౧. పఠమవగ్గో

౧. అట్ఠిసుత్తవణ్ణనా

౨౦౨. లక్ఖణసంయుత్తే య్వాయం ఆయస్మా చ లక్ఖణోతి లక్ఖణత్థేరో వుత్తో, ఏస జటిలసహస్సబ్భన్తరే ఏహిభిక్ఖూపసమ్పదాయ ఉపసమ్పన్నో ఆదిత్తపరియాయావసానే అరహత్తం పత్తో ఏకో మహాసావకోతి వేదితబ్బో. యస్మా పనేస లక్ఖణసమ్పన్నేన సబ్బాకారపరిపూరేన బ్రహ్మసమేన అత్తభావేన సమన్నాగతో, తస్మా ‘‘లక్ఖణో’’తి సఙ్ఖం గతో. మహామోగ్గల్లానో పన పబ్బజితదివసతో సత్తమే దివసే అరహత్తం పత్తో దుతియో అగ్గసావకో.

సితం పాత్వాకాసీతి మన్దహసితం పాతుఅకాసి, పకాసయి దస్సేసీతి వుత్తం హోతి. కిం పన దిస్వా థేరో సితం పాత్వాకాసీతి? ఉపరి పాళియం ఆగతం అట్ఠికసఙ్ఖలికం ఏకం పేతలోకే నిబ్బత్తం సత్తం దిస్వా. తఞ్చ ఖో దిబ్బేన చక్ఖునా, న పసాదచక్ఖునా. పసాదచక్ఖుస్స హి ఏతే అత్తభావా న ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి. ఏవరూపం పన అత్తభావం దిస్వా కారుఞ్ఞే కత్తబ్బే కస్మా సితం పాత్వాకాసీతి? అత్తనో చ బుద్ధఞాణస్స చ సమ్పత్తిం సమనుస్సరణతో. తఞ్హి దిస్వా థేరో ‘‘అదిట్ఠసచ్చేన నామ పుగ్గలేన పటిలభితబ్బా ఏవరూపా అత్తభావా ముత్తో అహం, లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే’’తి అత్తనో చ సమ్పత్తిం అనుస్సరిత్వా – ‘‘అహో బుద్ధస్స భగవతో ఞాణసమ్పత్తి, ‘యో కమ్మవిపాకో, భిక్ఖవే, అచిన్తేయ్యో న చిన్తేతబ్బో’తి దేసేసి, పచ్చక్ఖం వత కత్వా బుద్ధా దేసేన్తి, సుప్పటివిద్ధా బుద్ధానం ధమ్మధాతూ’’తి ఏవం బుద్ధఞాణసమ్పత్తిఞ్చ అనుస్సరిత్వా సితం పాత్వాకాసీతి.

అథ లక్ఖణత్థేరో కస్మా న అద్దస, కిమస్స దిబ్బచక్ఖు నత్థీతి? నో నత్థి, మహామోగ్గల్లానో పన ఆవజ్జేన్తో అద్దస, ఇతరో పన అనావజ్జనేన న అద్దస. యస్మా పన ఖీణాసవా నామ న అకారణా సితం కరోన్తి, తస్మా తం లక్ఖణత్థేరో పుచ్ఛి కో ను ఖో, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, హేతు, కో పచ్చయో సితస్స పాతుకమ్మాయాతి? థేరో పన యస్మా యేహి అయం ఉపపత్తి సామం అదిట్ఠా, తే దుస్సద్ధాపయా హోన్తి, తస్మా భగవన్తం సక్ఖిం కత్వా బ్యాకాతుకామతాయ అకాలో ఖో, ఆవుసోతిఆదిమాహ. తతో భగవతో సన్తికే పుట్ఠో ఇధాహం, ఆవుసోతిఆదినా నయేన బ్యాకాసి.

తత్థ అట్ఠికసఙ్ఖలికన్తి సేతం నిమ్మంసలోహితం అట్ఠిసఙ్ఘాతం. గిజ్ఝాపి కాకాపి కులలాపీతి ఏతేపి యక్ఖగిజ్ఝా చేవ యక్ఖకాకా చ యక్ఖకులలా చ పచ్చేతబ్బా. పాకతికానం పన గిజ్ఝాదీనం ఆపాథమ్పి ఏతం రూపం నాగచ్ఛతి. అనుపతిత్వా అనుపతిత్వాతి అనుబన్ధిత్వా అనుబన్ధిత్వా. వితుదేన్తీతి అసిధారూపమేహి తిఖిణేహి లోహతుణ్డకేహి విజ్ఝిత్వా విజ్ఝిత్వా ఇతో చితో చ చరన్తి గచ్ఛన్తి. సా సుదం అట్టస్సరం కరోతీతి ఏత్థ సుదన్తి నిపాతో, సా అట్ఠికసఙ్ఖలికా అట్టస్సరం ఆతురస్సరం కరోతీతి అత్థో. అకుసలవిపాకానుభవనత్థం కిర యోజనప్పమాణాపి తాదిసా అత్తభావా నిబ్బత్తన్తి, పసాదుస్సదా చ హోన్తి పక్కగణ్డసదిసా. తస్మా సా అట్ఠికసఙ్ఖలికా బలవవేదనాతురా తాదిసం సద్దమకాసీతి.

