౯. తిస్ససుత్తవణ్ణనా

౨౪౩. నవమే దుమ్మనోతి ఉప్పన్నదోమనస్సో. కస్మా పనాయం ఏవం దుక్ఖీ దుమ్మనో జాతోతి? ఖత్తియపబ్బజితో హేస, తేన నం పబ్బాజేత్వా దుపట్టసాటకం నివాసాపేత్వా వరచీవరం పారుపేత్వా అక్ఖీని అఞ్జేత్వా మనోసిలాతేలేన సీసం మక్ఖేసుం. సో భిక్ఖూసు రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానం గతేసు ‘‘భిక్ఖునా నామ వివిత్తోకాసే నిసీదితబ్బ’’న్తి అజానన్తో భోజనసాలం గన్త్వా మహాపీఠం ఆరుహిత్వా నిసీది. దిసావచరా ఆగన్తుకా పంసుకూలికా భిక్ఖూ ఆగన్త్వా, ‘‘ఇమినావ నీహారేన రజోకిణ్ణేహి గత్తేహి న సక్కా దసబలం పస్సితుం. భణ్డకం తావ ఠపేస్సామా’’తి భోజనసాలం అగమంసు. సో తేసు మహాథేరేసు ఆగచ్ఛన్తేసు నిచ్చలో నిసీదియేవ. అఞ్ఞే భిక్ఖూ ‘‘పాదవత్తం కరోమ, తాలవణ్టేన బీజామా’’తి ఆపుచ్ఛన్తి. అయం పన నిసిన్నకోవ ‘‘కతివస్సత్థా’’తి? పుచ్ఛిత్వా, ‘‘మయం అవస్సికా. తుమ్హే పన కతివస్సత్థా’’తి? వుత్తే, ‘‘మయం అజ్జ పబ్బజితా’’తి ఆహ. అథ నం భిక్ఖూ, ‘‘ఆవుసో, అధునా ఛిన్నచూళోసి, అజ్జాపి తే సీసమూలే ఊకాగన్ధో వాయతియేవ, త్వం నామ ఏత్తకేసు వుడ్ఢతరేసు వత్తం ఆపుచ్ఛన్తేసు నిస్సద్దో నిచ్చలో నిసిన్నో, అపచితిమత్తమ్పి తే నత్థి, కస్స సాసనే పబ్బజితోసీ’’తి? పరివారేత్వా తం వాచాసత్తీహి పహరన్తా ‘‘కిం త్వం ఇణట్టో వా భయట్టో వా జీవితుం అసక్కోన్తో పబ్బజితో’’తి? ఆహంసు. సో ఏకమ్పి థేరం ఓలోకేసి, తేన ‘‘కిం మం ఓలోకేసి మహల్లకా’’తి? వుత్తే అఞ్ఞం ఓలోకేసి, తేనపి తథేవ వుత్తే అథస్స ‘‘ఇమే మం పరివారేత్వా వాచాసత్తీహి విజ్ఝన్తీ’’తి ఖత్తియమానో ఉప్పజ్జి. అక్ఖీసు మణివణ్ణాని అస్సూని సఞ్చరింసు. తతో నే ఆహ – ‘‘కస్స సన్తికం ఆగతత్థా’’తి. తే ‘‘కిం పన త్వం ‘మయ్హం సన్తికం ఆగతా’తి? అమ్హే మఞ్ఞసి గిహిబ్యఞ్జనభట్ఠకా’’తి వత్వా, ‘‘సదేవకే లోకే అగ్గపుగ్గలస్స సత్థు సన్తికం ఆగతమ్హా’’తి ఆహంసు. సో ‘‘మయ్హం భాతు సన్తికే ఆగతా తుమ్హే, యది ఏవం ఇదాని వో ఆగతమగ్గేనేవ గమనం కరిస్సామీ’’తి కుజ్ఝిత్వా నిక్ఖన్తో అన్తరామగ్గే చిన్తేసి – ‘‘మయి ఇమినావ నీహారేన గతే సత్థా ఏతే న నీహరాపేస్సతీ’’తి దుక్ఖీ దుమ్మనో అస్సూని పవత్తయమానో అగమాసి. ఇమినా కారణేన ఏస ఏవం జాతోతి.

