౧. అట్ఠిసుత్తవణ్ణనా

౨౦౨. లక్ఖణసంయుత్తే య్వాయం ఆయస్మా చ లక్ఖణోతి లక్ఖణత్థేరో వుత్తో, ఏస జటిలసహస్సబ్భన్తరే ఏహిభిక్ఖూపసమ్పదాయ ఉపసమ్పన్నో ఆదిత్తపరియాయావసానే అరహత్తం పత్తో ఏకో మహాసావకోతి వేదితబ్బో. యస్మా పనేస లక్ఖణసమ్పన్నేన సబ్బాకారపరిపూరేన బ్రహ్మసమేన అత్తభావేన సమన్నాగతో, తస్మా ‘‘లక్ఖణో’’తి సఙ్ఖం గతో. మహామోగ్గల్లానో పన పబ్బజితదివసతో సత్తమే దివసే అరహత్తం పత్తో దుతియో అగ్గసావకో.

సితం పాత్వాకాసీతి మన్దహసితం పాతుఅకాసి, పకాసయి దస్సేసీతి వుత్తం హోతి. కిం పన దిస్వా థేరో సితం పాత్వాకాసీతి? ఉపరి పాళియం ఆగతం అట్ఠికసఙ్ఖలికం ఏకం పేతలోకే నిబ్బత్తం సత్తం దిస్వా. తఞ్చ ఖో దిబ్బేన చక్ఖునా, న పసాదచక్ఖునా. పసాదచక్ఖుస్స హి ఏతే అత్తభావా న ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి. ఏవరూపం పన అత్తభావం దిస్వా కారుఞ్ఞే కత్తబ్బే కస్మా సితం పాత్వాకాసీతి? అత్తనో చ బుద్ధఞాణస్స చ సమ్పత్తిం సమనుస్సరణతో. తఞ్హి దిస్వా థేరో ‘‘అదిట్ఠసచ్చేన నామ పుగ్గలేన పటిలభితబ్బా ఏవరూపా అత్తభావా ముత్తో అహం, లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే’’తి అత్తనో చ సమ్పత్తిం అనుస్సరిత్వా – ‘‘అహో బుద్ధస్స భగవతో ఞాణసమ్పత్తి, ‘యో కమ్మవిపాకో, భిక్ఖవే, అచిన్తేయ్యో న చిన్తేతబ్బో’తి దేసేసి, పచ్చక్ఖం వత కత్వా బుద్ధా దేసేన్తి, సుప్పటివిద్ధా బుద్ధానం ధమ్మధాతూ’’తి ఏవం బుద్ధఞాణసమ్పత్తిఞ్చ అనుస్సరిత్వా సితం పాత్వాకాసీతి.

అథ లక్ఖణత్థేరో కస్మా న అద్దస, కిమస్స దిబ్బచక్ఖు నత్థీతి? నో నత్థి, మహామోగ్గల్లానో పన ఆవజ్జేన్తో అద్దస, ఇతరో పన అనావజ్జనేన న అద్దస. యస్మా పన ఖీణాసవా నామ న అకారణా సితం కరోన్తి, తస్మా తం లక్ఖణత్థేరో పుచ్ఛి కో ను ఖో, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, హేతు, కో పచ్చయో సితస్స పాతుకమ్మాయాతి? థేరో పన యస్మా యేహి అయం ఉపపత్తి సామం అదిట్ఠా, తే దుస్సద్ధాపయా హోన్తి, తస్మా భగవన్తం సక్ఖిం కత్వా బ్యాకాతుకామతాయ అకాలో ఖో, ఆవుసోతిఆదిమాహ. తతో భగవతో సన్తికే పుట్ఠో ఇధాహం, ఆవుసోతిఆదినా నయేన బ్యాకాసి.

