౧౦. భిక్ఖుసంయుత్తం

౧. కోలితసుత్తవణ్ణనా

౨౩౫. భిక్ఖుసంయుత్తస్స పఠమే, ఆవుసోతి సావకానం ఆలాపో. బుద్ధా హి భగవన్తో సావకే ఆలపన్తా, ‘‘భిక్ఖవే’’తి ఆలపన్తి, సావకా పన ‘‘బుద్ధేహి సదిసా మా హోమా’’తి, ‘‘ఆవుసో’’తి పఠమం వత్వా పచ్ఛా, ‘‘భిక్ఖవే’’తి భణన్తి. బుద్ధేహి చ ఆలపితే భిక్ఖుసఙ్ఘో, ‘‘భన్తే’’తి పటివచనం దేతి సావకేహి, ‘‘ఆవుసో’’తి. అయం వుచ్చతీతి యస్మా దుతియజ్ఝానే వితక్కవిచారా నిరుజ్ఝన్తి, యేసం నిరోధా సద్దాయతనం అప్పవత్తిం గచ్ఛతి, తస్మా యదేతం దుతియం ఝానం నామ, అయం వుచ్చతి ‘‘అరియానం తుణ్హీభావో’’తి. అయమేత్థ యోజనా. ‘‘ధమ్మీ వా కథా అరియో వా తుణ్హీభావో’’తి ఏత్థ పన కమ్మట్ఠానమనసికారోపి పఠమజ్ఝానాదీనిపి అరియో తుణ్హీభావోత్వేవ సఙ్ఖం గతాని.

వితక్కసహగతాతి వితక్కారమ్మణా. సఞ్ఞామనసికారాతి సఞ్ఞా చ మనసికారో చ. సముదాచరన్తీతి పవత్తన్తి. థేరస్స కిర దుతియజ్ఝానం న పగుణం. అథస్స తతో వుట్ఠితస్స వితక్కవిచారా న సన్తతో ఉపట్ఠహింసు. ఇచ్చస్స దుతియజ్ఝానమ్పి సఞ్ఞామనసికారాపి హానభాగియావ అహేసుం, తం దస్సేన్తో ఏవమాహ. సణ్ఠపేహీతి సమ్మా ఠపేహి. ఏకోదిభావం కరోహీతి ఏకగ్గం కరోహి. సమాదహాతి సమ్మా ఆదహ ఆరోపేహి. మహాభిఞ్ఞతన్తి ఛళభిఞ్ఞతం. సత్థా కిర ఇమినా ఉపాయేన సత్త దివసే థేరస్స హానభాగియం సమాధిం వడ్ఢేత్వా థేరం ఛళభిఞ్ఞతం పాపేసి. పఠమం.

౨. ఉపతిస్ససుత్తవణ్ణనా

౨౩౬. దుతియే అత్థి ను ఖో తం కిఞ్చి లోకస్మిన్తి ఇదం అతిఉళారమ్పి సత్తం వా సఙ్ఖారం వా సన్ధాయ వుత్తం. సత్థుపి ఖోతి ఇదం యస్మా ఆనన్దత్థేరస్స సత్థరి అధిమత్తో ఛన్దో చ పేమఞ్చ, తస్మా ‘‘కిం ను ఖో ఇమస్స థేరస్స సత్థు విపరిణామేనపి సోకాదయో నుప్పజ్జేయ్యు’’న్తి జాననత్థం పుచ్ఛతి? దీఘరత్తన్తి సూకరఖతలేణద్వారే దీఘనఖపరిబ్బాజకస్స వేదనాపరిగ్గహసుత్తన్తం దేసితదివసతో పట్ఠాయ అతిక్కన్తకాలం సన్ధాయాహ. తస్మిఞ్హి దివసే థేరస్స ఇమే వట్టానుగతకిలేసా సమూహతాతి. దుతియం.

౩. ఘటసుత్తవణ్ణనా

౨౩౭. తతియే ఏకవిహారేతి ఏకస్మిం గబ్భే. తదా కిర బహూ ఆగన్తుకా భిక్ఖూ సన్నిపతింసు. తస్మిం పరివేణగ్గేన వా విహారగ్గేన వా సేనాసనేసు అపాపుణన్తేసు ద్విన్నం థేరానం ఏకో గబ్భో సమ్పత్తో. తే దివా పాటియేక్కేసు ఠానేసు నిసీదన్తి, రత్తిం పన నేసం అన్తరే చీవరసాణిం పసారేన్తి. తే అత్తనో అత్తనో పత్తపత్తట్ఠానేయేవ నిసీదన్తి. తేన వుత్తం ‘‘ఏకవిహారే’’తి. ఓళారికేనాతి ఇదం ఓళారికారమ్మణతం సన్ధాయ వుత్తం. దిబ్బచక్ఖుదిబ్బసోతధాతువిహారేన హి సో విహాసి, తేసఞ్చ రూపాయతనసద్దాయతనసఙ్ఖాతం ఓళారికం ఆరమ్మణం. ఇతి దిబ్బచక్ఖునా రూపస్స దిట్ఠత్తా దిబ్బాయ చ సోతధాతుయా సద్దస్స సుతత్తా సో విహారో ఓళారికో నామ జాతో. దిబ్బచక్ఖు విసుజ్ఝీతి భగవతో రూపదస్సనత్థాయ విసుద్ధం అహోసి. దిబ్బా చ సోతధాతూతి సాపి భగవతో సద్దసుణనత్థం విసుజ్ఝి. భగవతోపి థేరస్స రూపదస్సనత్థఞ్చేవ సద్దసుణనత్థఞ్చ తదుభయం విసుజ్ఝి. తదా కిర థేరో ‘‘కథం ను ఖో ఏతరహి సత్థా విహరతీ’’తి ఆలోకం వడ్ఢేత్వా దిబ్బేన చక్ఖునా సత్థారం జేతవనే విహారే గన్ధకుటియం నిసిన్నం దిస్వా తస్స దిబ్బాయ సోతధాతుయా సద్దం సుణి. సత్థాపి తథేవ అకాసి. ఏవం తే అఞ్ఞమఞ్ఞం పస్సింసు చేవ, సద్దఞ్చ అస్సోసుం.

