౪. బకబ్రహ్మసుత్తవణ్ణనా

౧౭౫. చతుత్థే పాపకం దిట్ఠిగతన్తి లామికా సస్సతదిట్ఠి. ఇదం నిచ్చన్తి ఇదం సహ కాయేన బ్రహ్మట్ఠానం అనిచ్చం ‘‘నిచ్చ’’న్తి వదతి. ధువాదీని తస్సేవ వేవచనాని. తత్థ ధువన్తి థిరం. సస్సతన్తి సదా విజ్జమానం. కేవలన్తి అఖణ్డం సకలం. అచవనధమ్మన్తి అచవనసభావం. ఇదం హి న జాయతీతిఆదీసు ఇమస్మిం ఠానే కోచి జాయనకో వా జీయనకో వా మీయనకో వా చవనకో వా ఉపపజ్జనకో వా నత్థి, తం సన్ధాయ వదతి. ఇతో చ పనఞ్ఞన్తి ఇతో సహకాయా బ్రహ్మట్ఠానా ఉత్తరి అఞ్ఞం నిస్సరణం నామ నత్థీతి. ఏవమస్స థామగతా సస్సతదిట్ఠి ఉప్పన్నా హోతి. ఏవంవాదీ చ పన సో ఉపరి తిస్సో ఝానభూమియో చత్తారో మగ్గే చత్తారి ఫలాని నిబ్బానన్తి సబ్బం పటిబాహతి. కదా పనస్స సా దిట్ఠి ఉప్పన్నాతి? పఠమజ్ఝానభూమియం నిబ్బత్తకాలే. దుతియజ్ఝానభూమియన్తి ఏకే.

తత్రాయం అనుపుబ్బికథా – హేట్ఠుపపత్తికో కిరేస బ్రహ్మా అనుప్పన్నే బుద్ధుప్పాదే ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా కసిణపరికమ్మం కత్వా సమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా అపరిహీనజ్ఝానో కాలం కత్వా చతుత్థజ్ఝానభూమియం వేహప్ఫలబ్రహ్మలోకే పఞ్చకప్పసతికం ఆయుం గహేత్వా నిబ్బత్తి. తత్థ యావతాయుకం ఠత్వా హేట్ఠుపపత్తికం కత్వా తతియజ్ఝానం పణీతం భావేత్వా సుభకిణ్హబ్రహ్మలోకే చతుసట్ఠికప్పం ఆయుం గహేత్వా నిబ్బత్తి. తత్థ దుతియజ్ఝానం భావేత్వా ఆభస్సరే అట్ఠ కప్పే ఆయుం గహేత్వా నిబ్బత్తి. తత్థ పఠమజ్ఝానం భావేత్వా, పఠమజ్ఝానభూమియం కప్పాయుకో హుత్వా నిబ్బత్తి. సో పఠమకాలే అత్తనా కతకమ్మఞ్చ నిబ్బత్తట్ఠానఞ్చ అఞ్ఞాసి, కాలే పన గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే ఉభయం పముస్సిత్వా సస్సతదిట్ఠిం ఉప్పాదేసి.

అవిజ్జాగతోతి అవిజ్జాయ గతో సమన్నాగతో అఞ్ఞాణీ అన్ధీభూతో. యత్ర హి నామాతి యో నామ. వక్ఖతీతి భణతి. ‘‘యత్రా’’తి నిపాతయోగేన పన అనాగతవచనం కతం.