వాచాసన్నితోదకేనాతి వచనపతోదేన. సఞ్జమ్భరిమకంసూతి సఞ్జమ్భరితం నిరన్తరం ఫుటం అకంసు, ఉపరి విజ్ఝింసూతి వుత్తం హోతి. వత్తాతి పరే యదిచ్ఛకం వదతియేవ. నో చ వచనక్ఖమోతి పరేసం వచనం ఖమితుం న సక్కోతి. ఇదాని తావ త్వం ఇమినా కోపేన ఇమినా వుత్తవాచాసన్నితోదకేన విద్ధో. అతీతే పన రట్ఠతో చ పబ్బాజితోతి. ఏవం వుత్తే, ‘‘కతరస్మిం కాలే భగవా’’తి? భిక్ఖూ భగవన్తం యాచింసు.

సత్థా ఆహ – అతీతే బారాణసియం బారాణసిరాజా రజ్జం కారేసి. అథేకో జాతిమా, ఏకో మాతఙ్గోతి ద్వే ఇసయో బారాణసిం అగమంసు. తేసు జాతిమా పురేతరం గన్త్వా కుమ్భకారసాలాయం నిసీది. మాతఙ్గో తాపసో పచ్ఛా గన్త్వా తత్థ ఓకాసం యాచి కుమ్భకారో ‘‘అత్థేత్థ పఠమతరం పవిట్ఠో పబ్బజితో, తం పుచ్ఛా’’తి ఆహ. సో అత్తనో పరిక్ఖారం గహేత్వా సాలాయ ద్వారమూలే ఠత్వా, ‘‘అమ్హాకమ్పి ఆచరియ ఏకరత్తివాసాయ ఓకాసం దేథా’’తి ఆహ. ‘‘పవిస, భో’’తి. పవిసిత్వా నిసిన్నం, ‘‘భో, కిం గోత్తోసీ’’తి? పుచ్ఛి. ‘‘చణ్డాలగోత్తోమ్హీ’’తి. ‘‘న సక్కా తయా సద్ధిం ఏకట్ఠానే నిసీదితుం, ఏకమన్తం గచ్ఛా’’తి. సో చ తత్థేవ తిణసన్థారకం పత్థరిత్వా నిపజ్జి, జాతిమా ద్వారం నిస్సాయ నిపజ్జి. ఇతరో పస్సావత్థాయ నిక్ఖమన్తో తం ఉరస్మిం అక్కమి. ‘‘కో ఏసో’’తి చ వుత్తే? ‘‘అహం ఆచరియా’’తి ఆహ. ‘‘రే చణ్డాల, కిం అఞ్ఞతో మగ్గం న పస్ససి? అథ మే ఆగన్త్వా అక్కమసీ’’తి. ‘‘ఆచరియ, అదిస్వా మే అక్కన్తోసి, ఖమ మయ్హ’’న్తి. సో మహాపురిసే బహి నిక్ఖన్తే చిన్తేసి – ‘‘అయం పచ్చాగచ్ఛన్తోపి ఇతోవ ఆగమిస్సతీ’’తి పరివత్తేత్వా నిపజ్జి. మహాపురిసోపి ‘‘ఆచరియో ఇతో సీసం కత్వా నిపన్నో, పాదసమీపేన గమిస్సామీ’’తి పవిసన్తో పున ఉరస్మింయేవ అక్కమి. ‘‘కో ఏసో’’తి చ వుత్తే? ‘‘అహం ఆచరియా’’తి ఆహ. ‘‘పఠమం తావ తే అజానన్తేన కతం, ఇదాని మం ఘటేన్తోవ అకాసి, సూరియే తే ఉగ్గచ్ఛన్తే సత్తధా ముద్ధా ఫలతూ’’తి సపి. మహాపురిసో కిఞ్చి అవత్వా పురేఅరుణేయేవ సూరియం గణ్హి, నాస్స ఉగ్గన్తుం అదాసి. మనుస్సా చ హత్థిఅస్సాదయో చ పబుజ్ఝింసు.

