౨. దేవదహసుత్తవణ్ణనా

౨. దుతియే దేవదహన్తి దేవా వుచ్చన్తి రాజానో, తేసం మఙ్గలదహో, సయంజాతో వా సో దహోతి, తస్మా ‘‘దేవదహో’’తి వుత్తో. తస్స అవిదూరే నిగమో దేవదహన్త్వేవ నపుంసకలిఙ్గవసేన సఙ్ఖం గతో. పచ్ఛాభూమగమికాతి పచ్ఛాభూమం అపరదిసాయం నివిట్ఠం జనపదం గన్తుకామా. నివాసన్తి తేమాసం వస్సావాసం. అపలోకితోతి ఆపుచ్ఛితో. అపలోకేథాతి ఆపుచ్ఛథ. కస్మా థేరం ఆపుచ్ఛాపేతి? తే సభారే కాతుకామతాయ. యో హి ఏకవిహారే వసన్తోపి సన్తికం న గచ్ఛతి పక్కమన్తో అనాపుచ్ఛా పక్కమతి, అయం నిబ్భారో నామ. యో ఏకవిహారే వసన్తోపి ఆగన్త్వా పస్సతి, పక్కమన్తో ఆపుచ్ఛతి, అయం సభారో నామ. ఇమేపి భిక్ఖూ భగవా ‘‘ఏవమిమే సీలాదీహి వడ్ఢిస్సన్తీ’’తి సభారే కాతుకామో ఆపుచ్ఛాపేతి.

పణ్డితోతి ధాతుకోసల్లాదినా చతుబ్బిధేన పణ్డిచ్చేన సమన్నాగతో. అనుగ్గాహకోతి ఆమిసానుగ్గహేన చ ధమ్మానుగ్గహేన చాతి ద్వీహిపి అనుగ్గహేహి అనుగ్గాహకో. థేరో కిర అఞ్ఞే భిక్ఖూ వియ పాతోవ పిణ్డాయ అగన్త్వా సబ్బభిక్ఖూసు గతేసు సకలం సఙ్ఘారామం అనువిచరన్తో అసమ్మట్ఠట్ఠానం సమ్మజ్జతి, అఛడ్డితం కచవరం ఛడ్డేతి, సఙ్ఘారామే దున్నిక్ఖిత్తాని మఞ్చపీఠదారుభణ్డమత్తికాభణ్డాని పటిసామేతి. కిం కారణా? ‘‘మా అఞ్ఞతిత్థియా విహారం పవిట్ఠా దిస్వా పరిభవం అకంసూ’’తి. తతో గిలానసాలం గన్త్వా గిలానే అస్సాసేత్వా ‘‘కేనత్థో’’తి పుచ్ఛిత్వా యేన అత్థో హోతి, తదత్థం తేసం దహరసామణేరే ఆదాయ భిక్ఖాచారవత్తేన వా సభాగట్ఠానే వా భేసజ్జం పరియేసిత్వా తేసం దత్వా, ‘‘గిలానుపట్ఠానం నామ బుద్ధపచ్చేకబుద్ధేహి వణ్ణితం, గచ్ఛథ సప్పురిసా అప్పమత్తా హోథా’’తి తే పేసేత్వా సయం పిణ్డాయ చరిత్వా ఉపట్ఠాకకులే వా భత్తకిచ్చం కత్వా విహారం గచ్ఛతి. ఇదం తావస్స నిబద్ధవాసట్ఠానే ఆచిణ్ణం.

భగవతి పన చారికం చరమానే ‘‘అహం అగ్గసావకో’’తి ఉపాహనం ఆరుయ్హ ఛత్తం గహేత్వా పురతో పురతో న గచ్ఛతి. యే పన తత్థ మహల్లకా వా ఆబాధికా వా అతిదహరా వా, తేసం రుజ్జనట్ఠానాని తేలేన మక్ఖాపేత్వా పత్తచీవరం అత్తనో దహరసామణేరేహి గాహాపేత్వా తందివసం వా దుతియదివసం వా తే గణ్హిత్వావ గచ్ఛతి. ఏకదివసఞ్హి తఞ్ఞేవ ఆయస్మన్తం అతివికాలే సమ్పత్తత్తా సేనాసనం అలభిత్వా, చీవరకుటియం నిసిన్నం దిస్వా, సత్థా పునదివసే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా, హత్థివానరతిత్తిరవత్థుం కథేత్వా, ‘‘యథావుడ్ఢం సేనాసనం దాతబ్బ’’న్తి సిక్ఖాపదం పఞ్ఞాపేసి. ఏవం తావేస ఆమిసానుగ్గహేన అనుగ్గణ్హాతి. ఓవదన్తో పనేస సతవారమ్పి సహస్సవారమ్పి తావ ఓవదతి, యావ సో పుగ్గలో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాతి, అథ నం విస్సజ్జేత్వా అఞ్ఞం ఓవదతి. ఇమినా నయేన ఓవదతో చస్స ఓవాదే ఠత్వా అరహత్తం పత్తా గణనపథం అతిక్కన్తా. ఏవం ధమ్మానుగ్గహేన అనుగ్గణ్హాతి.