ఆరద్ధవీరియోతి పరిపుణ్ణవీరియో పగ్గహితవీరియో. యావదేవ ఉపనిక్ఖేపనమత్తాయాతి తియోజనసహస్సవిత్థారస్స హిమవతో సన్తికే ఠపితా సాసపమత్తా పాసాణసక్ఖరా ‘‘హిమవా ను ఖో మహా, అయం ను ఖో పాసాణసక్ఖరా’’తి ఏవం యావ ఉపనిక్ఖేపనమత్తస్సేవ అత్థాయ భవేయ్యాతి వుత్తం హోతి. పరతోపి ఏసేవ నయో. కప్పన్తి ఆయుకప్పం. లోణఘటాయాతి చక్కవాళముఖవట్టియా ఆధారకం కత్వా ముఖవట్టియా బ్రహ్మలోకం ఆహచ్చ ఠితాయ లోణచాటియాతి దస్సేతి.

ఇమే పన థేరా ఉపమం ఆహరన్తా సరిక్ఖకేనేవ చ విజ్జమానగుణేన చ ఆహరింసు. కథం? అయఞ్హి ఇద్ధి నామ అచ్చుగ్గతట్ఠేన చేవ విపులట్ఠేన చ హిమవన్తసదిసా, పఞ్ఞా చతుభూమకధమ్మే అనుపవిసిత్వా ఠితట్ఠేన సబ్బబ్యఞ్జనేసు అనుపవిట్ఠలోణరససదిసా. ఏవం తావ సరిక్ఖకట్ఠేన ఆహరింసు. సమాధిలక్ఖణం పన మహామోగ్గల్లానత్థేరస్స విభూతం పాకటం. కిఞ్చాపి సారిపుత్తత్థేరస్స అవిజ్జమానఇద్ధి నామ నత్థి, భగవతా పన ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం ఇద్ధిమన్తానం యదిదం మహామోగ్గల్లానో’’తి అయమేవ ఏతదగ్గే ఠపితో. విపస్సనాలక్ఖణం పన సారిపుత్తత్థేరస్స విభూతం పాకటం. కిఞ్చాపి మహామోగ్గల్లానత్థేరస్సాపి పఞ్ఞా అత్థి, భగవతా పన ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం మహాపఞ్ఞానం యదిదం సారిపుత్తో’’తి (అ. ని. ౧.౧౮౯) అయమేవ ఏతదగ్గే ఠపితో. తస్మా యథా ఏతే అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ధురం న పాపుణన్తి, ఏవం విజ్జమానగుణేన ఆహరింసు. సమాధిలక్ఖణస్మిఞ్హి మహామోగ్గల్లానో నిప్ఫత్తిం గతో, విపస్సనాలక్ఖణే సారిపుత్తత్థేరో, ద్వీసుపి ఏతేసు సమ్మాసమ్బుద్ధోతి. తతియం.

౪. నవసుత్తవణ్ణనా

౨౩౮. చతుత్థే అప్పోస్సుక్కోతి నిరుస్సుక్కో. సఙ్కసాయతీతి విహరతి. వేయ్యావచ్చన్తి చీవరే కత్తబ్బకిచ్చం. ఆభిచేతసికానన్తి అభిచిత్తం ఉత్తమచిత్తం నిస్సితానం. నికామలాభీతి ఇచ్ఛితిచ్ఛితక్ఖణే సమాపజ్జనసమత్థతాయ నికామలాభీ. అకిచ్ఛలాభీతి ఝానపారిపన్థికే సుఖేన విక్ఖమ్భేత్వా సమాపజ్జనసమత్థతాయ అదుక్ఖలాభీ. అకసిరలాభీతి యథాపరిచ్ఛేదేన వుట్ఠానసమత్థతాయ విపులలాభీ, పగుణజ్ఝానోతి అత్థో. సిథిలమారబ్భాతి సిథిలవీరియం పవత్తేత్వా. చతుత్థం.

౫. సుజాతసుత్తవణ్ణనా

౨౩౯. పఞ్చమే అభిరూపోతి అఞ్ఞాని రూపాని అతిక్కన్తరూపో. దస్సనీయోతి దట్ఠబ్బయుత్తో. పాసాదికోతి దస్సనేన చిత్తం పసాదేతుం సమత్థో. వణ్ణపోక్ఖరతాయాతి ఛవివణ్ణసున్దరతాయ. పఞ్చమం.

౬. లకుణ్డకభద్దియసుత్తవణ్ణనా

౨౪౦. ఛట్ఠే దుబ్బణ్ణన్తి విరూపసరీరవణ్ణం. ఓకోటిమకన్తి రస్సం. పరిభూతరూపన్తి పమాణవసేన పరిభూతజాతికం. తం కిర ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ, ‘‘ఆవుసో భద్దియ, ఆవుసో, భద్దియా’’తి తత్థ తత్థ పరామసిత్వా నానప్పకారం కీళన్తి ఆకడ్ఢన్తి పరికడ్ఢన్తి. తేన వుత్తం ‘‘పరిభూతరూప’’న్తి. కస్మా పనేస ఏవరూపో జాతో? అయం కిర అతీతే ఏకో మహారాజా అహోసి, తస్స మహల్లకా చ మహల్లకిత్థియో చ పటికూలా హోన్తి. సో సచే మహల్లకే పస్సతి, తేసం చూళం ఠపాపేత్వా కచ్ఛం బన్ధాపేత్వా యథారుచి కీళాపేతి. మహల్లకిత్థియోపి దిస్వా తాసమ్పి ఇచ్ఛితిచ్ఛితం విప్పకారం కత్వా యథారుచి కీళాపేతి. తేసం పుత్తధీతాదీనం సన్తికే మహాసారజ్జం ఉప్పజ్జతి. తస్స పాపకిరియా పథవితో పట్ఠాయ ఛదేవలోకే ఏకకోలాహలం అకాసి.

అథ సక్కో చిన్తేసి – ‘‘అయం అన్ధబాలో మహాజనం విహేఠేతి, కరిస్సామిస్స నిగ్గహ’’న్తి. సో మహల్లకగామియవణ్ణం కత్వా యానకే ఏకం తక్కచాటిం ఆరోపేత్వా యానం పేసేన్తో నగరం పవిసతి. రాజాపి హత్థిం ఆరుయ్హ నగరతో నిక్ఖన్తో తం దిస్వా – ‘‘అయం మహల్లకో తక్కయానకేన అమ్హాకం అభిముఖో ఆగచ్ఛతి, వారేథ వారేథా’’తి ఆహ. మనుస్సా ఇతో చితో చ పక్ఖన్దన్తాపి న పస్సన్తి. సక్కో హి ‘‘రాజావ మం పస్సతు, మా అఞ్ఞే’’తి ఏవం అధిట్ఠహి. అథ తేసు మనుస్సేసు ‘‘కహం, దేవ, కహం దేవా’’తి వదన్తేసు ఏవ రాజా సహ హత్థినా వచ్ఛో వియ ధేనుయా యానస్స హేట్ఠా పావిసి. సక్కో తక్కచాటిం భిన్ది.