తత్థ అట్ఠికసఙ్ఖలికన్తి సేతం నిమ్మంసలోహితం అట్ఠిసఙ్ఘాతం. గిజ్ఝాపి కాకాపి కులలాపీతి ఏతేపి యక్ఖగిజ్ఝా చేవ యక్ఖకాకా చ యక్ఖకులలా చ పచ్చేతబ్బా. పాకతికానం పన గిజ్ఝాదీనం ఆపాథమ్పి ఏతం రూపం నాగచ్ఛతి. అనుపతిత్వా అనుపతిత్వాతి అనుబన్ధిత్వా అనుబన్ధిత్వా. వితుదేన్తీతి అసిధారూపమేహి తిఖిణేహి లోహతుణ్డకేహి విజ్ఝిత్వా విజ్ఝిత్వా ఇతో చితో చ చరన్తి గచ్ఛన్తి. సా సుదం అట్టస్సరం కరోతీతి ఏత్థ సుదన్తి నిపాతో, సా అట్ఠికసఙ్ఖలికా అట్టస్సరం ఆతురస్సరం కరోతీతి అత్థో. అకుసలవిపాకానుభవనత్థం కిర యోజనప్పమాణాపి తాదిసా అత్తభావా నిబ్బత్తన్తి, పసాదుస్సదా చ హోన్తి పక్కగణ్డసదిసా. తస్మా సా అట్ఠికసఙ్ఖలికా బలవవేదనాతురా తాదిసం సద్దమకాసీతి.

ఏవఞ్చ పన వత్వా పున ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ‘‘వట్టగామిసత్తా నామ ఏవరూపా అత్తభావా న ముచ్చన్తీ’’తి సత్తేసు కారుఞ్ఞం పటిచ్చ ఉప్పన్నం ధమ్మసంవేగం దస్సేన్తో తస్స మయ్హం, ఆవుసో, ఏతదహోసి అచ్ఛరియం వత భోతిఆదిమాహ. తతో భగవా థేరస్స ఆనుభావం పకాసేన్తో చక్ఖుభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తీతిఆదిమాహ. తత్థ చక్ఖు భూతం జాతం ఉప్పన్నం ఏతేసన్తి చక్ఖుభూతా, భూతచక్ఖుకా ఉప్పన్నచక్ఖుకా చక్ఖుం ఉప్పాదేత్వా విహరన్తీతి అత్థో. దుతియపదేపి ఏసేవ నయో. యత్ర హి నామాతి ఏత్థ యత్రాతి కారణవచనం. తత్రాయం అత్థయోజనా – యస్మా నామ సావకోపి ఏవరూపం ఞస్సతి వా దక్ఖతి వా సక్ఖిం వా కరిస్సతి, తస్మా అవోచుమ్హ – ‘‘చక్ఖుభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తి, ఞాణభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తీ’’తి. పుబ్బేవ మే సో, భిక్ఖవే, సత్తో దిట్ఠోతి బోధిమణ్డే సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణపటివేధేన అప్పమాణేసు చక్కవాళేసు అప్పమాణే సత్తనికాయే భవగతియోనిఠితినివాసే చ పచ్చక్ఖం కరోన్తేన మయా పుబ్బేవ సో సత్తో దిట్ఠోతి వదతి.

గోఘాతకోతి గావో వధిత్వా అట్ఠితో మంసం మోచేత్వా విక్కిణిత్వా జీవికం కప్పనకసత్తో. తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేనాతి తస్స నానాచేతనాహి ఆయూహితస్స అపరాపరియకమ్మస్స. తత్ర హి యాయ చేతనాయ నరకే పటిసన్ధి జనితా, తస్సా విపాకే పరిక్ఖీణే అవసేసకమ్మం వా కమ్మనిమిత్తం వా ఆరమ్మణం కత్వా పున పేతాదీసు పటిసన్ధి నిబ్బత్తతి, తస్మా సా పటిసన్ధి కమ్మసభాగతాయ ఆరమ్మణసభాగతాయ వా ‘‘తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసో’’తి వుచ్చతి. అయఞ్చ సత్తో ఏవం ఉప్పన్నో. తేనాహ – ‘‘తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేనా’’తి. తస్స కిర నరకా చవనకాలే నిమ్మంసకతానం గున్నం అట్ఠిరాసియేవ నిమిత్తం అహోసి. సో పటిచ్ఛన్నమ్పి తం కమ్మం విఞ్ఞూనం పాకటం వియ కరోన్తో అట్ఠిసఙ్ఖలికపేతో జాతో. పఠమం.