౨. దుతియవగ్గో

౧. సత్తధాతుసుత్తవణ్ణనా

౯౫. దుతియవగ్గస్స పఠమే ఆభాధాతూతి ఆలోకధాతు. ఆలోకస్సపి ఆలోకకసిణే పరికమ్మం కత్వా ఉప్పన్నజ్ఝానస్సాపీతి సహారమ్మణస్స ఝానస్స ఏతం నామం. సుభధాతూతి సుభకసిణే ఉప్పన్నజ్ఝానవసేన సహారమ్మణజ్ఝానమేవ. ఆకాసానఞ్చాయతనమేవ ఆకాసానఞ్చాయతనధాతు. సఞ్ఞావేదయితనిరోధోవ సఞ్ఞావేదయితనిరోధధాతు. ఇతి భగవా అనుసన్ధికుసలస్స భిక్ఖునో తత్థ నిసీదిత్వా పఞ్హం పుచ్ఛితుకామస్స ఓకాసం దేన్తో దేసనం నిట్ఠాపేసి.

అన్ధకారం పటిచ్చాతి అన్ధకారో హి ఆలోకేన పరిచ్ఛిన్నో, ఆలోకోపి అన్ధకారేన. అన్ధకారేన హి సో పాకటో హోతి. తస్మా ‘‘అన్ధకారం పటిచ్చ పఞ్ఞాయతీ’’తి ఆహ. అసుభం పటిచ్చాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. అసుభఞ్హి సుభేన, సుభఞ్చ అసుభేన పరిచ్ఛిన్నం, అసుభే సతి సుభం పఞ్ఞాయతి, తస్మా ఏవమాహ. రూపం పటిచ్చాతి రూపావచరసమాపత్తిం పటిచ్చ. రూపావచరసమాపత్తియా హి సతి ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తి నామ హోతి రూపసమతిక్కమో వా, తస్మా ఏవమాహ. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనధాతుఆదీసుపి ఏసేవ నయో. నిరోధం పటిచ్చాతి చతున్నం ఖన్ధానం పటిసఙ్ఖాఅప్పవత్తిం పటిచ్చ. ఖన్ధనిరోధఞ్హి పటిచ్చ నిరోధసమాపత్తి నామ పఞ్ఞాయతి, న ఖన్ధపవత్తిం, తస్మా ఏవమాహ. ఏత్థ చ చతున్నం ఖన్ధానం నిరోధోవ నిరోధసమాపత్తీతి వేదితబ్బో.

కథం సమాపత్తి పత్తబ్బాతి కథం సమాపత్తియో కీదిసా సమాపత్తియో నామ హుత్వా పత్తబ్బాతి? సఞ్ఞాసమాపత్తి పత్తబ్బాతి సఞ్ఞాయ అత్థిభావేన సఞ్ఞాసమాపత్తియో సఞ్ఞాసమాపత్తియో నామ హుత్వా పత్తబ్బా. సఙ్ఖారావసేససమాపత్తి పత్తబ్బాతి సుఖుమసఙ్ఖారానం అవసిట్ఠతాయ సఙ్ఖారావసేససమాపత్తి నామ హుత్వా పత్తబ్బా. నిరోధసమాపత్తి పత్తబ్బాతి నిరోధోవ నిరోధసమాపత్తి నిరోధసమాపత్తి నామ హుత్వా పత్తబ్బాతి అత్థో. పఠమం.

౨. సనిదానసుత్తవణ్ణనా

౯౬. దుతియే సనిదానన్తి భావనపుంసకమేతం, సనిదానో సపచ్చయో హుత్వా ఉప్పజ్జతీతి అత్థో. కామధాతుం, భిక్ఖవే, పటిచ్చాతి ఏత్థ కామవితక్కోపి కామధాతు కామావచరధమ్మాపి, విసేసతో సబ్బాకుసలమ్పి. యథాహ –

