౧౦. బహుధీతరసుత్తవణ్ణనా

౧౯౬. దసమే అఞ్ఞతరస్మిం వనసణ్డేతి పచ్చూససమయే లోకం ఓలోకేన్తో తస్స బ్రాహ్మణస్స అరహత్తస్స ఉపనిస్సయం దిస్వా ‘‘గచ్ఛామిస్స సఙ్గహం కరిస్సామీ’’తి గన్త్వా తస్మిం వనసణ్డే విహరతి. నట్ఠా హోన్తీతి కసిత్వా విస్సట్ఠా అటవిముఖా చరమానా బ్రాహ్మణే భుఞ్జితుం గతే పలాతా హోన్తి. పల్లఙ్కన్తి సమన్తతో ఊరుబద్ధాసనం. ఆభుజిత్వాతి బన్ధిత్వా. ఉజుం కాయం పణిధాయాతి ఉపరిమం సరీరం ఉజుకం ఠపేత్వా, అట్ఠారస పిట్ఠికణ్టకే కోటియా కోటిం పటిపాదేత్వా. పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వాతి కమ్మట్ఠానాభిముఖం సతిం ఠపయిత్వా, ముఖసమీపే వా కత్వాతి అత్థో. తేనేవ విభఙ్గే వుత్తం – ‘‘అయం సతి ఉపట్ఠితా హోతి సూపట్ఠితా నాసికగ్గే వా ముఖనిమిత్తే వా, తేన వుచ్చతి పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా’’తి (విభ. ౫౩౭). అథ వా ‘‘పరీతి పరిగ్గహట్ఠో. ముఖన్తి నియ్యానట్ఠో. సతీతి ఉపట్ఠానట్ఠో. తేన వుచ్చతి పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా’’తి ఏవం పటిసమ్భిదాయం (పటి. మ. ౧.౧౬౪) వుత్తనయేనపేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. తత్రాయం సఙ్ఖేపో – ‘‘పరిగ్గహితనియ్యానం సతిం కత్వా’’తి. ఏవం నిసీదన్తో చ పన ఛబ్బణ్ణా ఘనబుద్ధరస్మియో విస్సజ్జేత్వా నిసీది. ఉపసఙ్కమీతి దోమనస్సాభిభూతో ఆహిణ్డన్తో, ‘‘సుఖేన వతాయం సమణో నిసిన్నో’’తి చిన్తేత్వా ఉపసఙ్కమి.

అజ్జసట్ఠిం న దిస్సన్తీతి అజ్జ ఛదివసమత్తకా పట్ఠాయ న దిస్సన్తి. పాపకాతి లామకా తిలఖాణుకా. తేన కిర తిలఖేత్తే వపితే తదహేవ దేవో వస్సిత్వా తిలే పంసుమ్హి ఓసీదాపేసి, పుప్ఫం వా ఫలం వా గహేతుం నాసక్ఖింసు. యేపి వడ్ఢింసు, తేసం ఉపరి పాణకా పతిత్వా పణ్ణాని ఖాదింసు, ఏకపణ్ణదుపణ్ణా ఖాణుకా అవసిస్సింసు. బ్రాహ్మణో ఖేత్తం ఓలోకేతుం గతో తే దిస్వా – ‘‘వడ్ఢియా మే తిలా గహితా, తేపి నట్ఠా’’తి దోమనస్సజాతో అహోసి, తం గహేత్వా ఇమం గాథమాహ.

ఉస్సోళ్హికాయాతి ఉస్సాహేన కణ్ణనఙ్గుట్ఠాదీని ఉక్ఖిపిత్వా విచరన్తా ఉప్పతన్తి. తస్స కిర అనుపుబ్బేన భోగేసు పరిక్ఖీణేసు పక్ఖిపితబ్బస్స అభావేన తుచ్ఛకోట్ఠా అహేసుం. తస్స ఇతో చితో చ సత్తహి ఘరేహి ఆగతా మూసికా తే తుచ్ఛకోట్ఠే పవిసిత్వా ఉయ్యానకీళం కీళన్తా వియ నచ్చన్తి, తం గహేత్వా ఏవమాహ.