రాజా సీసతో పట్ఠాయ తక్కేన కిలిన్నసరీరో అహోసి. సో సరీరం ఉబ్బట్టాపేత్వా ఉయ్యానపోక్ఖరణియం న్హత్వా అలఙ్కతసరీరో నగరం పవిసన్తో పున తం అద్దస. దిస్వా ‘‘అయం సో అమ్హేహి దిట్ఠమహల్లకో పున దిస్సతి. వారేథ వారేథ న’’న్తి ఆహ. మనుస్సా ‘‘కహం, దేవ, కహం, దేవా’’తి ఇతో చితో చ విధావింసు. సో పఠమవిప్పకారమేవ పున పాపుణి. తస్మిం ఖణే సక్కో గోణే చ యానఞ్చ అన్తరధాపేత్వా ఆకాసే ఠత్వా ఆహ, ‘‘అన్ధబాల, త్వం మయి తక్కవాణిజకో ఏసో’’తి సఞ్ఞం కరోసి, సక్కోహం దేవరాజా, ‘‘తవేతం పాపకిరియం నివారేస్సామీ’’తి ఆగతో, ‘‘మా పున ఏవరూపం అకాసీ’’తి సన్తజ్జేత్వా అగమాసి. ఇమినా కమ్మేన సో దుబ్బణ్ణో అహోసి.

విపస్సీసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే పనేస చిత్తపత్తకోకిలో నామ హుత్వా ఖేమే మిగదాయే వసన్తో ఏకదివసం హిమవన్తం గన్త్వా మధురం అమ్బఫలం తుణ్డేన గహేత్వా ఆగచ్ఛన్తో భిక్ఖుసఙ్ఘపరివారం సత్థారం దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘అహం అఞ్ఞేసు దివసేసు రిత్తకో తథాగతం పస్సామి. అజ్జ పన మే ఇమం అమ్బపక్కం అత్థి, దసబలస్స తం దస్సామీ’’తి ఓతరిత్వా ఆకాసే చరతి. సత్థా తస్స చిత్తం ఞత్వా ఉపట్ఠాకం ఓలోకేసి. సో పత్తం నీహరిత్వా దసబలం వన్దిత్వా సత్థు హత్థే ఠపేసి. కోకిలో దసబలస్స పత్తే అమ్బపక్కం పతిట్ఠాపేసి. సత్థా తత్థేవ నిసీదిత్వా తం పరిభుఞ్జి. కోకిలో పసన్నచిత్తో పునప్పునం దసబలస్స గుణే ఆవజ్జేత్వా దసబలం వన్దిత్వా అత్తనో కులావకం గన్త్వా సత్తాహం పీతిసుఖేనేవ వీతినామేసి. ఇమినా కమ్మేన సరో మధురో అహోసి.

కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే పన చేతియే ఆరద్ధే ‘‘కింపమాణం కరోమ? సత్తయోజనప్పమాణం. అతిమహన్తం ఏతం, ఛయోజనప్పమాణం కరోమ. ఇదమ్పి అతిమహన్తం, పఞ్చయోజనం కరోమ, చతుయోజనం, తియోజనం, ద్వియోజన’’న్తి. అయం తదా జేట్ఠకవడ్ఢకీ హుత్వా, ‘‘ఏవం, భో, అనాగతే సుఖపటిజగ్గితం కాతుం వట్టతీ’’తి వత్వా రజ్జుం ఆదాయ పరిక్ఖిపన్తో గావుతమత్తకే ఠత్వా, ‘‘ఏకేకం ముఖం గావుతం హోతు, చేతియం యోజనావట్టం యోజనుబ్బేధం భవిస్సతీ’’తి ఆహ. తే తస్స వచనే అట్ఠంసు. చేతియం సత్తదివససత్తమాసాధికేహి సత్తహి సంవచ్ఛరేహి నిట్ఠితం. ఇతి అప్పమాణస్స బుద్ధస్స పమాణం అకాసీతి. తేన కమ్మేన ఓకోటిమకో జాతో.

హత్థయో పసదా మిగాతి హత్థినో చ పసదమిగా చ. నత్థి కాయస్మిం తుల్యతాతి కాయస్మిం పమాణం నామ నత్థి, అకారణం కాయపమాణన్తి అత్థో. ఛట్ఠం.

౭. విసాఖసుత్తవణ్ణనా

౨౪౧. సత్తమే పోరియా వాచాయాతి పురవాసీనం నగరమనుస్సానం వాచాసదిసాయ అపరిహీనక్ఖరపదాయ మధురవాచాయ. విస్సట్ఠాయాతి అసన్దిద్ధాయ అపలిబుద్ధాయ, పిత్తసేమ్హేహి అనుపహతాయాతి అత్థో. అనేలగలాయాతి యథా దన్ధమనుస్సా ముఖేన ఖేళం గళన్తేన వాచం భాసన్తి, న ఏవరూపాయ, అథ ఖో నిద్దోసాయ విసదవాచాయ. పరియాపన్నాయాతి చతుసచ్చపరియాపన్నాయ చత్తారి సచ్చాని అముఞ్చిత్వా పవత్తాయ. అనిస్సితాయాతి వట్టనిస్సితం కత్వా అకథితాయ. ధమ్మో హి ఇసినం ధజోతి నవవిధలోకుత్తరధమ్మో ఇసీనం ధజో నామాతి. సత్తమం.