‘‘తత్థ కతమా కామధాతు? కామపటిసంయుత్తో తక్కో వితక్కో సఙ్కప్పో అప్పనా బ్యప్పనా చేతసో అభినిరోపనా మిచ్ఛాసఙ్కప్పో, అయం వుచ్చతి కామధాతు. హేట్ఠతో అవీచినిరయం పరియన్తం కరిత్వా ఉపరితో పరనిమ్మితవసవత్తీ దేవే అన్తోకరిత్వా యం ఏతస్మిం అన్తరే ఏత్థావచరా ఏత్థ పరియాపన్నా ఖన్ధధాతుఆయతనా రూపా వేదనా సఞ్ఞా సఙ్ఖారా విఞ్ఞాణం, అయం వుచ్చతి కామధాతు. సబ్బేపి అకుసలా ధమ్మా కామధాతూ’’తి (విభ. ౧౮౨).

ఏత్థ సబ్బసఙ్గాహికా అసమ్భిన్నాతి ద్వే కథా హోన్తి. కథం? కామధాతుగ్గహణేన హి బ్యాపాదధాతువిహింసాధాతుయో గహితా హోన్తీతి అయం సబ్బసఙ్గాహికా. తాసం పన ద్విన్నం ధాతూనం విసుం ఆగతత్తా సేసధమ్మా కామధాతూతి అయం అసమ్భిన్నకథా. అయమిధ గహేతబ్బా ఇమం కామధాతుం ఆరమ్మణవసేన వా సమ్పయోగవసేన వా పటిచ్చ కామసఞ్ఞా నామ ఉప్పజ్జతి. కామసఞ్ఞం పటిచ్చాతి కామసఞ్ఞం పన సమ్పయోగవసేన వా ఉపనిస్సయవసేన వా పటిచ్చ కామసఙ్కప్పో నామ ఉప్పజ్జతి. ఇమినా నయేన సబ్బపదేసు అత్థో వేదితబ్బో. తీహి ఠానేహీతి తీహి కారణేహి. మిచ్ఛా పటిపజ్జతీతి అయాథావపటిపదం అనియ్యానికపటిపదం పటిపజ్జతి.

బ్యాపాదధాతుం, భిక్ఖవేతి ఏత్థ బ్యాపాదవితక్కోపి బ్యాపాదధాతు బ్యాపాదోపి. యథాహ –

‘‘తత్థ కతమా బ్యాపాదధాతు? బ్యాపాదపటిసంయుత్తో తక్కో వితక్కో…పే… అయం వుచ్చతి బ్యాపాదధాతు. దససు ఆఘాతవత్థూసు చిత్తస్స ఆఘాతో పటివిరోధో కోపో పకోపో…పే… అనత్తమనతా చిత్తస్స, అయం వుచ్చతి బ్యాపాదధాతూ’’తి (విభ. ౧౮౨).

ఇమం బ్యాపాదధాతుం సహజాతపచ్చయాదివసేన పటిచ్చ బ్యాపాదసఞ్ఞా నామ ఉప్పజ్జతి. సేసం పురిమనయేనేవ వేదితబ్బం.

విహింసాధాతుం, భిక్ఖవేతి ఏత్థ విహింసావితక్కోపి విహింసాధాతు విహింసాపి. యథాహ –

‘‘తత్థ కతమా విహింసాధాతు? విహింసాపటిసంయుత్తో తక్కో వితక్కో…పే… అయం వుచ్చతి విహింసాధాతు. ఇధేకచ్చో పాణినా వా లేడ్డునా వా దణ్డేన వా సత్థేన వా రజ్జుయా వా అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన వా సత్తే విహేఠేతి. యా ఏవరూపా హేఠనా విహేఠనా హింసనా విహింసనా రోసనా పరూపఘాతో, అయం వుచ్చతి విహింసాధాతూ’’తి (విభ. ౧౮౨).

ఇమం విహింసాధాతుం సహజాతపచ్చయాదివసేన పటిచ్చ విహింసాసఞ్ఞా నామ ఉప్పజ్జతి. సేసమిధాపి పురిమనయేనేవ వేదితబ్బం.