ఏవం వుత్తే సో బ్రహ్మా యథా నామ మగ్గచోరో ద్వే తయో పహారే అధివాసేన్తో సహాయే అనాచిక్ఖిత్వాపి ఉత్తరిం పహారం పహరియమానో ‘‘అసుకో చ అసుకో చ మయ్హం సహాయో’’తి ఆచిక్ఖతి, ఏవమేవ భగవతా సన్తజ్జియమానో సతిం లభిత్వా, ‘‘భగవా మయ్హం పదానుపదం పేక్ఖన్తో మం నిప్పీళితుకామో’’తి భీతో అత్తనో సహాయే ఆచిక్ఖన్తో ద్వాసత్తతీతిఆదిమాహ. తస్సత్థో – భో గోతమ, మయం ద్వాసత్తతి జనా పుఞ్ఞకమ్మా తేన పుఞ్ఞకమ్మేన ఇధ నిబ్బత్తా. వసవత్తినో సయం అఞ్ఞేసం వసే అవత్తిత్వా పరే అత్తనో వసే వత్తేమ, జాతిఞ్చ జరఞ్చ అతీతా, అయం నో వేదేహి గతత్తా ‘‘వేదగూ’’తి సఙ్ఖం గతా భగవా అన్తిమా బ్రహ్ముపపత్తి. అస్మాభిజప్పన్తి జనా అనేకాతి అనేకజనా అమ్హే అభిజప్పన్తి. ‘‘అయం ఖో భవం బ్రహ్మా, మహాబ్రహ్మా, అభిభూ, అనభిభూతో, అఞ్ఞదత్థుదసో, వసవత్తీ, ఇస్సరో, కత్తా, నిమ్మాతా, సేట్ఠో, సజితా, వసీ, పితా భూతభబ్యాన’’న్తి ఏవం పత్థేన్తి పిహేన్తీతి.

అథ నం భగవా అప్పం హి ఏతన్తిఆదిమాహ. తత్థ ఏతన్తి యం త్వం ఇధ తవ ఆయుం ‘‘దీఘ’’న్తి మఞ్ఞసి, ఏతం అప్పం పరిత్తకం. సతం సహస్సానం నిరబ్బుదానన్తి నిరబ్బుదగణనాయ సతసహస్సనిరబ్బుదానం. ఆయుం పజానామీతి, ‘‘ఇదాని తవ అవసిట్ఠం ఏత్తకం ఆయూ’’తి అహం జానామి. అనన్తదస్సీ భగవా హమస్మీతి, భగవా, తుమ్హే ‘‘అహం అనన్తదస్సీ జాతిఆదీని ఉపాతివత్తో’’తి వదథ. కిం మే పురాణన్తి, యది త్వం అనన్తదస్సీ, ఏవం సన్తే ఇదం మే ఆచిక్ఖ, కిం మయ్హం పురాణం? వతసీలవత్తన్తి సీలమేవ వుచ్చతి. యమహం విజఞ్ఞాతి యం అహం తయా కథితం జానేయ్యం, తం మే ఆచిక్ఖాతి వదతి.

ఇదానిస్స ఆచిక్ఖన్తో భగవా యం త్వం అపాయేసీతిఆదిమాహ. తత్రాయం అధిప్పాయో – పుబ్బే కిరేస కులఘరే నిబ్బత్తిత్వా కామేసు ఆదీనవం దిస్వా – ‘‘జాతిజరామరణస్స అన్తం కరిస్సామీ’’తి నిక్ఖమ్మ ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా సమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా అభిఞ్ఞాపాదకజ్ఝానస్స లాభీ హుత్వా గఙ్గాతీరే పణ్ణసాలం కారేత్వా ఝానరతియా వీతినామేతి. తదా చ కాలేనకాలం సత్థవాహా పఞ్చహి సకటసతేహి మరుకన్తారం పటిపజ్జన్తి. మరుకన్తారే పన దివా న సక్కా గన్తుం, రత్తిం గమనం హోతి. అథ పురిమసకటస్స అగ్గయుగే యుత్తబలిబద్దా గచ్ఛన్తా గచ్ఛన్తా నివత్తిత్వా ఆగతమగ్గాభిముఖా అహేసుం, సబ్బసకటాని తథేవ నివత్తిత్వా అరుణే ఉగ్గతే నివత్తితభావం జానింసు. తేసఞ్చ తదా కన్తారం అతిక్కమనదివసో అహోసి. సబ్బం దారుదకం పరిక్ఖీణం – తస్మా ‘‘నత్థి దాని అమ్హాకం జీవిత’’న్తి చిన్తేత్వా, గోణే చక్కేసు బన్ధిత్వా, మనుస్సా సకటచ్ఛాయం పవిసిత్వా నిపజ్జింసు.