౮. నన్దసుత్తవణ్ణనా

౨౪౨. అట్ఠమే ఆకోటితపచ్చాకోటితానీతి ఏకస్మిం పస్సే పాణినా వా ముగ్గరేన వా ఆకోటనేన ఆకోటితాని, పరివత్తేత్వా ఆకోటనేన పచ్చాకోటితాని. అఞ్జేత్వాతి అఞ్జనేన పూరేత్వా. అచ్ఛం పత్తన్తి విప్పసన్నవణ్ణం మత్తికాపత్తం. కస్మా పన థేరో ఏవమకాసీతి? సత్థు అజ్ఝాసయజాననత్థం. ఏవం కిరస్స అహోసి ‘‘సచే సత్థా ‘సోభతి వత మే అయం కనిట్ఠభాతికో’తి వక్ఖతి, యావజీవం ఇమినా వాకారేన చరిస్సామి. సచే ఏత్థ దోసం దస్సతి, ఇమం ఆకారం పహాయ సఙ్కారచోళం గహేత్వా చీవరం కత్వా ధారేన్తో పరియన్తసేనాసనే వసన్తో చరిస్సామీ’’తి. అస్ససీతి భవిస్ససి.

అఞ్ఞాతుఞ్ఛేనాతి అభిలక్ఖితేసు ఇస్సరజనగేహేసు కటుకభణ్డసమ్భారం సుగన్ధం భోజనం పరియేసన్తస్స ఉఞ్ఛో ఞాతుఞ్ఛో నామ. ఘరపటిపాటియా పన ద్వారే ఠితేన లద్ధం మిస్సకభోజనం అఞ్ఞాతుఞ్ఛో నామ. అయమిధ అధిప్పేతో. కామేసు అనపేక్ఖినన్తి వత్థుకామకిలేసకామేసు నిరపేక్ఖం. ఆరఞ్ఞికో చాతిఆది సబ్బం సమాదానవసేనేవ వుత్తం. కామేసు చ అనపేక్ఖోతి ఇదం సుత్తం దేవలోకే అచ్ఛరాయో దస్సేత్వా ఆగతేన అపరభాగే కథితం. ఇమస్స కథితదివసతో పట్ఠాయ థేరో ఘటేన్తో వాయమన్తో కతిపాహేనేవ అరహత్తే పతిట్ఠాయ సదేవకే లోకే అగ్గదక్ఖిణేయ్యో జాతో. అట్ఠమం.

౯. తిస్ససుత్తవణ్ణనా

౨౪౩. నవమే దుమ్మనోతి ఉప్పన్నదోమనస్సో. కస్మా పనాయం ఏవం దుక్ఖీ దుమ్మనో జాతోతి? ఖత్తియపబ్బజితో హేస, తేన నం పబ్బాజేత్వా దుపట్టసాటకం నివాసాపేత్వా వరచీవరం పారుపేత్వా అక్ఖీని అఞ్జేత్వా మనోసిలాతేలేన సీసం మక్ఖేసుం. సో భిక్ఖూసు రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానం గతేసు ‘‘భిక్ఖునా నామ వివిత్తోకాసే నిసీదితబ్బ’’న్తి అజానన్తో భోజనసాలం గన్త్వా మహాపీఠం ఆరుహిత్వా నిసీది. దిసావచరా ఆగన్తుకా పంసుకూలికా భిక్ఖూ ఆగన్త్వా, ‘‘ఇమినావ నీహారేన రజోకిణ్ణేహి గత్తేహి న సక్కా దసబలం పస్సితుం. భణ్డకం తావ ఠపేస్సామా’’తి భోజనసాలం అగమంసు. సో తేసు మహాథేరేసు ఆగచ్ఛన్తేసు నిచ్చలో నిసీదియేవ. అఞ్ఞే భిక్ఖూ ‘‘పాదవత్తం కరోమ, తాలవణ్టేన బీజామా’’తి ఆపుచ్ఛన్తి. అయం పన నిసిన్నకోవ ‘‘కతివస్సత్థా’’తి? పుచ్ఛిత్వా, ‘‘మయం అవస్సికా. తుమ్హే పన కతివస్సత్థా’’తి? వుత్తే, ‘‘మయం అజ్జ పబ్బజితా’’తి ఆహ. అథ నం భిక్ఖూ, ‘‘ఆవుసో, అధునా ఛిన్నచూళోసి, అజ్జాపి తే సీసమూలే ఊకాగన్ధో వాయతియేవ, త్వం నామ ఏత్తకేసు వుడ్ఢతరేసు వత్తం ఆపుచ్ఛన్తేసు నిస్సద్దో నిచ్చలో నిసిన్నో, అపచితిమత్తమ్పి తే నత్థి, కస్స సాసనే పబ్బజితోసీ’’తి? పరివారేత్వా తం వాచాసత్తీహి పహరన్తా ‘‘కిం త్వం ఇణట్టో వా భయట్టో వా జీవితుం అసక్కోన్తో పబ్బజితో’’తి? ఆహంసు. సో ఏకమ్పి థేరం ఓలోకేసి, తేన ‘‘కిం మం ఓలోకేసి మహల్లకా’’తి? వుత్తే అఞ్ఞం ఓలోకేసి, తేనపి తథేవ వుత్తే అథస్స ‘‘ఇమే మం పరివారేత్వా వాచాసత్తీహి విజ్ఝన్తీ’’తి ఖత్తియమానో ఉప్పజ్జి. అక్ఖీసు మణివణ్ణాని అస్సూని సఞ్చరింసు. తతో నే ఆహ – ‘‘కస్స సన్తికం ఆగతత్థా’’తి. తే ‘‘కిం పన త్వం ‘మయ్హం సన్తికం ఆగతా’తి? అమ్హే మఞ్ఞసి గిహిబ్యఞ్జనభట్ఠకా’’తి వత్వా, ‘‘సదేవకే లోకే అగ్గపుగ్గలస్స సత్థు సన్తికం ఆగతమ్హా’’తి ఆహంసు. సో ‘‘మయ్హం భాతు సన్తికే ఆగతా తుమ్హే, యది ఏవం ఇదాని వో ఆగతమగ్గేనేవ గమనం కరిస్సామీ’’తి కుజ్ఝిత్వా నిక్ఖన్తో అన్తరామగ్గే చిన్తేసి – ‘‘మయి ఇమినావ నీహారేన గతే సత్థా ఏతే న నీహరాపేస్సతీ’’తి దుక్ఖీ దుమ్మనో అస్సూని పవత్తయమానో అగమాసి. ఇమినా కారణేన ఏస ఏవం జాతోతి.

