౧. సత్తజటిలసుత్తవణ్ణనా

౧౨౨. దుతియవగ్గస్స పఠమే పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదేతి పుబ్బారామసఙ్ఖాతే విహారే మిగారమాతుయా పాసాదే. తత్రాయం అనుపుబ్బికథా – అతీతే సతసహస్సకప్పమత్థకే ఏకా ఉపాసికా పదుముత్తరం భగవన్తం నిమన్తేత్వా బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స సతసహస్సదానం దత్వా భగవతో పాదమూలే నిపజ్జిత్వా – ‘‘అనాగతే తుమ్హాదిసస్స బుద్ధస్స అగ్గుపట్ఠాయికా హోమీ’’తి పత్థనం అకాసి. సా కప్పసతసహస్సం దేవేసు చ మనుస్సేసు చ సంసరిత్వా అమ్హాకం భగవతో కాలే భద్దియనగరే మేణ్డకపుత్తస్స ధనఞ్చయసేట్ఠినో గేహే సుమనదేవియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గణ్హి. జాతకాలే చస్సా విసాఖాతి నామం అకంసు. సా యదా భగవా భద్దియనగరం అగమాసి, తదా పఞ్చహి దారికాసతేహి సద్ధిం భగవతో పచ్చుగ్గమనం గతా పఠమదస్సనమ్హియేవ సోతాపన్నా అహోసి. అపరభాగే సావత్థియం మిగారసేట్ఠిపుత్తస్స పుణ్ణవడ్ఢనకుమారస్స గేహం గతా. తత్థ నం మిగారసేట్ఠి మాతిట్ఠానే ఠపేసి, తస్మా మిగారమాతాతి వుచ్చతి. తాయ కారితే పాసాదే.

బహి ద్వారకోట్ఠకేతి పాసాదద్వారకోట్ఠకస్స బహి, న విహారద్వారకోట్ఠకస్స. సో కిర పాసాదో లోహపాసాదో వియ సమన్తా చతుద్వారకోట్ఠకయుత్తేన పాకారేన పరిక్ఖిత్తో. తేసు పాచీనద్వారకోట్ఠకస్స బహి పాసాదచ్ఛాయాయం పాచీనలోకధాతుం ఓలోకేన్తో పఞ్ఞత్తే వరబుద్ధాసనే నిసిన్నో హోతి.

పరూళ్హకచ్ఛనఖలోమాతి పరూళ్హకచ్ఛా పరూళ్హనఖా పరూళ్హలోమా, కచ్ఛాదీసు దీఘలోమా దీఘనఖా చాతి అత్థో. ఖారివివిధన్తి వివిధఖారిం నానప్పకారకం పబ్బజితపరిక్ఖారభణ్డకం. అవిదూరే అతిక్కమన్తీతి అవిదూరమగ్గేన నగరం పవిసన్తి. రాజాహం, భన్తేతి అహం, భన్తే, రాజా పసేనది కోసలో, మయ్హం నామం తుమ్హే జానాథాతి. కస్మా పన రాజా లోకే అగ్గపుగ్గలస్స సన్తికే నిసిన్నో ఏవరూపానం నగ్గభోగ్గనిస్సిరికానం అఞ్జలిం పగ్గణ్హాతీతి. సఙ్గణ్హనత్థాయ. ఏవం హిస్స అహోసి – ‘‘సచాహం ఏత్తకమ్పి ఏతేసం న కరిస్సామి, ‘మయం పుత్తదారం పహాయ ఏతస్సత్థాయ దుబ్భోజనదుక్ఖసేయ్యాదీని అనుభోమ, అయం అమ్హాకం అఞ్జలిమత్తమ్పి న కరోతీ’తి అత్తనా దిట్ఠం సుతం పటిచ్ఛాదేత్వా న కథేయ్యుం. ఏవం కతే పన అనిగూహిత్వా కథేస్సన్తీ’’తి. తస్మా ఏవమకాసి. అపిచ సత్థు అజ్ఝాసయజాననత్థం ఏవమకాసి.

కాసికచన్దనన్తి సణ్హచన్దనం. మాలాగన్ధవిలేపనన్తి వణ్ణగన్ధత్థాయ మాలం, సుగన్ధభావత్థాయ గన్ధం, వణ్ణగన్ధత్థాయ విలేపనఞ్చ ధారేన్తేన.

