౮. దుతియగద్దులబద్ధసుత్తవణ్ణనా

౧౦౦. అట్ఠమే తస్మాతి యస్మా దిట్ఠిగద్దులనిస్సితాయ తణ్హారజ్జుయా సక్కాయథమ్భే ఉపనిబద్ధో వట్టనిస్సితో బాలపుథుజ్జనో సబ్బిరియాపథేసు ఖన్ధపఞ్చకం నిస్సాయేవ పవత్తతి, యస్మా వా దీఘరత్తమిదం చిత్తం సంకిలిట్ఠం రాగేన దోసేన మోహేన, తస్మా. చిత్తసంకిలేసాతి సున్హాతాపి హి సత్తా చిత్తసంకిలేసేనేవ సంకిలిస్సన్తి, మలగ్గహితసరీరాపి చిత్తస్స వోదానత్తా విసుజ్ఝన్తి. తేనాహు పోరాణా –

‘‘రూపమ్హి సంకిలిట్ఠమ్హి, సంకిలిస్సన్తి మాణవా;

రూపే సుద్ధే విసుజ్ఝన్తి, అనక్ఖాతం మహేసినా.

‘‘చిత్తమ్హి సంకిలిట్ఠమ్హి, సంకిలిస్సన్తి మాణవా;

చిత్తే సుద్ధే విసుజ్ఝన్తి, ఇతి వుత్తం మహేసినా’’తి.

చరణం నామ చిత్తన్తి విచరణచిత్తం. సఙ్ఖా నామ బ్రాహ్మణపాసణ్డికా హోన్తి, తే పటకోట్ఠకం కత్వా తత్థ నానప్పకారా సుగతిదుగ్గతివసేన సమ్పత్తివిపత్తియో లేఖాపేత్వా, ‘‘ఇమం కమ్మం కత్వా ఇదం పటిలభతి, ఇదం కత్వా ఇద’’న్తి దస్సేన్తా తం చిత్తం గహేత్వా విచరన్తి. చిత్తేనేవ చిత్తితన్తి చిత్తకారేన చిన్తేత్వా కతత్తా చిత్తేన చిన్తితం నామ. చిత్తఞ్ఞేవ చిత్తతరన్తి తస్స చిత్తస్స ఉపాయపరియేసనచిత్తం తతోపి చిత్తతరం. తిరచ్ఛానగతా పాణా చిత్తేనేవ చిత్తితాతి కమ్మచిత్తేనేవ చిత్తితా. తం పన కమ్మచిత్తం ఇమే వట్టకతిత్తిరాదయో ‘‘ఏవం చిత్తా భవిస్సామా’’తి ఆయూహన్తా నామ నత్థి. కమ్మం పన యోనిం ఉపనేతి, యోనిమూలకో తేసం చిత్తభావో. యోనిఉపగతా హి సత్తా తంతంయోనికేహి సదిసచిత్తావ హోన్తి. ఇతి యోనిసిద్ధో చిత్తభావో, కమ్మసిద్ధా యోనీతి వేదితబ్బా.

అపిచ చిత్తం నామేతం సహజాతం సహజాతధమ్మచిత్తతాయ భూమిచిత్తతాయ వత్థుచిత్తతాయ ద్వారచిత్తతాయ ఆరమ్మణచిత్తతాయ కమ్మనానత్తమూలకానం లిఙ్గనానత్తసఞ్ఞానానత్తవోహారనానత్తాదీనం అనేకవిధానం చిత్తానం నిప్ఫాదనతాయపి తిరచ్ఛానగతచిత్తతో చిత్తతరమేవ వేదితబ్బం.

రజకోతి వత్థేసు రఙ్గేన రూపసముట్ఠాపనకో. సో పన అఛేకో అమనాపం రూపం కరోతి, ఛేకో మనాపం దస్సనీయం, ఏవమేవ పుథుజ్జనో అకుసలచిత్తేన వా ఞాణవిప్పయుత్తకుసలేన వా చక్ఖుసమ్పదాదివిరహితం విరూపం సముట్ఠాపేతి, ఞాణసమ్పయుత్తకుసలేన చక్ఖుసమ్పదాదిసమ్పన్నం అభిరూపం. అట్ఠమం.