౩. ఫేణపిణ్డూపమసుత్తవణ్ణనా

౯౫. తతియే గఙ్గాయ నదియా తీరేతి అయుజ్ఝపురవాసినో అపరిమాణభిక్ఖుపరివారం చారికం చరమానం తథాగతం అత్తనో నగరం సమ్పత్తం దిస్వా ఏకస్మిం గఙ్గాయ నివత్తనట్ఠానే మహావనసణ్డమణ్డితప్పదేసే సత్థు విహారం కత్వా అదంసు. భగవా తత్థ విహరతి. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘గఙ్గాయ నదియా తీరే’’తి. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసీతి తస్మిం విహారే వసన్తో భగవా సాయన్హసమయం గన్ధకుటితో నిక్ఖమిత్వా గఙ్గాతీరే పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనే నిసిన్నో గఙ్గాయ నదియా ఆగచ్ఛన్తం మహన్తం ఫేణపిణ్డం దిస్వా, ‘‘మమ సాసనే పఞ్చక్ఖన్ధనిస్సితం ఏకం ధమ్మం కథేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా పరివారేత్వా నిసిన్నే భిక్ఖూ ఆమన్తేసి.

మహన్తం ఫేణపిణ్డన్తి ఉట్ఠానుట్ఠానే బదరపక్కప్పమాణతో పట్ఠాయ అనుసోతాగమనేన అనుపుబ్బేన పవడ్ఢిత్వా పబ్బతకూటమత్తం జాతం, యత్థ ఉదకసప్పాదయో అనేకపాణయో నివసన్తి, ఏవరూపం మహన్తం ఫేణపిణ్డం. ఆవహేయ్యాతి ఆహరేయ్య. సో పనాయం ఫేణపిణ్డో ఉట్ఠితట్ఠానేపి భిజ్జతి, థోకం గన్త్వాపి, ఏకద్వియోజనాదివసేన దూరం గన్త్వాపి, అన్తరా పన అభిజ్జన్తోపి మహాసముద్దం పత్వా అవస్సమేవ భిజ్జతి. నిజ్ఝాయేయ్యాతి ఓలోకేయ్య. యోనిసో ఉపపరిక్ఖేయ్యాతి కారణేన ఉపపరిక్ఖేయ్య. కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, ఫేణపిణ్డే సారోతి, భిక్ఖవే, ఫేణపిణ్డమ్హి సారో నామ కిం భవేయ్య? విలీయిత్వా విద్ధంసేయ్యేవ.

ఏవమేవ ఖోతి యథా ఫేణపిణ్డో నిస్సారో, ఏవం రూపమ్పి నిచ్చసారధువసారఅత్తసారవిరహేన నిస్సారమేవ. యథా చ సో ‘‘ఇమినా పత్తం వా థాలకం వా కరిస్సామీ’’తి గహేతుం న సక్కా, గహితోపి తమత్థం న సాధేతి, భిజ్జతి ఏవ, ఏవం రూపమ్పి నిచ్చన్తి వా ధువన్తి వా అహన్తి వా మమన్తి వా గహేతుం న సక్కా, గహితమ్పి న తథా తిట్ఠతి, అనిచ్చం దుక్ఖం అనత్తా అసుభఞ్ఞేవ హోతీతి ఏవం ఫేణపిణ్డసదిసమేవ హోతి. యథా వా పన ఫేణపిణ్డో ఛిద్దావఛిద్దో అనేకసన్ధిఘటితో బహూనం ఉదకసప్పాదీనం పాణానం ఆవాసో, ఏవం రూపమ్పి ఛిద్దావఛిద్దం అనేకసన్ధిఘటితం, కులవసేనేవేత్థ అసీతి కిమికులాని వసన్తి, తదేవ తేసం సూతిఘరమ్పి వచ్చకుటిపి గిలానసాలాపి సుసానమ్పి, న తే అఞ్ఞత్థ గన్త్వా గబ్భవుట్ఠానాదీని కరోన్తి, ఏవమ్పి ఫేణపిణ్డసదిసం.

