౧౧. మహాకప్పినసుత్తవణ్ణనా

౨౪౫. ఏకాదసమే మహాకప్పినోతి ఏవంనామకో అభిఞ్ఞాబలప్పత్తో అసీతిమహాసావకానం అబ్భన్తరో మహాథేరో. సో కిర గిహికాలే కుక్కుటవతీనగరే తియోజనసతికం రజ్జం అకాసి. పచ్ఛిమభవికత్తా పన తథారూపం సాసనం సోతుం ఓహితసోతో విచరతి. అథేకదివసం అమచ్చసహస్సపరివుతో ఉయ్యానకీళికం అగమాసి. తదా చ మజ్ఝిమదేసతో జఙ్ఘవాణిజా తం నగరం గన్త్వా, భణ్డం పటిసామేత్వా, ‘‘రాజానం పస్సిస్సామా’’తి పణ్ణాకారహత్థా రాజకులద్వారం గన్త్వా, ‘‘రాజా ఉయ్యానం గతో’’తి సుత్వా, ఉయ్యానం గన్త్వా, ద్వారే ఠితా, పటిహారస్స ఆరోచయింసు. అథ రఞ్ఞో నివేదితే రాజా పక్కోసాపేత్వా నియ్యాతితపణ్ణాకారే వన్దిత్వా ఠితే, ‘‘తాతా, కుతో ఆగతత్థా’’తి? పుచ్ఛి. ‘‘సావత్థితో దేవా’’తి. ‘‘కచ్చి వో రట్ఠం సుభిక్ఖం, ధమ్మికో రాజా’’తి? ‘‘ఆమ, దేవా’’తి. ‘‘అత్థి పన తుమ్హాకం దేసే కిఞ్చి సాసన’’న్తి? ‘‘అత్థి, దేవ, న పన సక్కా ఉచ్ఛిట్ఠముఖేహి కథేతు’’న్తి. రాజా సువణ్ణభిఙ్గారేన ఉదకం దాపేసి. తే ముఖం విక్ఖాలేత్వా దసబలాభిముఖా అఞ్జలిం పగ్గణ్హిత్వా, ‘‘దేవ, అమ్హాకం దేసే బుద్ధరతనం నామ ఉప్పన్న’’న్తి ఆహంసు. రఞ్ఞో ‘‘బుద్ధో’’తి వచనే సుతమత్తే సకలసరీరం ఫరమానా పీతి ఉప్పజ్జి. తతో ‘‘బుద్ధోతి, తాతా, వదథా’’తి? ఆహ. ‘‘బుద్ధోతి దేవ వదామా’’తి. ఏవం తిక్ఖత్తుం వదాపేత్వా, ‘‘బుద్ధోతి పదం అపరిమాణం, నాస్స సక్కా పరిమాణం కాతు’’న్తి తస్మింయేవ పసన్నో సతసహస్సం దత్వా పున ‘‘అఞ్ఞం కిం సాసన’’న్తి? పుచ్ఛి. ‘‘దేవ ధమ్మరతనం నామ ఉప్పన్న’’న్తి. తమ్పి సుత్వా తథేవ తిక్ఖత్తుం పటిఞ్ఞం గహేత్వా అపరమ్పి సతసహస్సం దత్వా పున ‘‘అఞ్ఞం కిం సాసన’’న్తి? పుచ్ఛి. ‘‘సఙ్ఘరతనం దేవ ఉప్పన్న’’న్తి. తమ్పి సుత్వా తథేవ తిక్ఖత్తుం పటిఞ్ఞం గహేత్వా అపరమ్పి సతసహస్సం దత్వా దిన్నభావం పణ్ణే లిఖిత్వా, ‘‘తాతా, దేవియా సన్తికం గచ్ఛథా’’తి పేసేసి. తేసు గతేసు అమచ్చే పుచ్ఛి, ‘‘తాతా, బుద్ధో లోకే ఉప్పన్నో, తుమ్హే కిం కరిస్సథా’’తి? ‘‘దేవ తుమ్హే కిం కత్తుకామా’’తి? ‘‘అహం పబ్బజిస్సామీ’’తి. ‘‘మయమ్పి పబ్బజిస్సామా’’తి. తే సబ్బేపి ఘరం వా కుటుమ్బం వా అనపలోకేత్వా యే అస్సే ఆరుయ్హ గతా, తేహేవ నిక్ఖమింసు.