సంవాసేనాతి సహవాసేన. సీలం వేదితబ్బన్తి అయం సుసీలో వా దుస్సీలో వాతి సంవసన్తేన ఉపసఙ్కమన్తేన జానితబ్బో. తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా న ఇత్తరన్తి తఞ్చ సీలం దీఘేన కాలేన వేదితబ్బం, న ఇత్తరేన. ద్వీహతీహఞ్హి సంయతాకారో చ సంవుతిన్ద్రియాకారో చ న సక్కా దస్సేతుం. మనసికరోతాతి సీలమస్స పరిగ్గహేస్సామీతి మనసికరోన్తేన పచ్చవేక్ఖన్తేనేవ సక్కా జానితుం, న ఇతరేన. పఞ్ఞవతాతి తమ్పి సప్పఞ్ఞేనేవ పణ్డితేన. బాలో హి మనసికరోన్తోపి జానితుం న సక్కోతి.

సంవోహారేనాతి కథనేన.

‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, వోహారం ఉపజీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, వాణిజో సో న బ్రాహ్మణో’’తి. (మ. ని. ౨.౪౫౭) –

ఏత్థ హి బ్యవహారో వోహారో నామ. ‘‘చత్తారో అరియవోహారా చత్తారో అనరియవోహారా’’తి (దీ. ని. ౩.౩౧౩) ఏత్థ చేతనా. ‘‘సఙ్ఖా సమఞ్ఞా పఞ్ఞత్తి వోహారో’’తి (ధ. స. ౧౩౧౩-౧౩౧౫) ఏత్థ పఞ్ఞత్తి. ‘‘వోహారమత్తేన సో వోహరేయ్యా’’తి (సం. ని. ౧.౨౫) ఏత్థ కథా వోహారో. ఇధాపి ఏసోవ అధిప్పేతో. ఏకచ్చస్స హి సమ్ముఖా కథా పరమ్ముఖాయ కథాయ న సమేతి, పరమ్ముఖా కథా చ సమ్ముఖాయ కథాయ, తథా పురిమకథా చ పచ్ఛిమకథాయ, పచ్ఛిమకథా చ పురిమకథాయ. సో కథేన్తేనేవ సక్కా జానితుం ‘‘అసుచి ఏసో పుగ్గలో’’తి. సుచిసీలస్స పన పురిమం పచ్ఛిమేన, పచ్ఛిమఞ్చ పురిమేన సమేతి, సమ్ముఖాకథితం పరమ్ముఖాకథితేన, పరమ్ముఖాకథితఞ్చ సమ్ముఖాకథితేన, తస్మా కథేన్తేన సక్కా సుచిభావో జానితున్తి పకాసేన్తో ఏవమాహ.

థామోతి ఞాణథామో. యస్స హి ఞాణథామో నత్థి, సో ఉప్పన్నేసు ఉపద్దవేసు గహేతబ్బగ్గహణం కతబ్బకిచ్చం అపస్సన్తో అద్వారఘరం పవిట్ఠో వియ చరతి. తేనాహ ఆపదాసు ఖో, మహారాజ, థామో వేదితబ్బోతి. సాకచ్ఛాయాతి సంకథాయ. దుప్పఞ్ఞస్స హి కథా ఉదకే గేణ్డు వియ ఉప్పలవతి, పఞ్ఞవతో కథేన్తస్స పటిభానం అనన్తరం హోతి. ఉదకవిప్ఫన్దితేనేవ హి మచ్ఛో ఖుద్దకో వా మహన్తో వాతి ఞాయతి. ఓచరకాతి హేట్ఠాచరకా. చరా హి పబ్బతమత్థకేన చరన్తాపి హేట్ఠా – చరకావ హోన్తి. ఓచరిత్వాతి అవచరిత్వా వీమంసిత్వా, తం తం పవత్తిం ఞత్వాతి అత్థో. రజోజల్లన్తి రజఞ్చ జల్లఞ్చ. వణ్ణరూపేనాతి వణ్ణసణ్ఠానేన. ఇత్తరదస్సనేనాతి లహుకదస్సనేన. వియఞ్జనేనాతి పరిక్ఖారభణ్డకేన. పతిరూపకో మత్తికాకుణ్డలోవాతి సువణ్ణకుణ్డలపతిరూపకో మత్తికాకుణ్డలోవ. లోహడ్ఢమాసోతి లోహడ్ఢమాసకో. పఠమం.