ఏవఞ్చ పన వత్వా పున ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ‘‘వట్టగామిసత్తా నామ ఏవరూపా అత్తభావా న ముచ్చన్తీ’’తి సత్తేసు కారుఞ్ఞం పటిచ్చ ఉప్పన్నం ధమ్మసంవేగం దస్సేన్తో తస్స మయ్హం, ఆవుసో, ఏతదహోసి అచ్ఛరియం వత భోతిఆదిమాహ. తతో భగవా థేరస్స ఆనుభావం పకాసేన్తో చక్ఖుభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తీతిఆదిమాహ. తత్థ చక్ఖు భూతం జాతం ఉప్పన్నం ఏతేసన్తి చక్ఖుభూతా, భూతచక్ఖుకా ఉప్పన్నచక్ఖుకా చక్ఖుం ఉప్పాదేత్వా విహరన్తీతి అత్థో. దుతియపదేపి ఏసేవ నయో. యత్ర హి నామాతి ఏత్థ యత్రాతి కారణవచనం. తత్రాయం అత్థయోజనా – యస్మా నామ సావకోపి ఏవరూపం ఞస్సతి వా దక్ఖతి వా సక్ఖిం వా కరిస్సతి, తస్మా అవోచుమ్హ – ‘‘చక్ఖుభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తి, ఞాణభూతా వత, భిక్ఖవే, సావకా విహరన్తీ’’తి. పుబ్బేవ మే సో, భిక్ఖవే, సత్తో దిట్ఠోతి బోధిమణ్డే సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణపటివేధేన అప్పమాణేసు చక్కవాళేసు అప్పమాణే సత్తనికాయే భవగతియోనిఠితినివాసే చ పచ్చక్ఖం కరోన్తేన మయా పుబ్బేవ సో సత్తో దిట్ఠోతి వదతి.

గోఘాతకోతి గావో వధిత్వా అట్ఠితో మంసం మోచేత్వా విక్కిణిత్వా జీవికం కప్పనకసత్తో. తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేనాతి తస్స నానాచేతనాహి ఆయూహితస్స అపరాపరియకమ్మస్స. తత్ర హి యాయ చేతనాయ నరకే పటిసన్ధి జనితా, తస్సా విపాకే పరిక్ఖీణే అవసేసకమ్మం వా కమ్మనిమిత్తం వా ఆరమ్మణం కత్వా పున పేతాదీసు పటిసన్ధి నిబ్బత్తతి, తస్మా సా పటిసన్ధి కమ్మసభాగతాయ ఆరమ్మణసభాగతాయ వా ‘‘తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసో’’తి వుచ్చతి. అయఞ్చ సత్తో ఏవం ఉప్పన్నో. తేనాహ – ‘‘తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేనా’’తి. తస్స కిర నరకా చవనకాలే నిమ్మంసకతానం గున్నం అట్ఠిరాసియేవ నిమిత్తం అహోసి. సో పటిచ్ఛన్నమ్పి తం కమ్మం విఞ్ఞూనం పాకటం వియ కరోన్తో అట్ఠిసఙ్ఖలికపేతో జాతో. పఠమం.

౨. పేసిసుత్తవణ్ణనా

౨౦౩. మంసపేసివత్థుస్మిం గోఘాతకోతి గోమంసపేసియో కత్వా సుక్ఖాపేత్వా వల్లూరవిక్కయేన అనేకాని వస్సాని జీవికం కప్పేసి, తేనస్స నరకా చవనకాలే మంసపేసియేవ నిమిత్తం అహోసి. సో మంసపేసిపేతో జాతో. దుతియం.

౩. పిణ్డసుత్తవణ్ణనా

౨౦౪. మంసపిణ్డవత్థుస్మిం సాకుణికోతి సకుణే గహేత్వా విక్కిణనకాలే నిప్పక్ఖచమ్మే మంసపిణ్డమత్తే కత్వా విక్కిణన్తో జీవికం కప్పేసి, తేనస్స నరకా చవనకాలే మంసపిణ్డోవ నిమిత్తం అహోసి. సో మంసపిణ్డపేతో జాతో. తతియం.

