౫. అవిజ్జాపచ్చయసుత్తవణ్ణనా

౩౫. పఞ్చమే సముదయో హోతీతి సత్థా ఇధేవ దేసనం ఓసాపేసి. కింకారణాతి? దిట్ఠిగతికస్స ఓకాసదానత్థం. తస్సఞ్హి పరిసతి ఉపారమ్భచిత్తో దిట్ఠిగతికో అత్థి, సో పఞ్హం పుచ్ఛిస్సతి, అథస్సాహం విస్సజ్జేస్సామీతి తస్స ఓకాసదానత్థం దేసనం ఓసాపేసి. నో కల్లో పఞ్హోతి అయుత్తో పఞ్హో. దుప్పఞ్హో ఏసోతి అత్థో. నను చ ‘‘కతమం ను ఖో, భన్తే, జరామరణ’’న్తి? ఇదం సుపుచ్ఛితన్తి. కిఞ్చాపి సుపుచ్ఛితం, యథా పన సతసహస్సగ్ఘనికే సువణ్ణథాలే వడ్ఢితస్స సుభోజనస్స మత్థకే ఆమలకమత్తేపి గూథపిణ్డే ఠపితే సబ్బం భోజనం దుబ్భోజనం హోతి ఛడ్డేతబ్బం, ఏవమేవ ‘‘కస్స చ పనిదం జరామరణ’’న్తి? ఇమినా సత్తూపలద్ధివాదపదేన గూథపిణ్డేన తం భోజనం దుబ్భోజనం వియ అయమ్పి సబ్బో దుప్పఞ్హోవ జాతోతి.

బ్రహ్మచరియవాసోతి అరియమగ్గవాసో. తం జీవం తం సరీరన్తి యస్స హి అయం దిట్ఠి, సో ‘‘జీవే ఉచ్ఛిజ్జమానే సరీరం ఉచ్ఛిజ్జతి, సరీరే ఉచ్ఛిజ్జన్తే జీవితం ఉచ్ఛిజ్జతీ’’తి గణ్హాతి. ఏవం గణ్హతో సా దిట్ఠి ‘‘సత్తో ఉచ్ఛిజ్జతీ’’తి గహితత్తా ఉచ్ఛేదదిట్ఠి నామ హోతి. సచే పన సఙ్ఖారావ ఉప్పజ్జన్తి చేవ నిరుజ్ఝన్తి చాతి గణ్హేయ్య, సాసనావచరా సమ్మాదిట్ఠి నామ భవేయ్య. అరియమగ్గో చ నామేసో వట్టం నిరోధేన్తో వట్టం సముచ్ఛిన్దన్తో ఉప్పజ్జతి, తదేవ తం వట్టం ఉచ్ఛేదదిట్ఠియా గహితాకారస్స సమ్భవే సతి వినావ మగ్గభావనాయ నిరుజ్ఝతీతి మగ్గభావనా నిరత్థకా హోతి. తేన వుత్తం ‘‘బ్రహ్మచరియవాసో న హోతీ’’తి.

దుతియనయే అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి యస్స అయం దిట్ఠి, సో ‘‘సరీరం ఇధేవ ఉచ్ఛిజ్జతి, న జీవితం, జీవితం పన పఞ్జరతో సకుణో వియ యథాసుఖం గచ్ఛతీ’’తి గణ్హాతి. ఏవం గణ్హతో సా దిట్ఠి ‘‘ఇమస్మా లోకా జీవితం పరలోకం గత’’న్తి గహితత్తా సస్సతదిట్ఠి నామ హోతి. అయఞ్చ అరియమగ్గో తేభూమకవట్టం వివట్టేన్తో ఉప్పజ్జతి, సో ఏకసఙ్ఖారేపి నిచ్చే ధువే సస్సతే సతి ఉప్పన్నోపి వట్టం వివట్టేతుం న సక్కోతీతి మగ్గభావనా నిరత్థకా హోతి. తేన వుత్తం ‘‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి వా భిక్ఖు దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో న హోతీ’’తి.

విసూకాయికానీతిఆది సబ్బం మిచ్ఛాదిట్ఠివేవచనమేవ. సా హి సమ్మాదిట్ఠియా వినివిజ్ఝనట్ఠేన విసూకమివ అత్తానం ఆవరణతో విసూకాయికం, సమ్మాదిట్ఠిం అననువత్తిత్వా తస్సా విరోధేన పవత్తనతో విసేవితం, కదాచి ఉచ్ఛేదస్స కదాచి సస్సతస్స గహణతో విరూపం ఫన్దితం విప్ఫన్దితన్తి వుచ్చతి. తాలావత్థుకతానీతి తాలవత్థు వియ కతాని, పున అవిరుహణట్ఠేన మత్థకచ్ఛిన్నతాలో వియ సమూలం తాలం ఉద్ధరిత్వా తస్స పతిట్ఠితట్ఠానం వియ చ కతానీతి అత్థో. అనభావంకతానీతి అనుఅభావం కతానీతి. పఞ్చమం.