వాణిజా అనోజాదేవియా సన్తికం గన్త్వా పణ్ణం దస్సేసుం. సా వాచేత్వా ‘‘రఞ్ఞా తుమ్హాకం బహూ కహాపణా దిన్నా, కిం తుమ్హేహి కతం, తాతా’’తి? పుచ్ఛి. ‘‘పియసాసనం దేవి ఆనీత’’న్తి. ‘‘అమ్హేపి సక్కా, తాతా, సుణాపేతు’’న్తి. ‘‘సక్కా దేవి, ఉచ్ఛిట్ఠముఖేహి పన వత్తుం న సక్కా’’తి. సా సువణ్ణభిఙ్గారేన ఉదకం దాపేసి. తే ముఖం విక్ఖాలేత్వా రఞ్ఞో ఆరోచితనయేనేవ ఆరోచేసుం. సాపి సుత్వా ఉప్పన్నపామోజ్జా తేనేవ నయేన ఏకేకస్మిం పదే తిక్ఖత్తుం పటిఞ్ఞం గహేత్వా పటిఞ్ఞాగణనాయ తీణి తీణి కత్వా నవసతసహస్సాని అదాసి. వాణిజా సబ్బానిపి ద్వాదససతసహస్సాని లభింసు. అథ నే ‘‘రాజా కహం, తాతా’’తి, పుచ్ఛి. ‘‘పబ్బజిస్సామీతి నిక్ఖన్తో దేవీ’’తి. ‘‘తేన హి, తాతా, తుమ్హే గచ్ఛథా’’తి తే ఉయ్యోజేత్వా రఞ్ఞా సద్ధిం గతానం అమచ్చానం మాతుగామే పక్కోసాపేత్వా, ‘‘తుమ్హే అత్తనో సామికానం గతట్ఠానం జానాథ అమ్మా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘జానామ అయ్యే, రఞ్ఞా సద్ధిం ఉయ్యానకీళికం గతా’’తి. ఆమ గతా, తత్థ పన గన్త్వా, ‘‘బుద్ధో ఉప్పన్నో, ధమ్మో ఉప్పన్నో, సఙ్ఘో ఉప్పన్నో’’తి సుత్వా, ‘‘దసబలస్స సన్తికే పబ్బజిస్సామా’’తి గతా. ‘‘తుమ్హే కిం కరిస్సథా’’తి? ‘‘తుమ్హే పన అయ్యే కిం కత్తుకామా’’తి? ‘‘అహం పబ్బజిస్సామి, న తేహి వన్తవమనం జివ్హగ్గే ఠపేయ్య’’న్తి. ‘‘యది ఏవం, మయమ్పి పబ్బజిస్సామా’’తి సబ్బా రథే యోజాపేత్వా నిక్ఖమింసు.

రాజాపి అమచ్చసహస్సేన సద్ధిం గఙ్గాయ తీరం పాపుణి. తస్మిఞ్చ సమయే గఙ్గా పూరా హోతి. అథ నం దిస్వా, ‘‘అయం గఙ్గా పూరా చణ్డమచ్ఛాకిణ్ణా, అమ్హేహి సద్ధిం ఆగతా దాసా వా మనుస్సా వా నత్థి, యే నో నావం వా ఉళుమ్పం వా కత్వా దదేయ్యుం, ఏతస్స పన సత్థు గుణా నామ హేట్ఠా అవీచితో ఉపరి యావ భవగ్గా పత్థటా, సచే ఏస సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో, ఇమేసం అస్సానం ఖురపిట్ఠాని మా తేమేన్తూ’’తి ఉదకపిట్ఠేన అస్సే పక్ఖన్దాపేసుం. ఏకఅస్సస్సాపి ఖురపిట్ఠమత్తం న తేమి, రాజమగ్గేన గచ్ఛన్తా వియ పరతీరం పత్వా పురతో అఞ్ఞం మహానదిం పాపుణింసు. తత్థ అఞ్ఞా సచ్చకిరియా నత్థి, తాయ ఏవ సచ్చకిరియాయ తమ్పి అడ్ఢయోజనవిత్థారం నదిం అతిక్కమింసు. అథ తతియం చన్దభాగం నామ మహానదిం పత్వా తమ్పి తాయ ఏవ సచ్చకిరియాయ అతిక్కమింసు.