తిణదాయేతి తిణగహనే అరఞ్ఞే. అనయబ్యసనన్తి అవుడ్ఢిం వినాసం. ఏవమేవ ఖోతి ఏత్థ సుక్ఖతిణదాయో వియ ఆరమ్మణం దట్ఠబ్బం, తిణుక్కా వియ అకుసలసఞ్ఞా, తిణకట్ఠనిస్సితా పాణా వియ ఇమే సత్తా. యథా సుక్ఖతిణదాయే ఠపితం తిణుక్కం ఖిప్పం వాయమిత్వా అనిబ్బాపేన్తస్స తే పాణా అనయబ్యసనం పాపుణన్తి. ఏవమేవ యే సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఉప్పన్నం అకుసలసఞ్ఞం విక్ఖమ్భనతదఙ్గసముచ్ఛేదప్పహానేహి నప్పజహన్తి, తే దుక్ఖం విహరన్తి.

విసమగతన్తి రాగవిసమాదీని అనుగతం అకుసలసఞ్ఞం. న ఖిప్పమేవ పజహతీతి విక్ఖమ్భనాదివసేన సీఘం నప్పజహతి. న వినోదేతీతి న నీహరతి. న బ్యన్తీకరోతీతి భఙ్గమత్తమ్పి అనవసేసేన్తో న విగతన్తం కరోతి. న అనభావం గమేతీతి న అనుఅభావం గమేతి. ఏవం సబ్బపదేసు న – కారో ఆహరితబ్బో. పాటికఙ్ఖాతి పాటికఙ్ఖితబ్బా ఇచ్ఛితబ్బా.

నేక్ఖమ్మధాతుం, భిక్ఖవేతి ఏత్థ నేక్ఖమ్మవితక్కోపి నేక్ఖమ్మధాతు సబ్బేపి కుసలా ధమ్మా. యథాహ –

‘‘తత్థ కతమా నేక్ఖమ్మధాతు? నేక్ఖమ్మపటిసంయుత్తో తక్కో వితక్కో…పే… సమ్మాసఙ్కప్పో, అయం వుచ్చతి నేక్ఖమ్మధాతూ’’తి (విభ. ౧౮౨).

ఇధాపి దువిధా కథా. నేక్ఖమ్మధాతుగ్గహణేన హి ఇతరాపి ద్వే ధాతుయో గహణం గచ్ఛన్తి కుసలధమ్మపరియాపన్నత్తా, అయం సబ్బసఙ్గాహికా. తా పన ధాతుయో విసుం దీపేతబ్బాతి తా ఠపేత్వా సేసా సబ్బకుసలా నేక్ఖమ్మధాతూతి అయం అసమ్భిన్నా. ఇమం నేక్ఖమ్మధాతుం సహజాతాదిపచ్చయవసేన పటిచ్చ నేక్ఖమ్మసఞ్ఞా నామ ఉప్పజ్జతి. సఞ్ఞాదీని పటిచ్చ వితక్కాదయో యథానురూపం.

అబ్యాపాదధాతుం, భిక్ఖవేతి ఏత్థ అబ్యాపాదవితక్కోపి అబ్యాపాదధాతు అబ్యాపాదోపి. యథాహ –

‘‘తత్థ కతమా అబ్యాపాదధాతు? అబ్యాపాదపటిసంయుత్తో తక్కో…పే… అయం వుచ్చతి అబ్యాపాదధాతు. యా సత్తేసు మేత్తి మేత్తాయనా మేత్తాయితత్తం మేత్తాచేతోవిముత్తి, అయం వుచ్చతి అబ్యాపాదధాతూ’’తి (విభ. ౧౮౨).

ఇమం అబ్యాపాదధాతుం పటిచ్చ వుత్తనయేనేవ అబ్యాపాదసఞ్ఞా నామ ఉప్పజ్జతి.

అవిహింసాధాతుం, భిక్ఖవేతి ఏత్థాపి అవిహింసావితక్కోపి అవిహింసాధాతు కరుణాపి. యథాహ –

‘‘తత్థ కతమా అవిహింసాధాతు? అవిహింసాపటిసంయుత్తో తక్కో…పే… అయం వుచ్చతి అవిహింసాధాతు. యా సత్తేసు కరుణా కరుణాయనా కరుణాయితత్తం కరుణాచేతోవిముత్తి, అయం వుచ్చతి అవిహింసాధాతూ’’తి (విభ. ౧౮౨).

