౧౦. కోకాలికసుత్తవణ్ణనా

౧౮౧. దసమే కోకాలికో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి, కో అయం కోకాలికో, కస్మా చ ఉపసఙ్కమి? అయం కిర కోకాలికరట్ఠే కోకాలికనగరే కోకాలికసేట్ఠిస్స పుత్తో పబ్బజిత్వా పితరా కారాపితే విహారే పటివసతి చూళకోకాలికోతి నామేన, న దేవదత్తస్స సిస్సో. సో హి బ్రాహ్మణపుత్తో మహాకోకాలికో నామ. భగవతి పన సావత్థియం విహరన్తే ద్వే అగ్గసావకా పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం జనపదచారికం చరమానా ఉపకట్ఠాయ వస్సూపనాయికాయ వివేకావాసం వసితుకామా తే భిక్ఖూ ఉయ్యోజేత్వా అత్తనో పత్తచీవరమాదాయ తస్మిం జనపదే తం నగరం పత్వా తం విహారం అగమంసు. తత్థ నేసం కోకాలికో వత్తం దస్సేసి. తే తేన సద్ధిం సమ్మోదిత్వా, ‘‘ఆవుసో, మయం ఇధ తేమాసం వసిస్సామ, మా కస్సచి ఆరోచేహీ’’తి పటిఞ్ఞం గహేత్వా వసింసు. వసిత్వా పవారణాదివసే పవారేత్వా, ‘‘గచ్ఛామ మయం, ఆవుసో’’తి కోకాలికం ఆపుచ్ఛింసు. కోకాలికో ‘‘అజ్జేకదివసం, ఆవుసో, వసిత్వా స్వే గమిస్సథా’’తి వత్వా దుతియదివసే నగరం పవిసిత్వా మనుస్సే ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో, తుమ్హే అగ్గసావకే ఇధాగన్త్వా వసమానేపి న జానాథ, న నే కోచి పచ్చయేనాపి నిమన్తేతీ’’తి. నగరవాసినో, ‘‘కహం, భన్తే, థేరా, కస్మా నో న ఆరోచయిత్థా’’తి? కిం ఆవుసో ఆరోచితేన, కిం న పస్సథ ద్వే భిక్ఖూ థేరాసనే నిసీదన్తే, ఏతే అగ్గసావకాతి. తే ఖిప్పం సన్నిపతిత్వా సప్పిఫాణితాదీని చేవ చీవరదుస్సాని చ సంహరింసు.

కోకాలికో చిన్తేసి – ‘‘పరమప్పిచ్ఛా అగ్గసావకా పయుత్తవాచాయ ఉప్పన్నం లాభం న సాదియిస్సన్తి, అసాదియన్తా ‘ఆవాసికస్స దేథా’తి వక్ఖన్తీ’’తి. తం తం లాభం గాహాపేత్వా థేరానం సన్తికం అగమాసి. థేరా దిస్వావ ‘‘ఇమే పచ్చయా నేవ అమ్హాకం, న కోకాలికస్స కప్పన్తీ’’తి పటిక్ఖిపిత్వా పక్కమింసు. కోకాలికో ‘‘కథం హి నామ అత్తనా అగణ్హన్తా మయ్హమ్పి అదాపేత్వా పక్కమిస్సన్తీ’’తి? ఆఘాతం ఉప్పాదేసి. తేపి భగవతో సన్తికం గన్త్వా భగవన్తం వన్దిత్వా పున అత్తనో పరిసం ఆదాయ జనపదచారికం చరన్తా అనుపుబ్బేన తస్మిం రట్ఠే తమేవ నగరం పచ్చాగమింసు. నాగరా థేరే సఞ్జానిత్వా సహ పరిక్ఖారేహి దానం సజ్జిత్వా నగరమజ్ఝే మణ్డపం కత్వా దానం అదంసు, థేరానఞ్చ పరిక్ఖారే ఉపనామేసుం. థేరా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నియ్యాదయింసు. తం దిస్వా కోకాలికో చిన్తేసి – ‘‘ఇమే పుబ్బే అప్పిచ్ఛా అహేసుం, ఇదాని పాపిచ్ఛా జాతా, పుబ్బేపి అప్పిచ్ఛసన్తుట్ఠపవివిత్తసదిసా మఞ్ఞే’’తి థేరే ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘ఆవుసో, తుమ్హే పుబ్బే అప్పిచ్ఛా వియ, ఇదాని పన పాపభిక్ఖూ జాతా’’తి వత్వా ‘‘మూలట్ఠానేయేవ నేసం పతిట్ఠం భిన్దిస్సామీ’’తి తరమానరూపో నిక్ఖమిత్వా సావత్థిం గన్త్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి. అయమేవ కోకాలికో ఇమినా చ కారణేన ఉపసఙ్కమీతి వేదితబ్బో.