౪. నిచ్ఛవిసుత్తవణ్ణనా

౨౦౫. నిచ్ఛవివత్థుస్మిం తస్స ఓరబ్భికస్స ఏళకే వధిత్వా వధిత్వా నిచ్చమ్మే కత్వా కప్పితజీవికస్స పురిమనయేనేవ నిచ్చమ్మం ఏళకసరీరం నిమిత్తం అహోసి. సో నిచ్ఛవిపేతో జాతో. చతుత్థం.

౫. అసిలోమసుత్తవణ్ణనా

౨౦౬. అసిలోమవత్థుస్మిం సో సూకరికో దీఘరత్తం నివాపపుట్ఠే సూకరే అసినా వధిత్వా వధిత్వా దీఘరత్తం జీవికం కప్పేసి, తస్స ఉక్ఖిత్తాసికభావోవ నిమిత్తం అహోసి. తస్మా అసిలోమపేతో జాతో. పఞ్చమం.

౬. సత్తిసుత్తవణ్ణనా

౨౦౭. సత్తిలోమవత్థుస్మిం సో మాగవికో ఏకం మిగఞ్చ సత్తిఞ్చ గహేత్వా వనం గన్త్వా తస్స మిగస్స సమీపం ఆగతాగతే మిగే సత్తియా విజ్ఝిత్వా మారేసి, తస్స సత్తియా విజ్ఝనకభావోయేవ నిమిత్తం అహోసి. తస్మా సత్తిలోమపేతో జాతో. ఛట్ఠం.

౭. ఉసులోమసుత్తవణ్ణనా

౨౦౮. ఉసులోమవత్థుస్మిం కారణికోతి రాజాపరాధికే అనేకాహి కారణాహి పీళేత్వా అవసానే కణ్డేన విజ్ఝిత్వా మారణకపురిసో. సో కిర ‘‘అముకస్మిం పదేసే విద్ధో మరతీ’’తి ఞత్వావ విజ్ఝతి. తస్సేవం జీవికం కప్పేత్వా నరకే ఉప్పన్నస్స తతో పక్కావసేసేన ఇధూపపత్తికాలే ఉసునా విజ్ఝనభావోయేవ నిమిత్తం అహోసి. తస్మా ఉసులోమపేతో జాతో. సత్తమం.

౮. సూచిలోమసుత్తవణ్ణనా

౨౦౯. సూచిలోమవత్థుస్మిం సూతోతి అస్సదమకో. గోదమకోతిపి వదన్తియేవ. తస్స పతోదసూచియా విజ్ఝనభావోయేవ నిమిత్తం అహోసి. తస్మా సూచిలోమపేతో జాతో. అట్ఠమం.

౯. దుతియసూచిలోమసుత్తవణ్ణనా

౨౧౦. దుతియే సూచిలోమవత్థుస్మిం సూచకోతి పేసుఞ్ఞకారకో. సో కిర మనుస్సే అఞ్ఞమఞ్ఞఞ్చ భిన్ది, రాజకులే చ ‘‘ఇమస్స ఇమం నామ అత్థి, ఇమినా ఇదం నామ కత’’న్తి సూచేత్వా సూచేత్వా అనయబ్యసనం పాపేసి. తస్మా యథా తేన సూచేత్వా మనుస్సా భిన్నా, తథా సూచీహి భేదనదుక్ఖం పచ్చనుభోతుం కమ్మమేవ నిమిత్తం కత్వా సూచిలోమపేతో జాతో. నవమం.

౧౦. కుమ్భణ్డసుత్తవణ్ణనా

౨౧౧. అణ్డభారివత్థుస్మిం గామకూటకోతి వినిచ్ఛయామచ్చో. తస్స కమ్మసభాగతాయ కుమ్భమత్తా మహాఘటప్పమాణా అణ్డా అహేసుం. సో హి యస్మా రహో పటిచ్ఛన్నే ఠానే లఞ్జం గహేత్వా కూటవినిచ్ఛయేన పాకటం దోసం కరోన్తో సామికే అస్సామికే అకాసి, తస్మాస్స రహస్సం అఙ్గం పాకటం నిబ్బత్తం. యస్మా దణ్డం పట్ఠపేన్తో పరేసం అసయ్హం భారం ఆరోపేసి, తస్మాస్స రహస్సం అఙ్గం అసయ్హభారో హుత్వా నిబ్బత్తం. యస్మా యస్మిం ఠానే ఠితేన సమేన భవితబ్బం, తస్మిం ఠత్వా విసమో అహోసి, తస్మాస్స రహస్సఙ్గే విసమా నిసజ్జావ అహోసీతి. దసమం.

పఠమో వగ్గో.