ఇమం అవిహింసాధాతుం పటిచ్చ వుత్తనయేనేవ అవిహింసాసఞ్ఞా నామ ఉప్పజ్జతి. సేసం సబ్బత్థ వుత్తానుసారేనేవ వేదితబ్బం. దుతియం.

౩. గిఞ్జకావసథసుత్తవణ్ణనా

౯౭. తతియే ధాతుం, భిక్ఖవేతి ఇతో పట్ఠాయ అజ్ఝాసయం ధాతూతి దీపేతి. ఉప్పజ్జతి సఞ్ఞాతి అజ్ఝాసయం పటిచ్చ సఞ్ఞా ఉప్పజ్జతి, దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి, వితక్కో ఉప్పజ్జతీతి. ఇధాపి ‘‘కచ్చానో పఞ్హం పుచ్ఛిస్సతీ’’తి తస్స ఓకాసదానత్థం ఏత్తావతావ దేసనం నిట్ఠాపేసి. అసమ్మాసమ్బుద్ధేసూతి ఛసు సత్థారేసు. సమ్మాసమ్బుద్ధాతి మయమస్మ సమ్మాసమ్బుద్ధాతి. కిం పటిచ్చ పఞ్ఞాయతీతి కిస్మిం సతి హోతీతి? సత్థారానం ఉప్పన్నం దిట్ఠిం పుచ్ఛతి. అసమ్మాసమ్బుద్ధేసు తేసు సమ్మాసమ్బుద్ధా ఏతేతి ఏవం ఉప్పన్నం తిత్థియసావకానమ్పి దిట్ఠిం పుచ్ఛతియేవ.

ఇదాని యస్మా తేసం అవిజ్జాధాతుం పటిచ్చ సా దిట్ఠి హోతి, అవిజ్జాధాతు చ నామ మహతీ ధాతు, తస్మా మహతిం ధాతుం పటిచ్చ తస్సా ఉప్పత్తిం దీపేన్తో మహతీ ఖో ఏసాతిఆదిమాహ. హీనం, కచ్చాన, ధాతుం పటిచ్చాతి హీనం అజ్ఝాసయం పటిచ్చ. పణిధీతి చిత్తట్ఠపనం. సా పనేసా ఇత్థిభావం వా మక్కటాదితిరచ్ఛానభావం వా పత్థేన్తస్స ఉప్పజ్జతి. హీనో పుగ్గలోతి యస్సేతే హీనా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి, సబ్బో సో పుగ్గలోపి హీనో నామ. హీనా వాచాతి యా తస్స వాచా, సాపి హీనా. హీనం ఆచిక్ఖతీతి సో ఆచిక్ఖన్తోపి హీనమేవ ఆచిక్ఖతి, దేసేన్తోపి హీనమేవ దేసేతీతి సబ్బపదాని యోజేతబ్బాని. ఉపపత్తీతి ద్వే ఉపపత్తియో పటిలాభో చ నిబ్బత్తి చ. నిబ్బత్తి హీనకులాదివసేన వేదితబ్బా, పటిలాభో చిత్తుప్పాదక్ఖణే హీనత్తికవసేన. కథం? తస్స హి పఞ్చసు నీచకులేసు ఉప్పజ్జనతో హీనా నిబ్బత్తి, వేస్ససుద్దకులేసు ఉప్పజ్జనతో మజ్ఝిమా, ఖత్తియబ్రాహ్మణకులేసు ఉప్పజ్జనతో పణీతా. ద్వాదసాకుసలచిత్తుప్పాదానం పన పటిలాభతో హీనో పటిలాభో, తేభూమకధమ్మానం పటిలాభతో మజ్ఝిమో, నవలోకుత్తరధమ్మానం పటిలాభతో పణీతో. ఇమస్మిం పన ఠానే నిబ్బత్తియేవ అధిప్పేతాతి. తతియం.

౪. హీనాధిముత్తికసుత్తవణ్ణనా

౯౮. చతుత్థే సంసన్దన్తీతి ఏకతో హోన్తి. సమేన్తీతి సమాగచ్ఛన్తి, నిరన్తరా హోన్తి. హీనాధిముత్తికాతి హీనజ్ఝాసయా. కల్యాణాధిముత్తికాతి కల్యాణజ్ఝాసయా. చతుత్థం.

