౧౦. సుసిమసుత్తవణ్ణనా

౭౦. దసమే గరుకతోతి సబ్బేహి దేవమనుస్సేహి పాసాణచ్ఛత్తం వియ చిత్తేన గరుకతో. మానితోతి మనేన పియాయితో. పూజితోతి చతుపచ్చయపూజాయ పూజితో. అపచితోతి నీచవుత్తికరణేన అపచితో. సత్థారఞ్హి దిస్వా మనుస్సా హత్థిక్ఖన్ధాదీహి ఓతరన్తి మగ్గం దేన్తి, అంసకూటతో సాటకం అపనేన్తి, ఆసనతో వుట్ఠహన్తి వన్దన్తి. ఏవం సో తేహి అపచితో నామ హోతి. సుసిమోతి ఏవంనామకో వేదఙ్గేసు కుసలో పణ్డితపరిబ్బాజకో. ఏహి త్వన్తి తేసం కిర ఏతదహోసి – ‘‘సమణో గోతమో న జాతిగోత్తాదీని ఆగమ్మ లాభగ్గప్పత్తో జాతో, కవిసేట్ఠో పనేస ఉత్తమకవితాయ సావకానం గన్థం బన్ధిత్వా దేతి, తం తే ఉగ్గణ్హిత్వా ఉపట్ఠాకానం ఉపనిసిన్నకథమ్పి అనుమోదనమ్పి సరభఞ్ఞమ్పీతి ఏవమాదీని కథేన్తి, తే తేసం పసన్నా లాభం ఉపసంహరన్తి. సచే మయం యం సమణో గోతమో జానాతి, తతో థోకం జానేయ్యామ, అత్తనో సమయం తత్థ పక్ఖిపిత్వా మయమ్పి ఉపట్ఠాకానం కథేయ్యామ, తతో ఏతేహి లాభితరా భవేయ్యామ. కో ను ఖో సమణస్స గోతమస్స సన్తికే పబ్బజిత్వా ఖిప్పమేవ ఉగ్గణ్హితుం సక్ఖిస్సతీ’’తి. తే ఏవం చిన్తేత్వా ‘‘సుసిమో పటిబలో’’తి దిస్వా తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు.

యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమీతి కస్మా ఉపసఙ్కమి? ఏవం కిరస్స అహోసి, ‘‘కస్స ను ఖో సన్తికం గన్త్వా అహం ఇమం ధమ్మం ఖిప్పం లద్ధుం సక్ఖిస్సామీ’’తి? తతో చిన్తేసి – ‘‘సమణో గోతమో గరు తేజుస్సదో నియమమనుయుత్తో, న సక్కా అకాలే ఉపసఙ్కమితుం, అఞ్ఞేపి బహూ ఖత్తియాదయో సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమన్తి, తస్మిమ్పి సమయే న సక్కా ఉపసఙ్కమితుం. సావకేసుపిస్స సారిపుత్తో మహాపఞ్ఞో విపస్సనాలక్ఖణమ్హి ఏతదగ్గే ఠపితో, మహామోగ్గల్లానో సమాధిలక్ఖణస్మిం ఏతదగ్గే ఠపితో, మహాకస్సపో ధుతఙ్గధరేసు అనురుద్ధో దిబ్బచక్ఖుకేసు, పుణ్ణో మన్తాణిపుత్తో ధమ్మకథికేసు, ఉపాలిత్థేరో వినయధరేసు ఏతదగ్గే ఠపితో, అయం పన ఆనన్దో బహుస్సుతో తిపిటకధరో, సత్థాపిస్స తత్థ తత్థ కథితం ధమ్మం ఆహరిత్వా కథేతి, పఞ్చసు ఠానేసు ఏతదగ్గే ఠపితో, అట్ఠన్నం వరానం లాభీ, చతూహి అచ్ఛరియబ్భుతధమ్మేహి సమన్నాగతో, తస్స సమీపం గతో ఖిప్పం ధమ్మం లద్ధుం సక్ఖిస్సామీ’’తి. తస్మా యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి.

యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి కస్మా సయం అపబ్బాజేత్వా ఉపసఙ్కమి? ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘అయం తిత్థియసమయే పాటియేక్కో ‘అహం సత్థా’తి పటిజానన్తో చరతి, పబ్బజిత్వా సాసనస్స అలాభాయపి పరిసక్కేయ్య. న ఖో పనస్సాహం అజ్ఝాసయం ఆజానామి, సత్థా జానిస్సతీ’’తి. తస్మా తం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి. తేనహానన్ద, సుసిమం పబ్బాజేథాతి సత్థా కిర చిన్తేసి – ‘‘అయం పరిబ్బాజకో తిత్థియసమయే ‘అహం పాటియేక్కో సత్థా’తి పటిజానమానో చరతి, ‘ఇధ మగ్గబ్రహ్మచరియం చరితుం ఇచ్ఛామీ’తి కిర వదతి. కిం ను ఖో మయి పసన్నో, ఉదాహు మయ్హం సావకేసు, ఉదాహు మయ్హం వా మమ సావకానం వా ధమ్మకథాయ పసన్నో’’తి? అథస్స ఏకట్ఠానేపి పసాదాభావం ఞత్వా, ‘‘అయం మమ సాసనే ధమ్మం థేనేస్సామీతి పబ్బజతి. ఇతిస్స ఆగమనం అపరిసుద్ధం; నిప్ఫత్తి ను ఖో కీదిసా’’తి? ఓలోకేన్తో ‘‘కిఞ్చాపి ‘ధమ్మం థేనేస్సామీ’తి పబ్బజతి, కతిపాహేనేవ పన ఘటేత్వా అరహత్తం గణ్హిస్సతీ’’తి ఞత్వా ‘‘తేనహానన్ద, సుసిమం పబ్బాజేథా’’తి ఆహ.

అఞ్ఞా బ్యాకతా హోతీతి తే కిర భిక్ఖూ సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా తేమాసం వస్సం వసన్తా తస్మింయేవ అన్తోతేమాసే ఘటేన్తా వాయమన్తా అరహత్తం పటిలభింసు. తే ‘‘పటిలద్ధగుణం సత్థు ఆరోచేస్సామా’’తి పవారితపవారణా సేనాసనం సంసామేత్వా సత్థు సన్తికం ఆగన్త్వా అత్తనో పటిలద్ధగుణం ఆరోచేసుం. తం సన్ధాయేతం వుత్తం. అఞ్ఞాతి అరహత్తస్స నామం. బ్యాకతాతి ఆరోచితా. అస్సోసీతి సో కిర ఓహితసోతో హుత్వా తేసం తేసం భిక్ఖూనం ఠితట్ఠానం గచ్ఛతి తం తం కథం సుణితుకామో. యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమీతి కస్మా ఉపసఙ్కమి? తం కిరస్స పవత్తిం సుత్వా ఏతదహోసి – ‘‘అఞ్ఞా నామ ఇమస్మిం సాసనే పరమప్పమాణం సారభూతా ఆచరియముట్ఠి మఞ్ఞే భవిస్సతి, పుచ్ఛిత్వా నం జానిస్సామీ’’తి. తస్మా ఉపసఙ్కమి.

అనేకవిహితన్తి అనేకవిధం. ఇద్ధివిధన్తి ఇద్ధికోట్ఠాసం. ఆవిభావం తిరోభావన్తి ఆవిభావం గహేత్వా తిరోభావం, తిరోభావం గహేత్వా ఆవిభావం కాతుం సక్కోథాతి పుచ్ఛతి. తిరోకుట్టన్తి పరకుట్టం. ఇతరపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. ఉమ్ముజ్జనిముజ్జన్తి ఉమ్ముజ్జనఞ్చ నిముజ్జనఞ్చ. పల్లఙ్కేనాతి పల్లఙ్కబన్ధనేన. కమథాతి నిసీదితుం వా గన్తుం వా సక్కోథాతి పుచ్ఛతి? పక్ఖీ సకుణోతి పక్ఖయుత్తో సకుణో. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారతో పన ఇమస్స ఇద్ధివిధస్స, ఇతో పరేసం దిబ్బసోతాదీనఞ్చ వణ్ణనానయో విసుద్ధిమగ్గే వుత్తనయేన వేదితబ్బోతి.