యథా చ ఫేణపిణ్డో ఆదితో బదరపక్కమత్తో హుత్వా అనుపుబ్బేన పబ్బతకూటమత్తోపి హోతి, ఏవం రూపమ్పి ఆదితో కలలమత్తం హుత్వా అనుపుబ్బేన బ్యామమత్తమ్పి గోమహింసహత్థిఆదీనం వసేన పబ్బతకూటాదిమత్తం హోతి మచ్ఛకచ్ఛపాదీనం వసేన అనేకయోజనసతపమాణమ్పి, ఏవమ్పి ఫేణపిణ్డసదిసం. యథా చ ఫేణపిణ్డో ఉట్ఠితమత్తోపి భిజ్జతి, థోకం గన్త్వాపి, దూరం గన్త్వాపి, సముద్దం పత్వా పన అవస్సమేవ భిజ్జతి, ఏవమేవం రూపమ్పి కలలభావేపి భిజ్జతి అబ్బుదాదిభావేపి, అన్తరా పన అభిజ్జమానమ్పి వస్ససతాయుకానం వస్ససతం పత్వా అవస్సమేవ భిజ్జతి, మరణముఖే చుణ్ణవిచుణ్ణం హోతి, ఏవమ్పి ఫేణపిణ్డసదిసం.

కిఞ్హి సియా, భిక్ఖవే, వేదనాయ సారోతిఆదీసు వేదనాదీనం పుబ్బుళాదీహి ఏవం సదిసతా వేదితబ్బా. యథా హి పుబ్బుళో అసారో ఏవం వేదనాపి. యథా చ సో అబలో అగయ్హూపగో, న సక్కా తం గహేత్వా ఫలకం వా ఆసనం వా కాతుం, గహితోపి భిజ్జతేవ, ఏవం వేదనాపి అబలా అగయ్హూపగా, న సక్కా నిచ్చాతి వా ధువాతి వా గహేతుం, గహితాపి న తథా తిట్ఠతి, ఏవం అగయ్హూపగతాయపి వేదనా పుబ్బుళసదిసా. యథా పన తస్మిం తస్మిం ఉదకబిన్దుమ్హి పుబ్బుళో ఉప్పజ్జతి చేవ భిజ్జతి చ, న చిరట్ఠితికో హోతి, ఏవం వేదనాపి ఉప్పజ్జతి చేవ భిజ్జతి చ, న చిరట్ఠితికా హోతి. ఏకచ్ఛరక్ఖణే కోటిసతసహస్ససఙ్ఖా ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝతి. యథా చ పుబ్బుళో ఉదకతలం, ఉదకబిన్దుం, ఉదకజల్లం, సఙ్కడ్ఢిత్వా పుటం కత్వా గహణవాతఞ్చాతి చత్తారి కారణాని పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి, ఏవం వేదనాపి వత్థుం ఆరమ్మణం కిలేసజల్లం ఫస్ససఙ్ఘట్టనఞ్చాతి చత్తారి కారణాని పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి. ఏవమ్పి వేదనా పుబ్బుళసదిసా.

సఞ్ఞాపి అసారకట్ఠేన మరీచిసదిసా. తథా అగయ్హూపగట్ఠేన. న హి సక్కా తం గహేత్వా పివితుం వా న్హాయితుం వా భాజనం వా పూరేతుం. అపిచ యథా మరీచి విప్ఫన్దతి, సఞ్జాతూమివేగా వియ ఖాయతి, ఏవం నీలసఞ్ఞాదిభేదా సఞ్ఞాపి నీలాదిఅనుభవనత్థాయ ఫన్దతి విప్ఫన్దతి. యథా చ మరీచి మహాజనం విప్పలమ్భేతి ‘‘పుణ్ణవాపి వియ పుణ్ణనదీ వియ దిస్సతీ’’తి వదాపేతి, ఏవం సఞ్ఞాపి విప్పలమ్భేతి, ‘‘ఇదం నీలకం సుభం సుఖం నిచ్చ’’న్తి వదాపేతి. పీతకాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఏవం సఞ్ఞా విప్పలమ్భనేనాపి మరీచిసదిసా.

అకుక్కుకజాతన్తి అన్తో అసఞ్జాతఘనదణ్డకం. సఙ్ఖారాపి అసారకట్ఠేన కదలిక్ఖన్ధసదిసా, తథా అగయ్హూపగట్ఠేన. యథేవ హి కదలిక్ఖన్ధతో కిఞ్చి గహేత్వా న సక్కా గోపానసిఆదీనం అత్థాయ ఉపనేతుం, ఉపనీతమ్పి న తథా హోతి, ఏవం సఙ్ఖారాపి న సక్కా నిచ్చాదివసేన గహేతుం, గహితాపి న తథా హోన్తి. యథా చ కదలిక్ఖన్ధో బహుపత్తవట్టిసమోధానో హోతి, ఏవం సఙ్ఖారక్ఖన్ధో బహుధమ్మసమోధానో. యథా చ కదలిక్ఖన్ధో నానాలక్ఖణో. అఞ్ఞోయేవ హి బాహిరాయ పత్తవట్టియా వణ్ణో, అఞ్ఞో తతో అబ్భన్తరఅబ్భన్తరానం, ఏవమేవ సఙ్ఖారక్ఖన్ధేపి అఞ్ఞదేవ ఫస్సస్స లక్ఖణం, అఞ్ఞా చేతనాదీనం, సమోధానేత్వా పన సఙ్ఖారక్ఖన్ధోవ వుచ్చతీతి ఏవమ్పి సఙ్ఖారక్ఖన్ధో కదలిక్ఖన్ధసదిసో.