తాపసోపి కాలస్సేవ పణ్ణసాలతో నిక్ఖమిత్వా పణ్ణసాలద్వారే నిసిన్నో గఙ్గం ఓలోకయమానో అద్దస గఙ్గం మహతా ఉదకోఘేన పూరియమానం పవత్తితమణిక్ఖన్ధం వియ ఆగచ్ఛన్తం, దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘అత్థి ను ఖో ఇమస్మిం లోకే ఏవరూపస్స మధురోదకస్స అలాభేన కిలిస్సమానా సత్తా’’తి? సో ఏవం ఆవజ్జేన్తో మరుకన్తారే తం సత్థం దిస్వా ‘ఇమే సత్తా మా నస్సన్తూ’తి ‘‘ఇతో చితో చ మహాఉదకక్ఖన్ధో ఛిజ్జిత్వా మరుకన్తారే సత్థాభిముఖో గచ్ఛతూ’’తి అభిఞ్ఞాచిత్తేన అధిట్ఠాసి. సహ చిత్తుప్పాదేన మాతికారుళ్హం వియ ఉదకం తత్థ అగమాసి. మనుస్సా ఉదకసద్దేన వుట్ఠాయ ఉదకం దిస్వా హట్ఠతుట్ఠా న్హాయిత్వా పివిత్వా గోణేపి పాయేత్వా సోత్థినా ఇచ్ఛితట్ఠానం అగమంసు. సత్థా తం బ్రహ్మునో పుబ్బకమ్మం దస్సేన్తో పఠమం గాథమాహ. తత్థ అపాయేసీతి పాయేసి. అ-కారో నిపాతమత్తం. గమ్మనీతి గిమ్హే. సమ్పరేతేతి గిమ్హాతపేన ఫుట్ఠే అనుగతే.

అపరస్మిమ్పి సమయే తాపసో గఙ్గాతీరే పణ్ణసాలం మాపేత్వా అరఞ్ఞగామకం నిస్సాయ వసతి. తేన చ సమయేన చోరా తం గామం పహరిత్వా హత్థసారం గహేత్వా గావియో చ కరమరే చ గహేత్వా గచ్ఛన్తి. గావోపి సునఖాపి మనుస్సాపి మహావిరవం విరవన్తి. తాపసో తం సద్దం సుత్వా ‘‘కిన్ను ఖో ఏత’’న్తి? ఆవజ్జేన్తో ‘‘మనుస్సానం భయం ఉప్పన్న’’న్తి ఞత్వా ‘‘మయి పస్సన్తే ఇమే సత్తా మా నస్సన్తూ’’తి అభిఞ్ఞాపాదకజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ అభిఞ్ఞాచిత్తేన చోరానం పటిపథే చతురఙ్గినిం సేనం మాపేసి. కమ్మసజ్జా ఆగచ్ఛన్తా చోరా దిస్వా, ‘‘రాజా మఞ్ఞే ఆగతో’’తి విలోపం ఛడ్డేత్వా పక్కమింసు. తాపసో ‘‘యం యస్స సన్తకం, తం తస్సేవ హోతూ’’తి అధిట్ఠాసి, తం తథేవ అహోసి. మహాజనో సోత్థిభావం పాపుణి. సత్థా ఇదమ్పి తస్స పుబ్బకమ్మం దస్సేన్తో దుతియం గాథమాహ. తత్థ ఏణికూలస్మిన్తి గఙ్గాతీరే. గయ్హకం నీయమానన్తి గహేత్వా నీయమానం, కరమరం నీయమానన్తిపి అత్థో.

