౭. అచేలకస్సపసుత్తవణ్ణనా

౧౭. సత్తమే అచేలో కస్సపోతి లిఙ్గేన అచేలో నిచ్చేలో, నామేన కస్సపో. దూరతోవాతి మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన పరివుతం ఆగచ్ఛన్తం దూరతో ఏవ అద్దస. కిఞ్చిదేవ దేసన్తి కిఞ్చిదేవ కారణం. ఓకాసన్తి పఞ్హబ్యాకరణస్స ఖణం కాలం. అన్తరఘరన్తి ‘‘న పల్లత్థికాయ అన్తరఘరే నిసీదిస్సామీ’’తి ఏత్థ అన్తోనివేసనం అన్తరఘరం. ‘‘ఓక్ఖిత్తచక్ఖు అన్తరఘరే గమిస్సామీ’’తి ఏత్థ ఇన్దఖీలతో పట్ఠాయ అన్తోగామో. ఇధాపి అయమేవ అధిప్పేతో. యదాకఙ్ఖసీతి యం ఇచ్ఛసి.

కస్మా పన భగవా కథేతుకామో యావతతియం పటిక్ఖిపీతి? గారవజననత్థం. దిట్ఠిగతికా హి ఖిప్పం కథియమానే గారవం న కరోన్తి, ‘‘సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమితుమ్పి పుచ్ఛితుమ్పి సుకరం, పుచ్ఛితమత్తేయేవ కథేతీ’’తి వచనమ్పి న సద్దహన్తి. ద్వే తయో వారే పటిక్ఖిత్తే పన గారవం కరోన్తి, ‘‘సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమితుమ్పి పఞ్హం పుచ్ఛితుమ్పి దుక్కర’’న్తి యావతతియం యాచితే కథియమానం సుస్సూసన్తి సద్దహన్తి. ఇతి భగవా ‘‘అయం సుస్సూసిస్సతి సద్దహిస్సతీ’’తి యావతతియం యాచాపేత్వా కథేసి. అపిచ యథా భిసక్కో తేలం వా ఫాణితం వా పచన్తో ముదుపాకఖరపాకానం పాకకాలం ఆగమయమానో పాకకాలం అనతిక్కమిత్వావ ఓతారేతి. ఏవం భగవా సత్తానం ఞాణపరిపాకం ఆగమయమానో ‘‘ఏత్తకేన కాలేన ఇమస్స ఞాణం పరిపాకం గమిస్సతీ’’తి ఞత్వావ యావతతియం యాచాపేసి.

మా హేవం, కస్సపాతి, కస్సప, మా ఏవం భణి. సయంకతం దుక్ఖన్తి హి వత్తుం న వట్టతి, అత్తా నామ కోచి దుక్ఖస్స కారకో నత్థీతి దీపేతి. పరతోపి ఏసేవ నయో. అధిచ్చసముప్పన్నన్తి అకారణేన యదిచ్ఛాయ ఉప్పన్నం. ఇతి పుట్ఠో సమానోతి కస్మా ఏవమాహ? ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘అయం ‘సయంకతం దుక్ఖ’న్తిఆదినా పుట్ఠో ‘మా హేవ’న్తి వదతి, ‘నత్థీ’తి పుట్ఠో ‘అత్థీ’తి వదతి. ‘భవం గోతమో దుక్ఖం న జానాతి న పస్సతీ’తి పుట్ఠో ‘జానామి ఖ్వాహ’న్తి వదతి. కిఞ్చి ను ఖో మయా విరజ్ఝిత్వా పుచ్ఛితో’’తి మూలతో పట్ఠాయ అత్తనో పుచ్ఛమేవ సోధేన్తో ఏవమాహ. ఆచిక్ఖతు చ మే, భన్తే, భగవాతి ఇధ సత్థరి సఞ్జాతగారవో ‘‘భవ’’న్తి అవత్వా ‘‘భగవా’’తి వదతి.

సో కరోతీతిఆది, ‘‘సయంకతం దుక్ఖ’’న్తి లద్ధియా పటిసేధనత్థం వుత్తం. ఏత్థ చ సతోతి ఇదం భుమ్మత్థే సామివచనం, తస్మా ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో – సో కరోతి సో పటిసంవేదయతీతి ఖో, కస్సప, ఆదిమ్హియేవ ఏవం సతి పచ్ఛా సయంకతం దుక్ఖన్తి అయం లద్ధి హోతి. ఏత్థ చ దుక్ఖన్తి వట్టదుక్ఖం అధిప్పేతం. ఇతి వదన్తి ఏతస్స పురిమేన ఆదిసద్దేన అనన్తరేన చ సస్సతసద్దేన సమ్బన్ధో హోతి. ‘‘దీపేతి గణ్హాతీ’’తి అయం పనేత్థ పాఠసేసో. ఇదఞ్హి వుత్తం హోతి – ఇతి ఏవం వదన్తో ఆదితోవ సస్సతం దీపేతి, సస్సతం గణ్హాతి. కస్మా? తస్స హి తం దస్సనం ఏతం పరేతి, కారకఞ్చ వేదకఞ్చ ఏకమేవ గణ్హన్తం ఏతం సస్సతం ఉపగచ్ఛతీతి అత్థో.