సత్థాపి తందివసం పచ్చూససమయే మహాకరుణాసమాపత్తితో వుట్ఠాయ లోకం ఓలోకేన్తో ‘‘అజ్జ మహాకప్పినో తియోజనసతికం రజ్జం పహాయ అమచ్చసహస్సపరివారో మమ సన్తికే పబ్బజితుం ఆగచ్ఛతీ’’తి దిస్వా, ‘‘మయా తేసం పచ్చుగ్గమనం కాతుం యుత్త’’న్తి పాతోవ సరీరపటిజగ్గనం కత్వా, భిక్ఖుసఙ్ఘపరివారో సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా, పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో సయమేవ పత్తచీవరం గహేత్వా, ఆకాసే ఉప్పతిత్వా చన్దభాగాయ నదియా తీరే తేసం ఉత్తరణతిత్థస్స అభిముఖే ఠానే మహానిగ్రోధరుక్ఖో అత్థి, తత్థ పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా ఛబ్బణ్ణబుద్ధరస్మియో విస్సజ్జేసి. తే తేన తిత్థేన ఉత్తరన్తా చ ఛబ్బణ్ణబుద్ధరస్మియో ఇతో చితో చ విధావన్తియో ఓలోకేన్తా దసబలస్స పుణ్ణచన్దసస్సిరికం ముఖం దిస్వా, ‘‘యం సత్థారం ఉద్దిస్స మయం పబ్బజితా, అద్ధా సో ఏసో’’తి దస్సనేనేవ నిట్ఠం గన్త్వా దిట్ఠట్ఠానతో పట్ఠాయ ఓనతా వన్దమానా ఆగమ్మ సత్థారం వన్దింసు. రాజా గోప్ఫకేసు గహేత్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది సద్ధిం అమచ్చసహస్సేన. సత్థా తేసం ధమ్మం కథేసి. దేసనాపరియోసానే సబ్బే అరహత్తే పతిట్ఠాయ సత్థారం పబ్బజ్జం యాచింసు. సత్థా ‘‘పుబ్బే ఇమే చీవరదానస్స దిన్నత్తా అత్తనో చీవరాని గహేత్వావ ఆగతా’’తి సువణ్ణవణ్ణం హత్థం పసారేత్వా, ‘‘ఏథ భిక్ఖవో స్వాక్ఖాతో ధమ్మో, చరథ బ్రహ్మచరియం సమ్మా దుక్ఖస్స అన్తకిరియాయా’’తి ఆహ. సావ తేసం ఆయస్మన్తానం పబ్బజ్జా చ ఉపసమ్పదా చ అహోసి, వస్ససట్ఠికత్థేరా వియ సత్థారం పరివారయింసు.