౫. చఙ్కమసుత్తవణ్ణనా

౯౯. పఞ్చమే పస్సథ నోతి పస్సథ ను. సబ్బే ఖో ఏతేతి సారిపుత్తత్థేరో భగవతా ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం మహాపఞ్ఞానం యదిదం సారిపుత్తో’’తి (అ. ని. ౧.౧౮౯) మహాపఞ్ఞేసు ఏతదగ్గే ఠపితో. ఇతి నం ‘‘ఖన్ధన్తరం ధాత్వన్తరం ఆయతనన్తరం సతిపట్ఠానబోధిపక్ఖియధమ్మన్తరం తిలక్ఖణాహతం గమ్భీరం పఞ్హం పుచ్ఛిస్సామా’’తి మహాపఞ్ఞావ పరివారేన్తి. సోపి తేసం పథవిం పత్థరేన్తో వియ సినేరుపాదతో వాలికం ఉద్ధరన్తో వియ చక్కవాళపబ్బతం భిన్దన్తో వియ సినేరుం ఉక్ఖిపన్తో వియ ఆకాసం విత్థారేన్తో వియ చన్దిమసూరియే ఉట్ఠాపేన్తో వియ చ పుచ్ఛితపుచ్ఛితం కథేతి. తేన వుత్తం ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ మహాపఞ్ఞా’’తి.

మహామోగ్గల్లానోపి భగవతా ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం ఇద్ధిమన్తానం యదిదం మహామోగ్గల్లానో’’తి ఇద్ధిమన్తేసు ఏతదగ్గే ఠపితో. ఇతి నం ‘‘పరికమ్మం ఆనిసంసం అధిట్ఠానం వికుబ్బనం పుచ్ఛిస్సామా’’తి ఇద్ధిమన్తోవ పరివారేన్తి. సోపి తేసం వుత్తనయేనేవ పుచ్ఛితపుచ్ఛితం కథేతి. తేన వుత్తం ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ మహిద్ధికా’’తి.

మహాకస్సపోపి భగవతా ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం ధుతవాదానం యదిదం మహాకస్సపో’’తి ధుతవాదేసు ఏతదగ్గే ఠపితో. ఇతి నం ‘‘ధుతఙ్గపరిహారం ఆనిసంసం సమోధానం అధిట్ఠానం భేదం పుచ్ఛిస్సామా’’తి ధుతవాదావ పరివారేన్తి. సోపి తేసం తథేవ పుచ్ఛితపుచ్ఛితం బ్యాకరోతి. తేన వుత్తం ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ధుతవాదా’’తి.

అనురుద్ధత్థేరోపి భగవతా ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం దిబ్బచక్ఖుకానం యదిదం అనురుద్ధో’’తి (అ. ని. ౧.౧౯౨) దిబ్బచక్ఖుకేసు ఏతదగ్గే ఠపితో. ఇతి నం ‘‘దిబ్బచక్ఖుస్స పరికమ్మం ఆనిసంసం ఉపక్కిలేసం పుచ్ఛిస్సామా’’తి దిబ్బచక్ఖుకావ పరివారేన్తి. సోపి తేసం తథేవ పుచ్ఛితపుచ్ఛితం కథేతి. తేన వుత్తం ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ దిబ్బచక్ఖుకా’’తి.

పుణ్ణత్థేరోపి భగవతా ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం ధమ్మకథికానం యదిదం పుణ్ణో మన్తాణిపుత్తో’’తి (అ. ని. ౧.౧౯౬) ధమ్మకథికేసు ఏతదగ్గే ఠపితో. ఇతి నం ‘‘ధమ్మకథాయ సఙ్ఖేపవిత్థారగమ్భీరుత్తానవిచిత్రకథాదీసు తం తం ఆకారం పుచ్ఛిస్సామా’’తి ధమ్మకథికావ పరివారేన్తి. సోపి తేసం ‘‘ఆవుసో, ధమ్మకథికేన నామ ఆదితో పరిసం వణ్ణేతుం వట్టతి, మజ్ఝే సుఞ్ఞతం పకాసేతుం, అన్తే చతుసచ్చవసేన కూటం గణ్హితు’’న్తి ఏవం తం తం ధమ్మకథానయం ఆచిక్ఖతి. తేన వుత్తం ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ధమ్మకథికా’’తి.

