చతి దేవలోకో, అపాచీనం అపాయలోకో, తిరియం మనుస్సలోకో. నన్దీ తేసం న విజ్జతీతి ఏతేసు ఠానేసు సఙ్ఖేపతో వా అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నేసు ఖన్ధేసు తేసం తణ్హా నత్థి. ఇధ వట్టమూలకతణ్హాయ అభావో దస్సితో. బుద్ధాతి చతున్నం సచ్చానం బుద్ధత్తా బుద్ధా.

ఇదం పనేత్థ సీహనాదసమోధానం – ‘‘విముత్తిసుఖేనమ్హా సుఖితా, దుక్ఖజనికా నో తణ్హా పహీనా, పఞ్చక్ఖన్ధా పరిఞ్ఞాతా, దాసకారికతణ్హా చేవ వట్టమూలికతణ్హా చ పహీనా, అనుత్తరమ్హా అసదిసా, చతున్నం సచ్చానం బుద్ధత్తా బుద్ధా’’తి భవపిట్ఠే ఠత్వా అభీతనాదసఙ్ఖాతం సీహనాదం నదన్తి ఖీణాసవాతి. చతుత్థం.