అనోజాపి దేవీ రథసహస్సపరివారా గఙ్గాతీరం పత్వా రఞ్ఞో అత్థాయ ఆభతం నావం వా ఉళుమ్పం వా అదిస్వా అత్తనో బ్యత్తతాయ చిన్తేసి – ‘‘రాజా సచ్చకిరియం కత్వా గతో భవిస్సతి, సో పన సత్థా న కేవలం తేసంయేవ అత్థాయ నిబ్బత్తో, సచే సో సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో, అమ్హాకం రథా మా ఉదకే నిముజ్జింసూ’’తి ఉదకపిట్ఠే రథే పక్ఖన్దాపేసి. రథానం నేమివట్టిమత్తమ్పి న తేమి. దుతియతతియనదీపి తేనేవ సచ్చకారేన ఉత్తరమానాయేవ నిగ్రోధరుక్ఖమూలే సత్థారం అద్దస. సత్థా ‘‘ఇమాసం అత్తనో సామికే పస్సన్తీనం ఛన్దరాగో ఉప్పజ్జిత్వా మగ్గఫలానం అన్తరాయం కరేయ్య, సో ఏవం కాతుం న సక్ఖిస్సతీ’’తి యథా అఞ్ఞమఞ్ఞే న పస్సన్తి, తథా అకాసి. తా సబ్బాపి తిత్థతో ఉత్తరిత్వా దసబలం వన్దిత్వా నిసీదింసు. సత్థా తాసం ధమ్మం కథేసి, దేసనాపరియోసానే సబ్బాపి సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాయ అఞ్ఞమఞ్ఞే పస్సింసు. సత్థా ‘‘ఉప్పలవణ్ణా ఆగచ్ఛతూ’’తి చిన్తేసి. థేరీ ఆగన్త్వా సబ్బా పబ్బాజేత్వా ఆదాయ భిక్ఖునీనం ఉపస్సయం గతా. సత్థా భిక్ఖుసహస్సం గహేత్వా ఆకాసేన జేతవనం అగమాసి. ఇమం సన్ధాయేతం వుత్తం – ‘‘మహాకప్పినోతి ఏవం నామకో అభిఞ్ఞాబలప్పత్తో అసీతిమహాసావకానం అబ్భన్తరో మహాథేరో’’తి.

జనేతస్మిన్తి జనితే పజాయాతి అత్థో. యే గోత్తపటిసారినోతి యే ‘‘మయం వాసేట్ఠా గోతమా’’తి గోత్తం పటిసరన్తి పటిజానన్తి, తేసం ఖత్తియో సేట్ఠోతి అత్థో. విజ్జాచరణసమ్పన్నోతి అట్ఠహి విజ్జాహి చేవ పన్నరసధమ్మభేదేన చరణేన చ సమన్నాగతో. తపతీతి విరోచతి. ఝాయీ తపతి బ్రాహ్మణోతి ఖీణాసవబ్రాహ్మణో దువిధేన ఝానేన ఝాయమానో తపతి విరోచతి. తస్మిం పన ఖణే కాలుదాయిత్థేరో దువిధేన ఝానేన ఝాయమానో అవిదూరే నిసిన్నో హోతి. బుద్ధో తపతీతి సబ్బఞ్ఞుబుద్ధో విరోచతి. సబ్బమఙ్గలగాథా కిరేసా. భాతికరాజా కిర ఏకం పూజం కారేత్వా ఆచరియకం ఆహ – ‘‘తీహి రతనేహి అముత్తం ఏకం జయమఙ్గలం వదథా’’తి. సో తేపిటకం బుద్ధవచనం సమ్మసిత్వా ఇమం గాథం వదన్తో ‘‘దివా తపతి ఆదిచ్చో’’తి వత్వా అత్థఙ్గమేన్తస్స సూరియస్స అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. ‘‘రత్తిమాభాతి చన్దిమా’’తి, ఉట్ఠహన్తస్స చన్దస్స అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. ‘‘సన్నద్ధో ఖత్తియో తపతీ’’తి రఞ్ఞో అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. ‘‘ఝాయీ తపతి బ్రాహ్మణో’’తి భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. ‘‘బుద్ధో తపతి తేజసా’’తి వత్వా పన మహాచేతియస్స అఞ్జలిం పగ్గణ్హి. అథ నం రాజా ‘‘మా హత్థం ఓతారేహీ’’తి ఉక్ఖిత్తస్మింయేవ హత్థే సహస్సం ఠపేసి. ఏకాదసమం.