ఉపాలిత్థేరోపి భగవతా ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం వినయధరానం యదిదం ఉపాలీ’’తి (అ. ని. ౧.౨౨౮) వినయధరేసు ఏతదగ్గే ఠపితో. ఇతి నం ‘‘గరుకలహుకం సతేకిచ్ఛఅతేకిచ్ఛం ఆపత్తానాపత్తిం పుచ్ఛిస్సామా’’తి వినయధరావ పరివారేన్తి. సోపి తేసం పుచ్ఛితపుచ్ఛితం తథేవ కథేతి. తేన వుత్తం ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ వినయధరా’’తి.

ఆనన్దత్థేరోపి భగవతా ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం బహుస్సుతానం యదిదం ఆనన్దో’’తి (అ. ని. ౧.౨౨౩) బహుస్సుతేసు ఏతదగ్గే ఠపితో. ఇతి నం ‘‘దసవిధం బ్యఞ్జనబుద్ధిం అట్ఠుప్పత్తిం అనుసన్ధిం పుబ్బాపరం పుచ్ఛిస్సామా’’తి బహుస్సుతావ పరివారేన్తి. సోపి తేసం ‘‘ఇదం ఏవం వత్తబ్బం, ఇదం ఏవం గహేతబ్బ’’న్తి సబ్బం కథేతి. తేన వుత్తం ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుస్సుతా’’తి.

దేవదత్తో పన పాపిచ్ఛో ఇచ్ఛాపకతో, తేన నం ‘‘కులసఙ్గణ్హనపరిహారం నానప్పకారకం కోహఞ్ఞతం పుచ్ఛిస్సామా’’తి పాపిచ్ఛావ పరివారేన్తి. సోపి తేసం తం తం నియామం ఆచిక్ఖతి. తేన వుత్తం ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ పాపిచ్ఛా’’తి.

కస్మా పనేతే అవిదూరే చఙ్కమింసూతి. ‘‘దేవదత్తో సత్థరి పదుట్ఠచిత్తో అనత్థమ్పి కాతుం ఉపక్కమేయ్యా’’తి ఆరక్ఖగ్గహణత్థం. అథ దేవదత్తో కస్మా చఙ్కమీతి? ‘‘అకారకో అయం, యది కారకో భవేయ్య, న ఇధ ఆగచ్ఛేయ్యా’’తి అత్తనో కతదోసపటిచ్ఛాదనత్థం. కిం పన దేవదత్తో భగవతో అనత్థం కాతుం సమత్థో, భగవతో వా ఆరక్ఖకిచ్చం అత్థీతి? నత్థి. తేన వుత్తం ‘‘అట్ఠానమేతం, ఆనన్ద, అనవకాసో, యం తథాగతో పరూపక్కమేన పరినిబ్బాయేయ్యా’’తి (చూళవ. ౩౪౧). భిక్ఖూ పన సత్థరి గారవేన ఆగతా. తేనేవ భగవా ఏవం వత్వా ‘‘విస్సజ్జేహి, ఆనన్ద, భిక్ఖుసఙ్ఘ’’న్తి విస్సజ్జాపేసి. పఞ్చమం.

౬. సగాథాసుత్తవణ్ణనా

౧౦౦. ఛట్ఠే గూథో గూథేన సంసన్దతి సమేతీతి సముద్దన్తరే జనపదన్తరే చక్కవాళన్తరే ఠితోపి వణ్ణేనపి గన్ధేనపి రసేనపి నానత్తం అనుపగచ్ఛన్తో సంసన్దతి సమేతి, ఏకసదిసోవ హోతి నిరన్తరో. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. అయం పన అనిట్ఠఉపమా హీనజ్ఝాసయానం హీనఅజ్ఝాసయస్స సరిక్ఖభావదస్సనత్థం ఆహటా, ఖీరాదివిసిట్ఠోపమా కల్యాణజ్ఝాసయానం అజ్ఝాసయస్స సరిక్ఖభావదస్సనత్థం.