చక్ఖుమా పురిసోతి మంసచక్ఖునా చేవ పఞ్ఞాచక్ఖునా చాతి ద్వీహి చక్ఖూహి చక్ఖుమా. మంసచక్ఖుమ్పి హిస్స పరిసుద్ధం వట్టతి అపగతపటలపిళకం, పఞ్ఞాచక్ఖుమ్పి అసారభావదస్సనసమత్థం. విఞ్ఞాణమ్పి అసారకట్ఠేన మాయాసదిసం, తథా అగయ్హూపగట్ఠేన. యథా చ మాయా ఇత్తరా లహుపచ్చుపట్ఠానా, ఏవం విఞ్ఞాణం. తఞ్హి తతోపి ఇత్తరతరఞ్చేవ లహుపచ్చుపట్ఠానతరఞ్చ. తేనేవ హి చిత్తేన పురిసో ఆగతో వియ గతో వియ ఠితో వియ నిసిన్నో వియ హోతి. అఞ్ఞదేవ చ ఆగమనకాలే చిత్తం, అఞ్ఞం గమనకాలాదీసు. ఏవమ్పి విఞ్ఞాణం మాయాసదిసం. మాయా చ మహాజనం వఞ్చేతి, యంకిఞ్చిదేవ ‘‘ఇదం సువణ్ణం రజతం ముత్తా’’తి గాహాపేతి, విఞ్ఞాణమ్పి మహాజనం వఞ్చేతి. తేనేవ హి చిత్తేన ఆగచ్ఛన్తం వియ గచ్ఛన్తం వియ ఠితం వియ నిసిన్నం వియ కత్వా గాహాపేతి. అఞ్ఞదేవ చ ఆగమనే చిత్తం, అఞ్ఞం గమనాదీసు. ఏవమ్పి విఞ్ఞాణం మాయాసదిసం.

భూరిపఞ్ఞేనాతి సణ్హపఞ్ఞేన చేవ విపులవిత్థతపఞ్ఞేన చ. ఆయూతి జీవితిన్ద్రియం. ఉస్మాతి కమ్మజతేజోధాతు. పరభత్తన్తి నానావిధానం కిమిగణాదీనం భత్తం హుత్వా. ఏతాదిసాయం సన్తానోతి ఏతాదిసీ అయం పవేణీ మతకస్స యావ సుసానా ఘట్టీయతీతి. మాయాయం బాలలాపినీతి య్వాయం విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో నామ, అయం బాలమహాజనలపాపనికమాయా నామ. వధకోతి ద్వీహి కారణేహి అయం ఖన్ధసఙ్ఖాతో వధకో అఞ్ఞమఞ్ఞఘాతనేనపి, ఖన్ధేసు సతి వధో పఞ్ఞాయతీతిపి. ఏకా హి పథవీధాతు భిజ్జమానా సేసధాతుయో గహేత్వావ భిజ్జతి, తథా ఆపోధాతుఆదయో. రూపక్ఖన్ధో చ భిజ్జమానో అరూపక్ఖన్ధే గహేత్వావ భిజ్జతి, తథా అరూపక్ఖన్ధేసు వేదనాదయో సఞ్ఞాదికే. చత్తారోపి చేతే వత్థురూపన్తి ఏవం అఞ్ఞమఞ్ఞవధనేనేత్థ వధకతా వేదితబ్బా. ఖన్ధేసు పన సతి వధబన్ధనచ్ఛేదాదీని సమ్భవన్తి, ఏవం ఏతేసు సతి వధభావతోపి వధకతా వేదితబ్బా. సబ్బసంయోగన్తి సబ్బం దసవిధమ్పి సంయోజనం. అచ్చుతం పదన్తి నిబ్బానం. తతియం.