ఉప్పాటకేహి సఞ్ఛన్నోతి ఉప్పాటకపాణకేహి సఞ్ఛన్నో. తస్స కిర బ్రాహ్మణస్స సయనత్థాయ సన్థతం తిణపణ్ణసన్థారం కోచి అన్తరన్తరా పటిజగ్గన్తో నత్థి. సో దివసం అరఞ్ఞే కమ్మం కత్వా సాయం ఆగన్త్వా తస్మిం నిపజ్జతి. అథస్స ఉప్పాటకపాణకా సరీరం ఏకచ్ఛన్నం కరోన్తా ఖాదన్తి, తం గహేత్వా ఏవమాహ.

విధవాతి మతపతికా. యావ కిర తస్స బ్రాహ్మణస్స గేహే విభవమత్తా అహోసి, తావ తా విధవాపి హుత్వా పతికులేసు వసితుం లభింసు. యదా పన సో నిద్ధనో జాతో, తదా తా ‘‘పితుఘరం గచ్ఛథా’’తి సస్సుససురాదీహి నిక్కడ్ఢితా తతో తస్సేవ ఘరం ఆగన్త్వా వసన్తియో బ్రాహ్మణస్స భోజనకాలే ‘‘గచ్ఛథ అయ్యకేన సద్ధిం భుఞ్జథా’’తి పుత్తే పేసేన్తి, తేహి పాతియం హత్థేసు ఓతారితేసు బ్రాహ్మణో హత్థస్స ఓకాసం న లభతి. తం గహేత్వా ఇమం గాథమాహ.

పిఙ్గలాతి కళారపిఙ్గలా. తిలకాహతాతి కాళసేతాదివణ్ణేహి తిలకేహి ఆహతగత్తా. సోత్తం పాదేన బోధేతీతి నిద్దం ఓక్కన్తం పాదేన పహరిత్వా పబోధేతి. అయం కిర బ్రాహ్మణో మూసికసద్దేన ఉబ్బాళ్హో ఉప్పాటకేహి చ ఖజ్జమానో సబ్బరత్తిం నిద్దం అలభిత్వా పచ్చూసకాలే నిద్దాయతి. అథ నం అక్ఖీసు నిమ్మిలితమత్తేస్వేవ – ‘‘కిం కరోసి, బ్రాహ్మణ, పచ్ఛా చ పుబ్బే చ గహితస్స ఇణస్స? వడ్ఢి మత్థకం పత్తా, సత్త ధీతరో పోసేతబ్బా. ఇదాని ఇణాయికా ఆగన్త్వా గేహం పరివారేస్సన్తి, గచ్ఛ కమ్మం కరోహీ’’తి పాదేన పహరిత్వా పబోధేతి. తం గహేత్వా ఇమం గాథమాహ.

ఇణాయికాతి యేసం అనేన హత్థతో ఇణం గహితం. సో కిర కస్సచి హత్థతో ఏకం కహాపణం కస్సచి ద్వే కస్సచి దస…పే… కస్సచి సతన్తి ఏవం బహూనం హత్థతో ఇణం అగ్గహేసి. తే దివా బ్రాహ్మణం అపస్సన్తా ‘‘గేహతో తం నిక్ఖన్తమేవ గణ్హిస్సామా’’తి బలవపచ్చూసే గన్త్వా చోదేన్తి. తం గహేత్వా ఇమం గాథమాహ.

భగవా తేన బ్రాహ్మణేన ఇమాహి సత్తహి గాథాహి దుక్ఖే కథితే ‘‘యం యం, బ్రాహ్మణ, తయా దుక్ఖం కథితం, సబ్బమేతం మయ్హం నత్థీ’’తి దస్సేన్తో పటిగాథాహి బ్రాహ్మణస్స ధమ్మదేసనం వడ్ఢేసి. బ్రాహ్మణో తా గాథా సుత్వా భగవతి పసన్నో సరణేసు పతిట్ఠాయ పబ్బజిత్వా అరహత్తం పాపుణి. తం దస్సేతుం ఏవం వుత్తే భారద్వాజగోత్తోతిఆది వుత్తం. తత్థ అలత్థాతి లభి.