సంసగ్గాతి దస్సనసవనసంసగ్గాదివత్థుకేన తణ్హాస్నేహేన. వనథో జాతోతి కిలేసవనం జాతం. అసంసగ్గేన ఛిజ్జతీతి ఏకతో ఠాననిసజ్జాదీని అకరోన్తస్స అసంసగ్గేన అదస్సనేన ఛిజ్జతి. సాధుజీవీతి పరిసుద్ధజీవితం జీవమానో. సహావసేతి సహవాసం వసేయ్య. ఛట్ఠం.

౭. అస్సద్ధసంసన్దనసుత్తవణ్ణనా

౧౦౧. సత్తమే అస్సద్ధా అస్సద్ధేహీతిఆదీసు బుద్ధే వా ధమ్మే వా సఙ్ఘే వా సద్ధావిరహితా నిరోజా నిరసా పుగ్గలా సముద్దస్స ఓరిమతీరే ఠితా పారిమతీరేపి ఠితేహి అస్సద్ధేహి సద్ధిం తాయ అస్సద్ధతాయ ఏకసదిసా నిరన్తరా హోన్తి. తథా అహిరికా భిన్నమరియాదా అలజ్జిపుగ్గలా అహిరికేహి, అనోత్తప్పినో పాపకిరియాయ అభాయమానా అనోత్తప్పీహి, అప్పస్సుతా సుతవిరహితా అప్పస్సుతేహి, కుసీతా ఆలసియపుగ్గలా కుసీతేహి, ముట్ఠస్సతినో భత్తనిక్ఖిత్తకాకమంసనిక్ఖిత్తసిఙ్గాలసదిసా ముట్ఠస్సతీహి, దుప్పఞ్ఞా ఖన్ధాదిపరిచ్ఛేదికాయ పఞ్ఞాయ అభావేన నిప్పఞ్ఞా తాదిసేహేవ దుప్పఞ్ఞేహి, సద్ధాసమ్పన్నా చేతియవన్దనాదికిచ్చపసుతా సద్ధేహి, హిరిమనా లజ్జిపుగ్గలా హిరిమనేహి, ఓత్తప్పినో పాపభీరుకా ఓత్తప్పీహి, బహుస్సుతా సుతధరా ఆగమధరా తన్తిపాలకా వంసానురక్ఖకా బహుస్సుతేహి, ఆరద్ధవీరియా పరిపుణ్ణపరక్కమా ఆరద్ధవీరియేహి, ఉపట్ఠితస్సతీ సబ్బకిచ్చపరిగ్గాహికాయ సతియా సమన్నాగతా ఉపట్ఠితస్సతీహి, పఞ్ఞవన్తో మహాపఞ్ఞేహి వజిరూపమఞాణేహి పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం దూరే ఠితాపి తాయ పఞ్ఞాసమ్పత్తియా సంసన్దన్తి సమేన్తి. సత్తమం.

౮-౧౨. అస్సద్ధమూలకసుత్తాదివణ్ణనా

౧౦౨-౧౦౬. అట్ఠమాదీని తేయేవ అస్సద్ధాదిధమ్మే తికవసేన కత్వా దేసితాని. తత్థ అట్ఠమే అస్సద్ధాదిమూలకా కణ్హపక్ఖసుక్కపక్ఖవసేన పఞ్చ తికా వుత్తా, నవమే అహిరికమూలకా చత్తారో. దసమే అనోత్తప్పమూలకా తయో, ఏకాదసమే అప్పస్సుతమూలకా ద్వే, ద్వాదసమే కుసీతమూలకో ఏకో తికో వుత్తోతి సబ్బేపి పఞ్చసు సుత్తన్తేసు పన్నరస తికా హోన్తి. పన్నరస చేతే సుత్తన్తాతిపి వదన్తి. అయం తికపేయ్యాలో నామ. అట్ఠమాదీని.

దుతియో వగ్గో.