సన్తా విమోక్ఖాతి అఙ్గసన్తతాయ చేవ ఆరమ్మణసన్తతాయ చ సన్తా ఆరుప్పవిమోక్ఖా. కాయేన ఫుసిత్వాతి నామకాయేన ఫుసిత్వా పటిలభిత్వా. పఞ్ఞావిముత్తా ఖో మయం, ఆవుసోతి, ఆవుసో, మయం నిజ్ఝానకా సుక్ఖవిపస్సకా పఞ్ఞామత్తేనేవ విముత్తాతి దస్సేతి. ఆజానేయ్యాసి వా త్వం, ఆవుసో సుసిమ, న వా త్వం ఆజానేయ్యాసీతి కస్మా ఏవమాహంసు? ఏవం కిర నేసం అహోసి – ‘‘మయం ఇమస్స అజ్ఝాసయం గహేత్వా కథేతుం న సక్ఖిస్సామ, దసబలం పన పుచ్ఛిత్వా నిక్కఙ్ఖో భవిస్సతీ’’తి. ధమ్మట్ఠితిఞాణన్తి విపస్సనాఞాణం, తం పఠమతరం ఉప్పజ్జతి. నిబ్బానే ఞాణన్తి విపస్సనాయ చిణ్ణన్తే పవత్తమగ్గఞాణం, తం పచ్ఛా ఉప్పజ్జతి. తస్మా భగవా ఏవమాహ.

ఆజానేయ్యాసి వాతిఆది కస్మా వుత్తం? వినాపి సమాధిం ఏవం ఞాణుప్పత్తిదస్సనత్థం. ఇదఞ్హి వుత్తం హోతి – సుసిమ, మగ్గో వా ఫలం వా న సమాధినిస్సన్దో, న సమాధిఆనిసంసో, న సమాధిస్స నిప్ఫత్తి, విపస్సనాయ పనేసో నిస్సన్దో, విపస్సనాయ ఆనిసంసో, విపస్సనాయ నిప్ఫత్తి, తస్మా జానేయ్యాసి వా త్వం, న వా త్వం జానేయ్యాసి, అథ ఖో ధమ్మట్ఠితిఞాణం పుబ్బే, పచ్ఛా నిబ్బానే ఞాణన్తి.

ఇదానిస్స పటివేధభబ్బతం ఞత్వా తేపరివట్టం ధమ్మదేసనం దేసేన్తో తం కిం మఞ్ఞసి, సుసిమ? రూపం నిచ్చం వా అనిచ్చం వాతిఆదిమాహ? తే పరివట్టదేసనావసానే పన థేరో అరహత్తం పత్తో. ఇదానిస్స అనుయోగం ఆరోపేన్తో జాతిపచ్చయా జరామరణన్తి, సుసిమ, పస్ససీతిఆదిమాహ. అపి పన త్వం, సుసిమాతి ఇదం కస్మా ఆరభి? నిజ్ఝానకానం సుక్ఖవిపస్సకభిక్ఖూనం పాకటకరణత్థం. అయఞ్హేత్థ అధిప్పాయో – న కేవలం త్వమేవ నిజ్ఝానకో సుక్ఖవిపస్సకో, ఏతేపి భిక్ఖూ ఏవరూపాయేవాతి. సేసం సబ్బత్థ పాకటమేవాతి. దసమం.

మహావగ్గో సత్తమో.