౬. సమ్మససుత్తవణ్ణనా

౬౬. ఛట్ఠే ఆమన్తేసీతి కస్మా ఆమన్తేసి? యస్మాస్స సుఖుమా తిలక్ఖణాహతా ధమ్మదేసనా ఉపట్ఠాసి. తస్మిం కిర జనపదే మనుస్సా సహేతుకా పఞ్ఞవన్తో. సినిద్ధాని కిరేత్థ భోజనాని, తానిసేవతో జనస్స పఞ్ఞా వడ్ఢతి, తే గమ్భీరం తిలక్ఖణాహతం ధమ్మకథం పటివిజ్ఝితుం సమత్థా హోన్తి. తేనేవ భగవా దీఘమజ్ఝిమేసు మహాసతిపట్ఠానాని (దీ. ని. ౨.౩౭౨ ఆదయో) మహానిదానం (దీ. ని. ౨.౯౫ ఆదయో), ఆనేఞ్జసప్పాయం (మ. ని. ౩.౬౬ ఆదయో), సంయుత్తకే చూళనిదానాదిసుత్తన్తి ఏవమాదీని అఞ్ఞాని గమ్భీరాని సుత్తాని తత్థేవ కథేసి. సమ్మసథ నోతి సమ్మసథ ను. అన్తరం సమ్మసన్తి అబ్భన్తరం పచ్చయసమ్మసనం. న సో భిక్ఖు భగవతో చిత్తం ఆరాధేసీతి పచ్చయాకారవసేన బ్యాకారాపేతుకామస్స భగవతో తథా అబ్యాకరిత్వా ద్వత్తింసాకారవసేన బ్యాకరోన్తో అజ్ఝాసయం గహేతుం నాసక్ఖి.

ఏతదవోచాతి దేసనా యథానుసన్ధిం న గతా, దేసనాయ యథానుసన్ధిగమనత్థం ఏతదవోచ. తేనహానన్ద, సుణాథాతి ఇదం తేపిటకే బుద్ధవచనే అసమ్భిన్నపదం. అఞ్ఞత్థ హి ఏవం వుత్తం నామ నత్థి. ఉపధినిదానన్తి ఖన్ధుపధినిదానం. ఖన్ధపఞ్చకఞ్హేత్థ ఉపధీతి అధిప్పేతం. ఉప్పజ్జతీతి జాయతి. నివిసతీతి పునప్పునం పవత్తివసేన పతిట్ఠహతి.

యం ఖో లోకే పియరూపం సాతరూపన్తి యం లోకస్మిం పియసభావఞ్చేవ మధురసభావఞ్చ. చక్ఖుం లోకేతిఆదీసు లోకస్మిఞ్హి చక్ఖాదీసు మమత్తేన అభినివిట్ఠా సత్తా సమ్పత్తియం పతిట్ఠితా అత్తనో చక్ఖుం ఆదాసాదీసు నిమిత్తగ్గహణానుసారేన విప్పసన్నపఞ్చపసాదం సువణ్ణవిమానే ఉగ్ఘాటితమణిసీహపఞ్జరం వియ మఞ్ఞన్తి, సోతం రజతపనాళికం వియ పామఙ్గసుత్తం వియ చ మఞ్ఞన్తి, తుఙ్గనాసాతి లద్ధవోహారం ఘానం వట్టేత్వా ఠపితహరితాలవట్టిం వియ మఞ్ఞన్తి, జివ్హం రత్తకమ్బలపటలం వియ ముదుసినిద్ధమధురరసదం మఞ్ఞన్తి, కాయం సాలలట్ఠిం వియ సువణ్ణతోరణం వియ చ మఞ్ఞన్తి, మనం అఞ్ఞేసం మనేన అసదిసం ఉళారం మఞ్ఞన్తి.

నిచ్చతో అద్దక్ఖున్తి నిచ్చన్తి అద్దసంసు. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. న పరిముచ్చింసు దుక్ఖస్మాతి సకలస్మాపి వట్టదుక్ఖా న పరిముచ్చింసు. దక్ఖిస్సన్తీతి పస్సిస్సన్తి. ఆపానీయకంసోతి సరకస్స నామం. యస్మా పనేత్థ ఆపం పివన్తి, తస్మా ‘‘ఆపానీయో’’తి వుచ్చతి. ఆపానీయో చ సో కంసో చాతి ఆపానీయకంసో. సురామణ్డసరకస్సేతం నామం. ‘‘వణ్ణసమ్పన్నో’’తిఆదివచనతో పన కంసే ఠితపానమేవ ఏవం వుత్తం. ఘమ్మాభితత్తోతి ఘమ్మేన అభితత్తో. ఘమ్మపరేతోతి ఘమ్మేన ఫుట్ఠో, అనుగతోతి అత్థో. పివతో హి ఖో తం ఛాదేస్సతీతి పివన్తస్స తం పానీయం వణ్ణాదిసమ్పత్తియా రుచ్చిస్సతి, సకలసరీరం వా ఫరిత్వా తుట్ఠిం ఉప్పాదయమానం ఠస్సతి. అప్పటిసఙ్ఖాతి అపచ్చవేక్ఖిత్వా.