భగవా తం తురితతురితం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వావ ఆవజ్జేన్తో అఞ్ఞాసి – ‘‘అయం అగ్గసావకే అక్కోసితుకామో ఆగతో’’తి. ‘‘సక్కా ను ఖో పటిసేధేతు’’న్తి చ ఆవజ్జేన్తో, ‘‘న సక్కా పటిసేధేతుం, థేరేసు అపరజ్ఝిత్వా కాలఙ్కతో ఏకంసేన పదుమనిరయే నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి దిస్వా, ‘‘సారిపుత్తమోగ్గల్లానేపి నామ గరహన్తం సుత్వా న నిసేధేతీ’’తి వాదమోచనత్థం అరియూపవాదస్స చ మహాసావజ్జభావదస్సనత్థం మా హేవన్తి తిక్ఖత్తుం పటిసేధేసి. తత్థ మా హేవన్తి మా ఏవం అభణి. సద్ధాయికోతి సద్ధాయ ఆకరో పసాదావహో సద్ధాతబ్బవచనో వా. పచ్చయికోతి పత్తియాయితబ్బవచనో.

పక్కామీతి కమ్మానుభావేన చోదియమానో పక్కామి. ఓకాసకతం హి కమ్మం న సక్కా పటిబాహితుం, తం తస్స తత్థ ఠాతుం న అదాసి. అచిరపక్కన్తస్సాతి పక్కన్తస్స సతో న చిరేనేవ. సబ్బో కాయో ఫుటో అహోసీతి కేసగ్గమత్తమ్పి ఓకాసం ఆవజ్జేత్వా సకలసరీరం అట్ఠీని భిన్దిత్వా ఉగ్గతాహి పీళకాహి అజ్ఝోత్థటం అహోసి. యస్మా పన బుద్ధానుభావేన తథారూపం కమ్మం బుద్ధానం సమ్ముఖీభావే విపాకం న దేతి, దస్సనూపచారే విజహితమత్తే దేతి, తస్మా తస్స అచిరపక్కన్తస్స పీళకా ఉట్ఠహింసు. కలాయమత్తియోతి చణకమత్తియో. బేలువసలాటుకమత్తియోతి తరుణబేలువమత్తియో. (బిల్లమత్తియోతి మహాబేలువమత్తియో.) పభిజ్జింసూతి భిజ్జింసు. తాసు భిన్నాసు సకలసరీరం పనసపక్కం వియ అహోసి. సో పక్కేన గత్తేన జేతవనద్వారకోట్ఠకే విసగిలితో మచ్ఛో వియ కదలిపత్తేసు సయి. అథ ధమ్మసవనత్థం ఆగతాగతా మనుస్సా – ‘‘ధి కోకాలిక, ధి కోకాలిక, అయుత్తమకాసి, అత్తనోయేవ ముఖం నిస్సాయ అనయబ్యసనం పత్తో’’తి ఆహంసు. తేసం సుత్వా ఆరక్ఖదేవతా ధి-కారం అకంసు. ఆరక్ఖకదేవతానం ఆకాసదేవతాతి ఇమినా ఉపాయేన యావ అకనిట్ఠభవనా ఏకధికారో ఉదపాది. అథస్స ఉపజ్ఝాయో ఆగన్త్వా ఓవాదం అగణ్హన్తం ఞత్వా గరహిత్వా పక్కామి.

కాలమకాసీతి ఉపజ్ఝాయే పక్కన్తే కాలమకాసి. పదుమం నిరయన్తి పాటియేక్కో పదుమనిరయో నామ నత్థి, అవీచిమహానిరయమ్హియేవ పన పదుమగణనాయ పచ్చితబ్బే ఏకస్మిం ఠానే నిబ్బత్తి.

వీసతిఖారికోతి మాగధకేన పత్థేన చత్తారో పత్థా కోసలరట్ఠే ఏకపత్థో హోతి, తేన పత్థేన చత్తారో పత్థా ఆళ్హకం, చత్తారి ఆళ్హకాని దోణం, చతుదోణా మానికా, చతుమానికా ఖారీ, తాయ ఖారియా వీసతిఖారికో. తిలవాహోతి మాగధకానం సుఖుమతిలానం తిలసకటం. అబ్బుదో నిరయోతి అబ్బుదో నామ పాటియేక్కో నిరయో నత్థి. అవీచిమ్హియేవ పన అబ్బుదగణనాయ పచ్చితబ్బట్ఠానస్సేతం నామం. నిరబ్బుదాదీసుపి ఏసేవ నయో.

వస్సగణనాపి పనేత్థ ఏవం వేదితబ్బా – యథేవ హి సతం సతసహస్సాని కోటి హోతి, ఏవం సతం సతసహస్సకోటియో పకోటి నామ హోతి, సతం సతసహస్సపకోటియో కోటిపకోటి నామ, సతం సతసహస్సకోటిపకోటియో నహుతం, సతం సతసహస్సనహుతాని నిన్నహుతం, సతం సతసహస్సనిన్నహుతాని ఏకం అబ్బుదం, తతో వీసతిగుణం నిరబ్బుదం. ఏసేవ నయో సబ్బత్థాతి. దసమం.

పఠమో వగ్గో.