౮. కోసమ్బిసుత్తవణ్ణనా

౬౮. అట్ఠమే అఞ్ఞత్రేవాతి ఏకచ్చో హి పరస్స సద్దహిత్వా యం ఏస భణతి, తం భూతన్తి గణ్హాతి. అపరస్స నిసీదిత్వా చిన్తేన్తస్స యం కారణం రుచ్చతి, సో ‘‘అత్థి ఏత’’న్తి రుచియా గణ్హాతి. ఏకో ‘‘చిరకాలతో పట్ఠాయ ఏవం అనుస్సవో అత్థి, భూతమేత’’న్తి అనుస్సవేన గణ్హాతి. అఞ్ఞస్స వితక్కయతో ఏకం కారణం ఉపట్ఠాతి, సో ‘‘అత్థేత’’న్తి ఆకారపరివితక్కేన గణ్హాతి. అపరస్స చిన్తయతో ఏకా దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి, యాయస్స తం కారణం నిజ్ఝాయన్తస్స ఖమతి, సో ‘‘అత్థేత’’న్తి దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా గణ్హాతి. థేరో పన పఞ్చపి ఏతాని కారణాని పటిక్ఖిపిత్వా పచ్చక్ఖఞాణేన పటివిద్ధభావం పుచ్ఛన్తో అఞ్ఞత్రేవ, ఆవుసో ముసిల, సద్ధాయాతిఆదిమాహ. తత్థ అఞ్ఞత్రేవాతి సద్ధాదీని కారణాని ఠపేత్వా, వినా ఏతేహి కారణేహీతి అత్థో. భవనిరోధో నిబ్బానన్తి పఞ్చక్ఖన్ధనిరోధో నిబ్బానం.

తుణ్హీ అహోసీతి థేరో ఖీణాసవో, అహం పన ఖీణాసవోతి వా న వాతి వా అవత్వా తుణ్హీయేవ అహోసి. ఆయస్మా నారదో ఆయస్మన్తం పవిట్ఠం ఏతదవోచాతి కస్మా అవోచ? సో కిర చిన్తేసి – ‘‘భవనిరోధో నిబ్బానం నామాతి సేఖేహిపి జానితబ్బో పఞ్హో ఏస, అయం పన థేరో ఇమం థేరం అసేఖభూమియా కారేతి, ఇమం ఠానం జానాపేస్సామీ’’తి ఏతం అవోచ.

సమ్మప్పఞ్ఞాయ సుదిట్ఠన్తి సహ విపస్సనాయ మగ్గపఞ్ఞాయ సుట్ఠు దిట్ఠం. న చమ్హి అరహన్తి అనాగామిమగ్గే ఠితత్తా అరహం న హోమీతి దీపేతి. యం పనస్స ఇదాని ‘‘భవనిరోధో నిబ్బాన’’న్తి ఞాణం, తం ఏకూనవీసతియా పచ్చవేక్ఖణఞాణేహి విముత్తం పచ్చవేక్ఖణఞాణం. ఉదపానోతి వీసతింసహత్థగమ్భీరో పానీయకూపో. ఉదకవారకోతి ఉదకఉస్సిఞ్చనవారకో. ఉదకన్తి హి ఖో ఞాణం అస్సాతి తీరే ఠితస్స ఓలోకయతో ఏవం ఞాణం భవేయ్య. న చ కాయేన ఫుసిత్వాతి ఉదకం పన నీహరిత్వా కాయేన ఫుసిత్వా విహరితుం న సక్కుణేయ్య. ఉదపానే ఉదకదస్సనం వియ హి అనాగామినో నిబ్బానదస్సనం, ఘమ్మాభితత్తపురిసో వియ అనాగామీ, ఉదకవారకో వియ అరహత్తమగ్గో, యథా ఘమ్మాభితత్తపురిసో ఉదపానే ఉదకం పస్సతి. ఏవం అనాగామీ పచ్చవేక్ఖణఞాణేన ‘‘ఉపరి అరహత్తఫలసమయో నామ అత్థీ’’తి జానాతి. యథా పన సో పురిసో ఉదకవారకస్స నత్థితాయ ఉదకం నీహరిత్వా కాయేన ఫుసితుం న లభతి, ఏవం అనాగామీ అరహత్తమగ్గస్స నత్థితాయ నిబ్బానం ఆరమ్మణం కత్వా అరహత్తఫలసమాపత్తిం అప్పేత్వా నిసీదితుం న లభతి. అట్ఠమం.