అఞ్ఞో కరోతీతిఆది పన ‘‘పరంకతం దుక్ఖ’’న్తి లద్ధియా పటిసేధనత్థం వుత్తం. ‘‘ఆదితో సతో’’తి ఇదం పన ఇధాపి ఆహరితబ్బం. అయఞ్హేత్థ అత్థో – అఞ్ఞో కరోతి అఞ్ఞో పటిసంవేదియతీతి ఖో పన, కస్సప, ఆదిమ్హియేవ ఏవం సతి, పచ్ఛా ‘‘కారకో ఇధేవ ఉచ్ఛిజ్జతి, తేన కతం అఞ్ఞో పటిసంవేదియతీ’’తి ఏవం ఉప్పన్నాయ ఉచ్ఛేదదిట్ఠియా సద్ధిం సమ్పయుత్తాయ వేదనాయ అభితున్నస్స విద్ధస్స సతో ‘‘పరంకతం దుక్ఖ’’న్తి అయం లద్ధి హోతీతి. ఇతి వదన్తిఆది వుత్తనయేనేవ యోజేతబ్బం. తత్రాయం యోజనా – ఏవఞ్చ వదన్తో ఆదితోవ ఉచ్ఛేదం దీపేతి, ఉచ్ఛేదం గణ్హాతి. కస్మా? తస్స హి తం దస్సనం ఏతం పరేతి, ఏతం ఉచ్ఛేదం ఉపగచ్ఛతీతి అత్థో.

ఏతే తేతి యే సస్సతుచ్ఛేదసఙ్ఖాతే ఉభో అన్తే (అనుపగమ్మ తథాగతో ధమ్మం దేసేతి, ఏతే తే, కస్సప, ఉభో అన్తే) అనుపగమ్మ పహాయ అనల్లీయిత్వా మజ్ఝేన తథాగతో ధమ్మం దేసేతి, మజ్ఝిమాయ పటిపదాయ ఠితో దేసేతీతి అత్థో. కతరం ధమ్మన్తి చే? యదిదం అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారాతి. ఏత్థ హి కారణతో ఫలం, కారణనిరోధేన చస్స నిరోధో దీపితో, న కోచి కారకో వా వేదకో వా నిద్దిట్ఠో. ఏత్తావతా సేసపఞ్హా పటిసేధితా హోన్తి. ఉభో అన్తే అనుపగమ్మాతి ఇమినా హి తతియపఞ్హో పటిక్ఖిత్తో. అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారాతి ఇమినా అధిచ్చసముప్పన్నతా చేవ అజాననఞ్చ పటిక్ఖిత్తన్తి వేదితబ్బం.

లభేయ్యన్తి ఇదం సో భగవతో సన్తికే భిక్ఖుభావం పత్థయమానో ఆహ. అథ భగవా యోనేన ఖన్ధకే తిత్థియపరివాసో (మహావ. ౮౬) పఞ్ఞత్తో, యం అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బో సామణేరభూమియం ఠితో ‘‘అహం, భన్తే, ఇత్థన్నామో అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఆకఙ్ఖామి ఉపసమ్పదం. స్వాహం, భన్తే, సఙ్ఘం చత్తారో మాసే పరివాసం యాచామీ’’తిఆదినా నయేన సమాదియిత్వా పరివసతి, తం సన్ధాయ యో ఖో, కస్సప, అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బోతిఆదిమాహ. తత్థ పబ్బజ్జన్తి వచనసిలిట్ఠతావసేన వుత్తం. అపరివసిత్వాయేవ హి పబ్బజ్జం లభతి. ఉపసమ్పదత్థికేన పన నాతికాలేన గామప్పవేసనాదీని అట్ఠ వత్తాని పూరేన్తేన పరివసితబ్బం. ఆరద్ధచిత్తాతి అట్ఠవత్తపూరణేన తుట్ఠచిత్తా. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారతో పనేస తిత్థియపరివాసో సమన్తపాసాదికాయ వినయట్ఠకథాయ పబ్బజ్జక్ఖన్ధకవణ్ణనాయం (మహావ. అట్ఠ. ౮౬) వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

అపిచ మయాతి అయమేత్థ పాఠో, అఞ్ఞత్థ పన ‘‘అపిచ మేత్థా’’తి. పుగ్గలవేమత్తతా విదితాతి పుగ్గలనానత్తం విదితం. ‘‘అయం పుగ్గలో పరివాసారహో, అయం న పరివాసారహో’’తి ఇదం మయ్హం పాకటన్తి దస్సేతి. తతో కస్సపో చిన్తేసి – ‘‘అహో అచ్ఛరియం బుద్ధసాసనం, యత్థ ఏవం ఘంసిత్వా కోట్టేత్వా యుత్తమేవ గణ్హన్తి, అయుత్తం ఛడ్డేన్తీ’’తి. తతో సుట్ఠుతరం పబ్బజ్జాయ సఞ్జాతుస్సాహో సచే, భన్తేతిఆదిమాహ. అథ భగవా తస్స తిబ్బచ్ఛన్దతం విదిత్వా ‘‘న కస్సపో పరివాసం అరహతీ’’తి అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి – ‘‘గచ్ఛ, భిక్ఖు, కస్సపం నహాపేత్వా పబ్బాజేత్వా ఆనేహీ’’తి. సో తథా కత్వా తం పబ్బాజేత్వా భగవతో సన్తికం అగమాసి. భగవా గణే నిసీదిత్వా ఉపసమ్పాదేసి. తేన వుత్తం అలత్థ ఖో అచేలో కస్సపో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదన్తి. అచిరూపసమ్పన్నోతిఆది సేసం బ్రాహ్మణసంయుత్తే (సం. ని. ౧.౧౮౭) వుత్తమేవాతి. సత్తమం.