పున ఏకస్మిం సమయే ఉపరిగఙ్గావాసికం ఏకం కులం హేట్ఠాగఙ్గావాసికేన కులేన సద్ధిం మిత్తసన్థవం కత్వా, నావాసఙ్ఘాటం బన్ధిత్వా, బహుం ఖాదనీయఞ్చేవ భోజనీయఞ్చ గన్ధమాలాదీని చ ఆరోపేత్వా గఙ్గాసోతేన ఆగచ్ఛతి. మనుస్సా ఖాదమానా భుఞ్జమానా నచ్చన్తా గాయన్తా దేవవిమానేన గచ్ఛన్తా వియ బలవసోమనస్సా అహేసుం. గఙ్గేయ్యకో నాగో దిస్వా కుపితో ‘‘ఇమే మయి సఞ్ఞమ్పి న కరోన్తి. ఇదాని నే సముద్దమేవ పాపేస్సామీ’’తి మహన్తం అత్తభావం మాపేత్వా ఉదకం ద్విధా భిన్దిత్వా ఉట్ఠాయ ఫణం కత్వా, సుసుకారం కరోన్తో అట్ఠాసి. మహాజనో దిస్వా భీతో విస్సరమకాసి. తాపసో పణ్ణసాలాయం నిసిన్నో సుత్వా, ‘‘ఇమే గాయన్తా నచ్చన్తా సోమనస్సజాతా ఆగచ్ఛన్తి. ఇదాని పన భయరవం రవింసు, కిన్ను ఖో’’తి? ఆవజ్జేన్తో నాగరాజం దిస్వా, ‘‘మయి పస్సన్తే సత్తా మా నస్సన్తూ’’తి అభిఞ్ఞాపాదకజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా అత్తభావం పజహిత్వా సుపణ్ణవణ్ణం మాపేత్వా నాగరాజస్స దస్సేసి. నాగరాజా భీతో ఫణం సంహరిత్వా ఉదకం పవిట్ఠో, మహాజనో సోత్థిభావం పాపుణి. సత్థా ఇదమ్పి తస్స పుబ్బకమ్మం దస్సేన్తో తతియం గాథమాహ. తత్థ లుద్దేనాతి దారుణేన. మనుస్సకమ్యాతి మనుస్సకామతాయ, మనుస్సే విహేఠేతుకామతాయాతి అత్థో.

అపరస్మిమ్పి సమయే ఏస ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా కేసవో నామ తాపసో అహోసి. తేన సమయేన అమ్హాకం బోధిసత్తో కప్పో నామ మాణవో కేసవస్స బద్ధచరో అన్తేవాసికో హుత్వా ఆచరియస్స కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ బుద్ధిసమ్పన్నో అత్థచరో అహోసి. కేసవో తేన వినా వసితుం న సక్కోతి, తం నిస్సాయేవ జీవికం కప్పేసి. సత్థా ఇదమ్పి తస్స పుబ్బకమ్మం దస్సేన్తో చతుత్థం గాథమాహ.

తత్థ బద్ధచరోతి అన్తేవాసికో, సో పన జేట్ఠన్తేవాసికో అహోసి. సమ్బుద్ధిమన్తం వతినం అమఞ్ఞీతి, ‘‘సమ్మా బుద్ధిమా వతసమ్పన్నో అయ’’న్తి ఏవం మఞ్ఞమానో కప్పో తవ అన్తేవాసికో అహోసిం అహం సో తేన సమయేనాతి దస్సేతి. అఞ్ఞేపి జానాసీతి న కేవలం మయ్హం ఆయుమేవ, అఞ్ఞేపి త్వం జానాసియేవ. తథా హి బుద్ధోతి తథా హి త్వం బుద్ధో, యస్మా బుద్ధో, తస్మా జానాసీతి అత్థో. తథా హి త్యాయం జలితానుభావోతి యస్మా చ త్వం బుద్ధో, తస్మా తే అయం జలితో ఆనుభావో. ఓభాసయం తిట్ఠతీతి సబ్బం బ్రహ్మలోకం ఓభాసయన్తో తిట్ఠతి. చతుత్థం.