వాచాసన్నితోదకేనాతి వచనపతోదేన. సఞ్జమ్భరిమకంసూతి సఞ్జమ్భరితం నిరన్తరం ఫుటం అకంసు, ఉపరి విజ్ఝింసూతి వుత్తం హోతి. వత్తాతి పరే యదిచ్ఛకం వదతియేవ. నో చ వచనక్ఖమోతి పరేసం వచనం ఖమితుం న సక్కోతి. ఇదాని తావ త్వం ఇమినా కోపేన ఇమినా వుత్తవాచాసన్నితోదకేన విద్ధో. అతీతే పన రట్ఠతో చ పబ్బాజితోతి. ఏవం వుత్తే, ‘‘కతరస్మిం కాలే భగవా’’తి? భిక్ఖూ భగవన్తం యాచింసు.

సత్థా ఆహ – అతీతే బారాణసియం బారాణసిరాజా రజ్జం కారేసి. అథేకో జాతిమా, ఏకో మాతఙ్గోతి ద్వే ఇసయో బారాణసిం అగమంసు. తేసు జాతిమా పురేతరం గన్త్వా కుమ్భకారసాలాయం నిసీది. మాతఙ్గో తాపసో పచ్ఛా గన్త్వా తత్థ ఓకాసం యాచి కుమ్భకారో ‘‘అత్థేత్థ పఠమతరం పవిట్ఠో పబ్బజితో, తం పుచ్ఛా’’తి ఆహ. సో అత్తనో పరిక్ఖారం గహేత్వా సాలాయ ద్వారమూలే ఠత్వా, ‘‘అమ్హాకమ్పి ఆచరియ ఏకరత్తివాసాయ ఓకాసం దేథా’’తి ఆహ. ‘‘పవిస, భో’’తి. పవిసిత్వా నిసిన్నం, ‘‘భో, కిం గోత్తోసీ’’తి? పుచ్ఛి. ‘‘చణ్డాలగోత్తోమ్హీ’’తి. ‘‘న సక్కా తయా సద్ధిం ఏకట్ఠానే నిసీదితుం, ఏకమన్తం గచ్ఛా’’తి. సో చ తత్థేవ తిణసన్థారకం పత్థరిత్వా నిపజ్జి, జాతిమా ద్వారం నిస్సాయ నిపజ్జి. ఇతరో పస్సావత్థాయ నిక్ఖమన్తో తం ఉరస్మిం అక్కమి. ‘‘కో ఏసో’’తి చ వుత్తే? ‘‘అహం ఆచరియా’’తి ఆహ. ‘‘రే చణ్డాల, కిం అఞ్ఞతో మగ్గం న పస్ససి? అథ మే ఆగన్త్వా అక్కమసీ’’తి. ‘‘ఆచరియ, అదిస్వా మే అక్కన్తోసి, ఖమ మయ్హ’’న్తి. సో మహాపురిసే బహి నిక్ఖన్తే చిన్తేసి – ‘‘అయం పచ్చాగచ్ఛన్తోపి ఇతోవ ఆగమిస్సతీ’’తి పరివత్తేత్వా నిపజ్జి. మహాపురిసోపి ‘‘ఆచరియో ఇతో సీసం కత్వా నిపన్నో, పాదసమీపేన గమిస్సామీ’’తి పవిసన్తో పున ఉరస్మింయేవ అక్కమి. ‘‘కో ఏసో’’తి చ వుత్తే? ‘‘అహం ఆచరియా’’తి ఆహ. ‘‘పఠమం తావ తే అజానన్తేన కతం, ఇదాని మం ఘటేన్తోవ అకాసి, సూరియే తే ఉగ్గచ్ఛన్తే సత్తధా ముద్ధా ఫలతూ’’తి సపి. మహాపురిసో కిఞ్చి అవత్వా పురేఅరుణేయేవ సూరియం గణ్హి, నాస్స ఉగ్గన్తుం అదాసి. మనుస్సా చ హత్థిఅస్సాదయో చ పబుజ్ఝింసు.

మనుస్సా రాజకులం గన్త్వా, ‘‘దేవ, సకలనగరే అప్పబుద్ధో నామ నత్థి, న చ అరుణుగ్గం పఞ్ఞాయతి, కిన్ను ఖో ఏత’’న్తి? తేన హి నగరం పరివీమంసథాతి. తే పరివీమంసన్తా కుమ్భకారసాలాయం ద్వే తాపసే దిస్వా, ‘‘ఇమేసం ఏతం కమ్మం భవిస్సతీ’’తి గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసుం. రఞ్ఞా చ ‘‘పుచ్ఛథ నే’’తి వుత్తా ఆగన్త్వా జాతిమన్తం పుచ్ఛింసు – ‘‘తుమ్హేహి అన్ధకారం కత’’న్తి. ‘‘న మయా కతం, ఏస పన కూటజటిలో ఛవో అనన్తమాయో, తం పుచ్ఛథా’’తి. తే ఆగన్త్వా మహాపురిసం పుచ్ఛింసు – ‘‘తుమ్హేహి, భన్తే, అన్ధకారం కత’’న్తి. ‘‘ఆమ అయం ఆచరియో మం అభిసపి, తస్మా మయా కత’’న్తి. తే గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసుం. రాజాపి ఆగన్త్వా మహాపురిసం ‘‘తుమ్హేహి కతం, భన్తే’’తి? పుచ్ఛి. ‘‘ఆమ, మహారాజా’’తి. ‘‘కస్మా భన్తే’’తి? ‘‘ఇమినా అభిసపితోమ్హి, సచే మం ఏసో ఖమాపేస్సతి, సూరియం విస్సజ్జేస్సామీ’’తి. రాజా ‘‘ఖమాపేథ, భన్తే, ఏత’’న్తి ఆహ. ఇతరో ‘‘మాదిసో జాతిమా కిం ఏవరూపం చణ్డాలం ఖమాపేస్సతి? న ఖమాపేమీ’’తి.