పచ్చస్సోసున్తి తే భిక్ఖూ ‘‘అమ్హాకం నేవ ఉపజ్ఝాయో, న ఆచరియో న సన్దిట్ఠసమ్భత్తో. కిం తస్స సన్తికే కరిస్సామా’’తి? తుణ్హీభావం అనాపజ్జిత్వా ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి సత్థు వచనం సమ్పటిచ్ఛింసు. ఏళగలాగుమ్బేతి గచ్ఛమణ్డపకే. సో కిర ఏళగలాగుమ్బో ధువసలిలట్ఠానే జాతో. అథేత్థ చతూహి పాదేహి మణ్డపం కత్వా తస్స ఉపరి తం గుమ్బం ఆరోపేసుం, సో తం మణ్డపం ఛాదేసి. అథస్స హేట్ఠా ఇట్ఠకాహి పరిచినిత్వా వాలికం ఓకిరిత్వా ఆసనం పఞ్ఞాపయింసు. సీతలం దివాట్ఠానం ఉదకవాతో వాయతి. థేరో తస్మిం నిసీది. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘ఏళగలాగుమ్బే’’తి.

నానావేరజ్జగతన్తి ఏకస్స రఞ్ఞో రజ్జతో నానావిధం రజ్జగతం. విరజ్జన్తి అఞ్ఞం రజ్జం. యథా హి సదేసతో అఞ్ఞో విదేసో, ఏవం నివుత్థరజ్జతో అఞ్ఞం రజ్జం విరజ్జం నామ, తం వేరజ్జన్తి వుత్తం. ఖత్తియపణ్డితాతి బిమ్బిసారకోసలరాజాదయో పణ్డితరాజానో. బ్రాహ్మణపణ్డితాతి చఙ్కీతారుక్ఖాదయో పణ్డితబ్రాహ్మణా. గహపతిపణ్డితాతి చిత్తసుదత్తాదయో పణ్డితగహపతయో. సమణపణ్డితాతి సభియపిలోతికాదయో పణ్డితపరిబ్బాజకా. వీమంసకాతి అత్థగవేసినో. కింవాదీతి కిం అత్తనో దస్సనం వదతి, కిం లద్ధికోతి అత్థో. కిమక్ఖాయీతి కిం సావకానం ఓవాదానుసాసనిం ఆచిక్ఖతి? ధమ్మస్స చానుధమ్మన్తి భగవతా వుత్తబ్యాకరణస్స అనుబ్యాకరణం. సహధమ్మికోతి సకారణో. వాదానువాదోతి భగవతా వుత్తవాదస్స అనువాదో. ‘‘వాదానుపాతో’’తిపి పాఠో, సత్థు వాదస్స అనుపాతో అనుపతనం, అనుగమనన్తి అత్థో. ఇమినాపి వాదం అనుగతో వాదోయేవ దీపితో హోతి.

అవిగతరాగస్సాతిఆదీసు తణ్హావసేనేవ అత్థో వేదితబ్బో. తణ్హా హి రజ్జనతో రాగో, ఛన్దియనతో ఛన్దో, పియాయనట్ఠేన పేమం, పివితుకామట్ఠేన పిపాసా, అనుదహనట్ఠేన పరిళాహోతి వుచ్చతి. అకుసలే చావుసో, ధమ్మేతిఆది కస్మా ఆరద్ధం? పఞ్చసు ఖన్ధేసు అవీతరాగస్స ఆదీనవం, వీతరాగస్స చ ఆనిసంసం దస్సేతుం. తత్ర అవిఘాతోతి నిద్దుక్ఖో. అనుపాయాసోతి నిరుపతాపో. అపరిళాహోతి నిద్దాహో. ఏవం సబ్బత్థ అత్థో వేదితబ్బో. దుతియం.