మనుస్సా రాజకులం గన్త్వా, ‘‘దేవ, సకలనగరే అప్పబుద్ధో నామ నత్థి, న చ అరుణుగ్గం పఞ్ఞాయతి, కిన్ను ఖో ఏత’’న్తి? తేన హి నగరం పరివీమంసథాతి. తే పరివీమంసన్తా కుమ్భకారసాలాయం ద్వే తాపసే దిస్వా, ‘‘ఇమేసం ఏతం కమ్మం భవిస్సతీ’’తి గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసుం. రఞ్ఞా చ ‘‘పుచ్ఛథ నే’’తి వుత్తా ఆగన్త్వా జాతిమన్తం పుచ్ఛింసు – ‘‘తుమ్హేహి అన్ధకారం కత’’న్తి. ‘‘న మయా కతం, ఏస పన కూటజటిలో ఛవో అనన్తమాయో, తం పుచ్ఛథా’’తి. తే ఆగన్త్వా మహాపురిసం పుచ్ఛింసు – ‘‘తుమ్హేహి, భన్తే, అన్ధకారం కత’’న్తి. ‘‘ఆమ అయం ఆచరియో మం అభిసపి, తస్మా మయా కత’’న్తి. తే గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసుం. రాజాపి ఆగన్త్వా మహాపురిసం ‘‘తుమ్హేహి కతం, భన్తే’’తి? పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ, మహారాజా’’తి. ‘‘కస్మా భన్తే’’తి? ‘‘ఇమినా అభిసపితోమ్హి, సచే మం ఏసో ఖమాపేస్సతి, సూరియం విస్సజ్జేస్సామీ’’తి. రాజా ‘‘ఖమాపేథ, భన్తే, ఏత’’న్తి ఆహ. ఇతరో ‘‘మాదిసో జాతిమా కిం ఏవరూపం చణ్డాలం ఖమాపేస్సతి? న ఖమాపేమీ’’తి.

అథ నం మనుస్సా ‘‘న కిం త్వం అత్తనో రుచియా ఖమాపేస్ససీ’’తి? వత్వా హత్థేసు చ పాదేసు చ గహేత్వా పాదమూలే నిపజ్జాపేత్వా ‘‘ఖమాపేహీ’’తి ఆహంసు. సో నిస్సద్దో నిపజ్జి. పునపి నం ‘‘ఖమాపేహీ’’తి ఆహంసు. తతో ‘‘ఖమ మయ్హం, ఆచరియా’’తి ఆహ. మహాపురిసో ‘‘అహం తావ తుయ్హం ఖమిత్వా సూరియం విస్సజ్జేస్సామి, సూరియే పన ఉగ్గతే తవ సీసం సత్తధా ఫలిస్సతీ’’తి వత్వా, ‘‘ఇమస్స సీసప్పమాణం మత్తికాపిణ్డం మత్థకే ఠపేత్వా ఏతం నదియా గలప్పమాణే ఉదకే ఠపేథా’’తి ఆహ. మనుస్సా తథా అకంసు. ఏత్తావతా సరట్ఠకం రాజబలం సన్నిపతి. మహాపురిసో సూరియం ముఞ్చి. సూరియరస్మి ఆగన్త్వా మత్తికాపిణ్డం పహరి. సో సత్తధా భిజ్జి. తావదేవ సో నిముజ్జిత్వా ఏకేన తిత్థేన ఉత్తరిత్వా పలాయి. సత్థా ఇమం వత్థుం ఆహరిత్వా, ‘‘ఇదాని తావ త్వం భిక్ఖూనం సన్తికే పరిభాసం లభసి, పుబ్బేపి ఇమం కోధం నిస్సాయ రట్ఠతో పబ్బాజితో’’తి అనుసన్ధిం ఘటేత్వా అథ నం ఓవదన్తో న ఖో తే తం తిస్స పతిరూపన్తిఆదిమాహ. నవమం.