౮. చేతనాసుత్తవణ్ణనా

౩౮. అట్ఠమే యఞ్చ, భిక్ఖవే, చేతేతీతి యం చేతనం చేతేతి, పవత్తేతీతి అత్థో. యఞ్చ పకప్పేతీతి యం పకప్పనం పకప్పేతి, పవత్తేతిచ్చేవ అత్థో. యఞ్చ అనుసేతీతి యఞ్చ అనుసయం అనుసేతి, పవత్తేతిచ్చేవ అత్థో. ఏత్థ చ చేతేతీతి తేభూమకకుసలాకుసలచేతనా గహితా, పకప్పేతీతి అట్ఠసు లోభసహగతచిత్తేసు తణ్హాదిట్ఠికప్పా గహితా, అనుసేతీతి ద్వాదసన్నం చేతనానం సహజాతకోటియా చేవ ఉపనిస్సయకోటియా చ అనుసయో గహితో. ఆరమ్మణమేతం హోతీతి (చేతనాదిధమ్మజాతే సతి కమ్మవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పత్తియా అవారితత్తా) ఏతం చేతనాదిధమ్మజాతం పచ్చయో హోతి. పచ్చయో హి ఇధ ఆరమ్మణన్తి అధిప్పేతా. విఞ్ఞాణస్స ఠితియాతి కమ్మవిఞ్ఞాణస్స ఠితత్థం. ఆరమ్మణే సతీతి తస్మిం పచ్చయే సతి. పతిట్ఠా విఞ్ఞాణస్స హోతీతి తస్స కమ్మవిఞ్ఞాణస్స పతిట్ఠా హోతి. తస్మిం పతిట్ఠితే విఞ్ఞాణేతి తస్మిం కమ్మవిఞ్ఞాణే పతిట్ఠితే. విరూళ్హేతి కమ్మం జవాపేత్వా పటిసన్ధిఆకడ్ఢనసమత్థతాయ నిబ్బత్తమూలే జాతే. పునబ్భవాభినిబ్బత్తీతి పునబ్భవసఙ్ఖాతా అభినిబ్బత్తి.

నో చే, భిక్ఖవే, చేతేతీతి ఇమినా తేభూమకచేతనాయ అప్పవత్తనక్ఖణో వుత్తో. నో చే పకప్పేతీతి ఇమినా తణ్హాదిట్ఠికప్పానం అప్పవత్తనక్ఖణో. అథ చే అనుసేతీతి ఇమినా తేభూమకవిపాకేసు పరిత్తకిరియాసు రూపేతి ఏత్థ అప్పహీనకోటియా అనుసయో గహితో. ఆరమ్మణమేతం హోతీతి అనుసయే సతి కమ్మవిఞ్ఞాణస్స ఉప్పత్తియా అవారితత్తా ఏతం అనుసయజాతం పచ్చయోవ హోతి.

నో చేవ చేతేతీతిఆదీసు పఠమపదే తేభూమకకుసలాకుసలచేతనా నివత్తా, దుతియపదే అట్ఠసు చిత్తేసు తణ్హాదిట్ఠియో, తతియపదే వుత్తప్పకారేసు ధమ్మేసు యో అప్పహీనకోటియా అనుసయితో అనుసయో, సో నివత్తో.

అపిచేత్థ అసమ్మోహత్థం చేతేతి పకప్పేతి అనుసేతి, చేతేతి న పకప్పేతి అనుసేతి, న చేతేతి న పకప్పేతి అనుసేతి, న చేతేతి న పకప్పేతి న అనుసేతీతి ఇదమ్పి చతుక్కం వేదితబ్బం. తత్థ పఠమనయే ధమ్మపరిచ్ఛేదో దస్సితో. దుతియనయే చేతేతీతి తేభూమకకుసలచేతనా చేవ చతస్సో చ అకుసలచేతనా గహితా. న పకప్పేతీతి అట్ఠసు చిత్తేసు తణ్హాదిట్ఠియో నివత్తా. అనుసేతీతి తేభూమకకుసలే ఉపనిస్సయకోటియా, చతూసు అకుసలచేతనాసు సహజాతకోటియా చేవ ఉపనిస్సయకోటియా చ అనుసయో గహితో. తతియనయే న చేతేతీతి తేభూమకకుసలాకుసలం నివత్తం, న పకప్పేతీతి అట్ఠసు చిత్తేసు తణ్హాదిట్ఠియో నివత్తా, అనుసేతీతి సుత్తే ఆగతం వారేత్వా తేభూమకకుసలాకుసలవిపాకకిరియారూపేసు అప్పహీనకోటియా ఉపనిస్సయో గహితో. చతుత్థనయో పురిమసదిసోవ.

తదప్పతిట్ఠితేతి తస్మిం అప్పతిట్ఠితే. అవిరూళ్హేతి కమ్మం జవాపేత్వా పటిసన్ధిఆకడ్ఢనసమత్థతాయ అనిబ్బత్తమూలే. ఏత్థ పన కిం కథితన్తి? అరహత్తమగ్గస్స కిచ్చం, ఖీణాసవస్స కిచ్చకరణన్తిపి నవలోకుత్తరధమ్మాతిపి వత్తుం వట్టతి. ఏత్థ చ విఞ్ఞాణస్స చేవ ఆయతిం పునబ్భవస్స చ అన్తరే ఏకో సన్ధి, వేదనాతణ్హానమన్తరే ఏకో, భవజాతీనమన్తరే ఏకోతి. అట్ఠమం.