అథ నం మనుస్సా ‘‘న కిం త్వం అత్తనో రుచియా ఖమాపేస్ససీ’’తి? వత్వా హత్థేసు చ పాదేసు చ గహేత్వా పాదమూలే నిపజ్జాపేత్వా ‘‘ఖమాపేహీ’’తి ఆహంసు. సో నిస్సద్దో నిపజ్జి. పునపి నం ‘‘ఖమాపేహీ’’తి ఆహంసు. తతో ‘‘ఖమ మయ్హం, ఆచరియా’’తి ఆహ. మహాపురిసో ‘‘అహం తావ తుయ్హం ఖమిత్వా సూరియం విస్సజ్జేస్సామి, సూరియే పన ఉగ్గతే తవ సీసం సత్తధా ఫలిస్సతీ’’తి వత్వా, ‘‘ఇమస్స సీసప్పమాణం మత్తికాపిణ్డం మత్థకే ఠపేత్వా ఏతం నదియా గలప్పమాణే ఉదకే ఠపేథా’’తి ఆహ. మనుస్సా తథా అకంసు. ఏత్తావతా సరట్ఠకం రాజబలం సన్నిపతి. మహాపురిసో సూరియం ముఞ్చి. సూరియరస్మి ఆగన్త్వా మత్తికాపిణ్డం పహరి. సో సత్తధా భిజ్జి. తావదేవ సో నిముజ్జిత్వా ఏకేన తిత్థేన ఉత్తరిత్వా పలాయి. సత్థా ఇమం వత్థుం ఆహరిత్వా, ‘‘ఇదాని తావ త్వం భిక్ఖూనం సన్తికే పరిభాసం లభసి, పుబ్బేపి ఇమం కోధం నిస్సాయ రట్ఠతో పబ్బాజితో’’తి అనుసన్ధిం ఘటేత్వా అథ నం ఓవదన్తో న ఖో తే తం తిస్స పతిరూపన్తిఆదిమాహ. నవమం.

౧౦. థేరనామకసుత్తవణ్ణనా

౨౪౪. దసమే వణ్ణవాదీతి ఆనిసంసవాదీ. యం అతీతం తం పహీనన్తి అతీతే ఖన్ధపఞ్చకే ఛన్దరాగప్పహానేన తం పహీనం నామ హోతి. అనాగతన్తి అనాగతమ్పి ఖన్ధపఞ్చకం తత్థ ఛన్దరాగపటినిస్సగ్గేన పటినిస్సట్ఠం నామ హోతి. సబ్బాభిభున్తి సబ్బా ఖన్ధాయతనధాతుయో చ తయో భవే చ అభిభవిత్వా ఠితం. సబ్బవిదున్తి తం వుత్తప్పకారం సబ్బం విదితం పాకటం కత్వా ఠితం. సబ్బేసు ధమ్మేసూతి తేస్వేవ ధమ్మేసు తణ్హాదిట్ఠిలేపేహి అనుపలిత్తం. సబ్బఞ్జహన్తి తదేవ సబ్బం తత్థ ఛన్దరాగప్పహానేన జహిత్వా ఠితం. తణ్హక్ఖయే విముత్తన్తి తణ్హక్ఖయసఙ్ఖాతే నిబ్బానే తదారమ్మణాయ విముత్తియా విముత్తం. దసమం.

౧౧. మహాకప్పినసుత్తవణ్ణనా

౨౪౫. ఏకాదసమే మహాకప్పినోతి ఏవంనామకో అభిఞ్ఞాబలప్పత్తో అసీతిమహాసావకానం అబ్భన్తరో మహాథేరో. సో కిర గిహికాలే కుక్కుటవతీనగరే తియోజనసతికం రజ్జం అకాసి. పచ్ఛిమభవికత్తా పన తథారూపం సాసనం సోతుం ఓహితసోతో విచరతి. అథేకదివసం అమచ్చసహస్సపరివుతో ఉయ్యానకీళికం అగమాసి. తదా చ మజ్ఝిమదేసతో జఙ్ఘవాణిజా తం నగరం గన్త్వా, భణ్డం పటిసామేత్వా, ‘‘రాజానం పస్సిస్సామా’’తి పణ్ణాకారహత్థా రాజకులద్వారం గన్త్వా, ‘‘రాజా ఉయ్యానం గతో’’తి సుత్వా, ఉయ్యానం గన్త్వా, ద్వారే ఠితా, పటిహారస్స ఆరోచయింసు. అథ రఞ్ఞో నివేదితే రాజా పక్కోసాపేత్వా నియ్యాతితపణ్ణాకారే వన్దిత్వా ఠితే, ‘‘తాతా, కుతో ఆగతత్థా’’తి? పుచ్ఛి. ‘‘సావత్థితో దేవా’’తి. ‘‘కచ్చి వో రట్ఠం సుభిక్ఖం, ధమ్మికో రాజా’’తి? ‘‘ఆమ, దేవా’’తి. ‘‘అత్థి పన తుమ్హాకం దేసే కిఞ్చి సాసన’’న్తి? ‘‘అత్థి, దేవ, న పన సక్కా ఉచ్ఛిట్ఠముఖేహి కథేతు’’న్తి. రాజా సువణ్ణభిఙ్గారేన ఉదకం దాపేసి. తే ముఖం విక్ఖాలేత్వా దసబలాభిముఖా అఞ్జలిం పగ్గణ్హిత్వా, ‘‘దేవ, అమ్హాకం దేసే బుద్ధరతనం నామ ఉప్పన్న’’న్తి ఆహంసు. రఞ్ఞో ‘‘బుద్ధో’’తి వచనే సుతమత్తే సకలసరీరం ఫరమానా పీతి ఉప్పజ్జి. తతో ‘‘బుద్ధోతి, తాతా, వదథా’’తి? ఆహ. ‘‘బుద్ధోతి దేవ వదామా’’తి. ఏవం తిక్ఖత్తుం వదాపేత్వా, ‘‘బుద్ధోతి పదం అపరిమాణం, నాస్స సక్కా పరిమాణం కాతు’’న్తి తస్మింయేవ పసన్నో సతసహస్సం దత్వా పున ‘‘అఞ్ఞం కిం సాసన’’న్తి? పుచ్ఛి. ‘‘దేవ ధమ్మరతనం నామ ఉప్పన్న’’న్తి. తమ్పి సుత్వా తథేవ తిక్ఖత్తుం పటిఞ్ఞం గహేత్వా అపరమ్పి సతసహస్సం దత్వా పున ‘‘అఞ్ఞం కిం సాసన’’న్తి? పుచ్ఛి. ‘‘సఙ్ఘరతనం దేవ ఉప్పన్న’’న్తి. తమ్పి సుత్వా తథేవ తిక్ఖత్తుం పటిఞ్ఞం గహేత్వా అపరమ్పి సతసహస్సం దత్వా దిన్నభావం పణ్ణే లిఖిత్వా, ‘‘తాతా, దేవియా సన్తికం గచ్ఛథా’’తి పేసేసి. తేసు గతేసు అమచ్చే పుచ్ఛి, ‘‘తాతా, బుద్ధో లోకే ఉప్పన్నో, తుమ్హే కిం కరిస్సథా’’తి? ‘‘దేవ తుమ్హే కిం కత్తుకామా’’తి? ‘‘అహం పబ్బజిస్సామీ’’తి. ‘‘మయమ్పి పబ్బజిస్సామా’’తి. తే సబ్బేపి ఘరం వా కుటుమ్బం వా అనపలోకేత్వా యే అస్సే ఆరుయ్హ గతా, తేహేవ నిక్ఖమింసు.