తఞ్చ పన బ్రాహ్మణం భగవా పబ్బాజేత్వా ఆదాయ జేతవనం గన్త్వా పునదివసే తేన థేరేన పచ్ఛాసమణేన కోసలరఞ్ఞో గేహద్వారం అగమాసి. రాజా ‘‘సత్థా ఆగతో’’తి సుత్వా పాసాదా ఓరుయ్హ వన్దిత్వా హత్థతో పత్తం గహేత్వా తథాగతం ఉపరిపాసాదం ఆరోపేత్వా వరాసనే నిసీదాపేత్వా గన్ధోదకేన పాదే ధోవిత్వా సతపాకతేలేన మక్ఖేత్వా యాగుం ఆహరాపేత్వా రజతదణ్డం సువణ్ణకటచ్ఛుం గహేత్వా సత్థు ఉపనామేసి. సత్థా పత్తం పిదహి. రాజా తథాగతస్స పాదేసు పతిత్వా, ‘‘సచే మే, భన్తే, దోసో అత్థి, ఖమథా’’తి ఆహ. నత్థి, మహారాజాతి. అథ కస్మా యాగుం న గణ్హథాతి? పలిబోధో అత్థి, మహారాజాతి. కిం పన, భన్తే, యాగుం అగణ్హన్తేహేవ లభితబ్బో ఏస పలిబోధో, పటిబలో అహం పలిబోధం దాతుం, గణ్హథ, భన్తేతి. సత్థా అగ్గహేసి. మహల్లకత్థేరోపి దీఘరత్తం ఛాతో యావదత్థం యాగుం పివి. రాజా ఖాదనీయభోజనీయం దత్వా భత్తకిచ్చావసానే భగవన్తం వన్దిత్వా ఆహ – ‘‘భగవా తుమ్హే పవేణియా ఆగతే ఓక్కాకవంసే ఉప్పజ్జిత్వా చక్కవత్తిసిరిం పహాయ పబ్బజిత్వా లోకే అగ్గతం పత్తో, కో నామ, భన్తే, తుమ్హాకం పలిబోధో’’తి? మహారాజ, ఏతస్స మహల్లకత్థేరస్స పలిబోధో అమ్హాకం పలిబోధసదిసోవాతి.

రాజా థేరం వన్దిత్వా – ‘‘కో, భన్తే, తుమ్హాకం పలిబోధో’’తి పుచ్ఛి? ఇణపలిబోధో, మహారాజాతి. కిత్తకో, భన్తేతి? గణేహి, మహారాజాతి. రఞ్ఞో ‘‘ఏకం ద్వే సతం సహస్స’’న్తి గణేన్తస్స అఙ్గులియో నప్పహోన్తి. అథేకం పురిసం పక్కోసిత్వా, ‘‘గచ్ఛ, భణే, నగరే భేరిం చరాపేహి ‘సబ్బే బహుధీతికబ్రాహ్మణస్స ఇణాయికా రాజఙ్గణే సన్నిపతన్తూ’’తి. మనుస్సా భేరిం సుత్వా సన్నిపతింసు. రాజా తేసం హత్థతో పణ్ణాని ఆహరాపేత్వా సబ్బేసం అనూనం ధనమదాసి. తత్థ సువణ్ణమేవ సతసహస్సగ్ఘనకం అహోసి. పున రాజా పుచ్ఛి – ‘‘అఞ్ఞోపి అత్థి, భన్తే, పలిబోధో’’తి. ఇణం నామ, మహారాజ, దత్వా ముచ్చితుం సక్కా, ఏతా పన సత్త దారికా మహాపలిబోధా మయ్హన్తి. రాజా యానాని పేసేత్వా తస్స ధీతరో ఆహరాపేత్వా అత్తనో ధీతరో కత్వా తం తం కులఘరం పేసేత్వా, ‘‘అఞ్ఞోపి, భన్తే, అత్థి పలిబోధో’’తి పుచ్ఛి? బ్రాహ్మణీ, మహారాజాతి. రాజా యానం పేసేత్వా, తస్స బ్రాహ్మణిం ఆహరాపేత్వా, అయ్యికట్ఠానే ఠపేత్వా పున పుచ్ఛి – ‘‘అఞ్ఞోపి, భన్తే, అత్థి పలిబోధో’’తి? నత్థి, మహారాజాతి వుత్తే రాజాపి చీవరదుస్సాని దాపేత్వా, ‘‘భన్తే, మమ సన్తకం తుమ్హాకం భిక్ఖుభావం జానాథా’’తి ఆహ. ఆమ, మహారాజాతి. అథ నం రాజా ఆహ – ‘‘భన్తే, చీవరపిణ్డపాతాదయోపి సబ్బే పచ్చయా అమ్హాకం సన్తకా భవిస్సన్తి. తుమ్హే తథాగతస్స మనం గహేత్వా సమణధమ్మం కరోథా’’తి. థేరో తథేవ అప్పమత్తో సమణధమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ ఆసవక్ఖయం పత్తోతి. దసమం.

పఠమో వగ్గో.