ఏవమేవ ఖోతి ఏత్థ ఇదం ఓపమ్మసంసన్దనం – ఆపానీయకంసో వియ హి లోకే పియరూపం సాతరూపం ఆరమ్మణం దట్ఠబ్బం, ఘమ్మాభితత్తపురిసో వియ వట్టనిస్సితో పుథుజ్జనో, ఆపానీయకంసేన నిమన్తనపురిసో వియ లోకే పియరూపేన సాతరూపేన ఆరమ్మణేన నిమన్తకజనో, ఆపానీయకంసే సమ్పత్తిఞ్చ ఆదీనవఞ్చ ఆరోచేన్తో ఆపానకమనుస్సో వియ ఆచరియుపజ్ఝాయాదికో కల్యాణమిత్తో. యథేవ హి తస్స పురిసస్స అపలోకితమనుస్సో ఆపానీయకంసే గుణఞ్చ ఆదీనవఞ్చ ఆరోచేతి, ఏవమేవ ఆచరియో వా ఉపజ్ఝాయో వా భిక్ఖునో పఞ్చసు కామగుణేసు అస్సాదఞ్చ నిస్సరణఞ్చ కథేతి.

తత్థ యథా ఆపానీయకంసమ్హి గుణే చ ఆదీనవే చ ఆరోచితే సో పురిసో పియవణ్ణాదిసమ్పదాయమేవ సఞ్జాతవేగో ‘‘సచే మరణం భవిస్సతి, పచ్ఛా జానిస్సామీ’’తి సహసా అప్పటిసఙ్ఖాయ తం పివిత్వా మరణం వా మరణమత్తం వా దుక్ఖం నిగచ్ఛతి, ఏవమేవ, భిక్ఖు, ‘‘పఞ్చసు కామగుణేసు దస్సనాదివసేన ఉప్పన్నసోమనస్సమత్తమేవ అస్సాదో, ఆదీనవో పన దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికో బహు నానప్పకారో, అప్పస్సాదా కామా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా’’తి ఏవం ఆచరియుపజ్ఝాయేహి ఆనిసంసఞ్చ ఆదీనవఞ్చ కథేత్వా – ‘‘సమణపటిపదం పటిపజ్జ, ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో భవ భోజనే మత్తఞ్ఞూ జాగరియం అనుయుత్తో’’తి ఏవం ఓవదితోపి అస్సాదబద్ధచిత్తతాయ ‘‘సచే వుత్తప్పకారో ఆదీనవో భవిస్సతి, పచ్ఛా జానిస్సామీ’’తి ఆచరియుపజ్ఝాయే అపసాదేత్వా ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాదీని చేవ వత్తపటిపత్తిఞ్చ పహాయ లోకామిసకథం కథేన్తో కామే పరిభుఞ్జితుకామతాయ సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి. తతో దుచ్చరితాని పూరేన్తో సన్ధిచ్ఛేదనాదికాలే ‘‘చోరో అయ’’న్తి గహేత్వా రఞ్ఞో దస్సితో ఇధేవ హత్థపాదాదిఛేదనం పత్వా సమ్పరాయే చతూసు అపాయేసు మహాదుక్ఖం అనుభోతి.

పానీయేన వా వినేతున్తి సీతేన వారినా హరితుం. దధిమణ్డకేనాతి దధిమణ్డనమత్తేన. భట్ఠలోణికాయాతి సలోణేన సత్తుపానీయేన. లోణసోవీరకేనాతి సబ్బధఞ్ఞఫలకళీరాదీని పక్ఖిపిత్వా లోణసోవీరకం నామ కరోన్తి, తేన.

ఓపమ్మసంసన్దనం పనేత్థ – ఘమ్మాభితత్తపురిసో వియ వట్టసన్నిస్సితకాలే యోగావచరో దట్ఠబ్బో, తస్స పురిసస్స పటిసఙ్ఖా ఆపానీయకంసం పహాయ పానీయాదీహి పిపాసస్స వినోదనం వియ భిక్ఖునో ఆచరియుపజ్ఝాయానం ఓవాదే ఠత్వా ఛద్వారాదీని పరిగ్గహేత్వా అనుక్కమేన విపస్సనం వడ్ఢేన్తస్స అరహత్తఫలాధిగమో, పానీయాదీని చత్తారి పానాని వియ హి చత్తారో మగ్గా, తేసు అఞ్ఞతరం పివిత్వా సురాపిపాసితం వినోదేత్వా సుఖినో యేన కామం గమనం వియ ఖీణాసవస్స చతుమగ్గపానం పివిత్వా తణ్హం వినోదేత్వా అగతపుబ్బం నిబ్బానదిసం గమనకాలో వేదితబ్బో. ఛట్ఠం.