వాణిజా అనోజాదేవియా సన్తికం గన్త్వా పణ్ణం దస్సేసుం. సా వాచేత్వా ‘‘రఞ్ఞా తుమ్హాకం బహూ కహాపణా దిన్నా, కిం తుమ్హేహి కతం, తాతా’’తి? పుచ్ఛి. ‘‘పియసాసనం దేవి ఆనీత’’న్తి. ‘‘అమ్హేపి సక్కా, తాతా, సుణాపేతు’’న్తి. ‘‘సక్కా దేవి, ఉచ్ఛిట్ఠముఖేహి పన వత్తుం న సక్కా’’తి. సా సువణ్ణభిఙ్గారేన ఉదకం దాపేసి. తే ముఖం విక్ఖాలేత్వా రఞ్ఞో ఆరోచితనయేనేవ ఆరోచేసుం. సాపి సుత్వా ఉప్పన్నపామోజ్జా తేనేవ నయేన ఏకేకస్మిం పదే తిక్ఖత్తుం పటిఞ్ఞం గహేత్వా పటిఞ్ఞాగణనాయ తీణి తీణి కత్వా నవసతసహస్సాని అదాసి. వాణిజా సబ్బానిపి ద్వాదససతసహస్సాని లభింసు. అథ నే ‘‘రాజా కహం, తాతా’’తి, పుచ్ఛి. ‘‘పబ్బజిస్సామీతి నిక్ఖన్తో దేవీ’’తి. ‘‘తేన హి, తాతా, తుమ్హే గచ్ఛథా’’తి తే ఉయ్యోజేత్వా రఞ్ఞా సద్ధిం గతానం అమచ్చానం మాతుగామే పక్కోసాపేత్వా, ‘‘తుమ్హే అత్తనో సామికానం గతట్ఠానం జానాథ అమ్మా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘జానామ అయ్యే, రఞ్ఞా సద్ధిం ఉయ్యానకీళికం గతా’’తి. ఆమ గతా, తత్థ పన గన్త్వా, ‘‘బుద్ధో ఉప్పన్నో, ధమ్మో ఉప్పన్నో, సఙ్ఘో ఉప్పన్నో’’తి సుత్వా, ‘‘దసబలస్స సన్తికే పబ్బజిస్సామా’’తి గతా. ‘‘తుమ్హే కిం కరిస్సథా’’తి? ‘‘తుమ్హే పన అయ్యే కిం కత్తుకామా’’తి? ‘‘అహం పబ్బజిస్సామి, న తేహి వన్తవమనం జివ్హగ్గే ఠపేయ్య’’న్తి. ‘‘యది ఏవం, మయమ్పి పబ్బజిస్సామా’’తి సబ్బా రథే యోజాపేత్వా నిక్ఖమింసు.

రాజాపి అమచ్చసహస్సేన సద్ధిం గఙ్గాయ తీరం పాపుణి. తస్మిఞ్చ సమయే గఙ్గా పూరా హోతి. అథ నం దిస్వా, ‘‘అయం గఙ్గా పూరా చణ్డమచ్ఛాకిణ్ణా, అమ్హేహి సద్ధిం ఆగతా దాసా వా మనుస్సా వా నత్థి, యే నో నావం వా ఉళుమ్పం వా కత్వా దదేయ్యుం, ఏతస్స పన సత్థు గుణా నామ హేట్ఠా అవీచితో ఉపరి యావ భవగ్గా పత్థటా, సచే ఏస సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో, ఇమేసం అస్సానం ఖురపిట్ఠాని మా తేమేన్తూ’’తి ఉదకపిట్ఠేన అస్సే పక్ఖన్దాపేసుం. ఏకఅస్సస్సాపి ఖురపిట్ఠమత్తం న తేమి, రాజమగ్గేన గచ్ఛన్తా వియ పరతీరం పత్వా పురతో అఞ్ఞం మహానదిం పాపుణింసు. తత్థ అఞ్ఞా సచ్చకిరియా నత్థి, తాయ ఏవ సచ్చకిరియాయ తమ్పి అడ్ఢయోజనవిత్థారం నదిం అతిక్కమింసు. అథ తతియం చన్దభాగం నామ మహానదిం పత్వా తమ్పి తాయ ఏవ సచ్చకిరియాయ అతిక్కమింసు.

సత్థాపి తందివసం పచ్చూససమయే మహాకరుణాసమాపత్తితో వుట్ఠాయ లోకం ఓలోకేన్తో ‘‘అజ్జ మహాకప్పినో తియోజనసతికం రజ్జం పహాయ అమచ్చసహస్సపరివారో మమ సన్తికే పబ్బజితుం ఆగచ్ఛతీ’’తి దిస్వా, ‘‘మయా తేసం పచ్చుగ్గమనం కాతుం యుత్త’’న్తి పాతోవ సరీరపటిజగ్గనం కత్వా, భిక్ఖుసఙ్ఘపరివారో సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా, పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో సయమేవ పత్తచీవరం గహేత్వా, ఆకాసే ఉప్పతిత్వా చన్దభాగాయ నదియా తీరే తేసం ఉత్తరణతిత్థస్స అభిముఖే ఠానే మహానిగ్రోధరుక్ఖో అత్థి, తత్థ పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా ఛబ్బణ్ణబుద్ధరస్మియో విస్సజ్జేసి. తే తేన తిత్థేన ఉత్తరన్తా చ ఛబ్బణ్ణబుద్ధరస్మియో ఇతో చితో చ విధావన్తియో ఓలోకేన్తా దసబలస్స పుణ్ణచన్దసస్సిరికం ముఖం దిస్వా, ‘‘యం సత్థారం ఉద్దిస్స మయం పబ్బజితా, అద్ధా సో ఏసో’’తి దస్సనేనేవ నిట్ఠం గన్త్వా దిట్ఠట్ఠానతో పట్ఠాయ ఓనతా వన్దమానా ఆగమ్మ సత్థారం వన్దింసు. రాజా గోప్ఫకేసు గహేత్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది సద్ధిం అమచ్చసహస్సేన. సత్థా తేసం ధమ్మం కథేసి. దేసనాపరియోసానే సబ్బే అరహత్తే పతిట్ఠాయ సత్థారం పబ్బజ్జం యాచింసు. సత్థా ‘‘పుబ్బే ఇమే చీవరదానస్స దిన్నత్తా అత్తనో చీవరాని గహేత్వావ ఆగతా’’తి సువణ్ణవణ్ణం హత్థం పసారేత్వా, ‘‘ఏథ భిక్ఖవో స్వాక్ఖాతో ధమ్మో, చరథ బ్రహ్మచరియం సమ్మా దుక్ఖస్స అన్తకిరియాయా’’తి ఆహ. సావ తేసం ఆయస్మన్తానం పబ్బజ్జా చ ఉపసమ్పదా చ అహోసి, వస్ససట్ఠికత్థేరా వియ సత్థారం పరివారయింసు.

అనోజాపి దేవీ రథసహస్సపరివారా గఙ్గాతీరం పత్వా రఞ్ఞో అత్థాయ ఆభతం నావం వా ఉళుమ్పం వా అదిస్వా అత్తనో బ్యత్తతాయ చిన్తేసి – ‘‘రాజా సచ్చకిరియం కత్వా గతో భవిస్సతి, సో పన సత్థా న కేవలం తేసంయేవ అత్థాయ నిబ్బత్తో, సచే సో సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో, అమ్హాకం రథా మా ఉదకే నిముజ్జింసూ’’తి ఉదకపిట్ఠే రథే పక్ఖన్దాపేసి. రథానం నేమివట్టిమత్తమ్పి న తేమి. దుతియతతియనదీపి తేనేవ సచ్చకారేన ఉత్తరమానాయేవ నిగ్రోధరుక్ఖమూలే సత్థారం అద్దస. సత్థా ‘‘ఇమాసం అత్తనో సామికే పస్సన్తీనం ఛన్దరాగో ఉప్పజ్జిత్వా మగ్గఫలానం అన్తరాయం కరేయ్య, సో ఏవం కాతుం న సక్ఖిస్సతీ’’తి యథా అఞ్ఞమఞ్ఞే న పస్సన్తి, తథా అకాసి. తా సబ్బాపి తిత్థతో ఉత్తరిత్వా దసబలం వన్దిత్వా నిసీదింసు. సత్థా తాసం ధమ్మం కథేసి, దేసనాపరియోసానే సబ్బాపి సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాయ అఞ్ఞమఞ్ఞే పస్సింసు. సత్థా ‘‘ఉప్పలవణ్ణా ఆగచ్ఛతూ’’తి చిన్తేసి. థేరీ ఆగన్త్వా సబ్బా పబ్బాజేత్వా ఆదాయ భిక్ఖునీనం ఉపస్సయం గతా. సత్థా భిక్ఖుసహస్సం గహేత్వా ఆకాసేన జేతవనం అగమాసి. ఇమం సన్ధాయేతం వుత్తం – ‘‘మహాకప్పినోతి ఏవం నామకో అభిఞ్ఞాబలప్పత్తో అసీతిమహాసావకానం అబ్భన్తరో మహాథేరో’’తి.

జనేతస్మిన్తి జనితే పజాయాతి అత్థో. యే గోత్తపటిసారినోతి యే ‘‘మయం వాసేట్ఠా గోతమా’’తి గోత్తం పటిసరన్తి పటిజానన్తి, తేసం ఖత్తియో సేట్ఠోతి అత్థో. విజ్జాచరణసమ్పన్నోతి అట్ఠహి విజ్జాహి చేవ పన్నరసధమ్మభేదేన చరణేన చ సమన్నాగతో. తపతీతి విరోచతి. ఝాయీ తపతి బ్రాహ్మణోతి ఖీణాసవబ్రాహ్మణో దువిధేన ఝానేన ఝాయమానో తపతి విరోచతి. తస్మిం పన ఖణే కాలుదాయిత్థేరో దువిధేన ఝానేన ఝాయమానో అవిదూరే నిసిన్నో హోతి. బుద్ధో తపతీతి సబ్బఞ్ఞుబుద్ధో విరోచతి. సబ్బమఙ్గలగాథా కిరేసా. భాతికరాజా కిర ఏకం పూజం కారేత్వా ఆచరియకం ఆహ – ‘‘తీహి రతనేహి అముత్తం ఏకం జయమఙ్గలం వదథా’’తి. సో తేపిటకం బుద్ధవచనం సమ్మసిత్వా ఇమం గాథం వదన్తో ‘‘దివా తపతి ఆదిచ్చో’’తి వత్వా అత్థఙ్గమేన్తస్స సూరియస్స అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. ‘‘రత్తిమాభాతి చన్దిమా’’తి, ఉట్ఠహన్తస్స చన్దస్స అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. ‘‘సన్నద్ధో ఖత్తియో తపతీ’’తి రఞ్ఞో అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. ‘‘ఝాయీ తపతి బ్రాహ్మణో’’తి భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. ‘‘బుద్ధో తపతి తేజసా’’తి వత్వా పన మహాచేతియస్స అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. అథ నం రాజా ‘‘మా హత్థం ఓతారేహీ’’తి ఉక్ఖిత్తస్మింయేవ హత్థే సహస్సం ఠపేసి. ఏకాదసమం.

౧౨. సహాయకసుత్తవణ్ణనా

౨౪౬. ద్వాదసమే చిరరత్తంసమేతికాతి దీఘరత్తం సంసన్దిత్వా సమేత్వా ఠితలద్ధినో. తే కిర పఞ్చజాతిసతాని ఏకతోవ విచరింసు. సమేతి నేసం సద్ధమ్మోతి ఇదాని ఇమేసం అయం సాసనధమ్మో సంసన్దతి సమేతి. ధమ్మే బుద్ధప్పవేదితేతి బుద్ధేన పవేదితే ధమ్మే ఏతేసం సాసనధమ్మో సోభతీతి అత్థో. సువినీతా కప్పినేనాతి అత్తనో ఉపజ్ఝాయేన అరియప్పవేదితే ధమ్మే సుట్ఠు వినీతా. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి. ద్వాదసమం.

భిక్ఖుసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఇతి సారత్థప్పకాసినియా సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

నిదానవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.