౫. ఉజ్ఝానసఞ్ఞిసుత్తవణ్ణనా

౩౫. పఞ్చమే ఉజ్ఝానసఞ్ఞికాతి ఉజ్ఝానసఞ్ఞీ దేవలోకో నామ పాటియేక్కో నత్థి, ఇమా పన దేవతా తథాగతస్స చతుపచ్చయపరిభోగం నిస్సాయ ఉజ్ఝాయమానా ఆగతా. తాసం కిర ఏవం అహోసి – ‘‘సమణో గోతమో భిక్ఖూనం పంసుకూలచీవర-పిణ్డియాలోప-రుక్ఖమూలసేనాసనపూతిముత్తభేసజ్జేహి సన్తోసస్సేవ పరియన్తకారితం వణ్ణేతి, సయం పన పత్తుణ్ణదుకూల ఖోమాదీని పణీతచీవరాని ధారేతి, రాజారహం ఉత్తమం భోజనం భుఞ్జతి, దేవవిమానకప్పాయ గన్ధకుటియా వరసయనే సయతి, సప్పినవనీతాదీని భేసజ్జాని పటిసేవతి, దివసం మహాజనస్స ధమ్మం దేసేతి, వచనమస్స అఞ్ఞతో గచ్ఛతి, కిరియా అఞ్ఞతో’’తి ఉజ్ఝాయమానా ఆగమింసు. తేన తాసం ధమ్మసఙ్గాహకత్థేరేహి ‘‘ఉజ్ఝానసఞ్ఞికా’’తి నామం గహితం.

అఞ్ఞథా సన్తన్తి అఞ్ఞేనాకారేన భూతం. నికచ్చాతి నికతియా వఞ్చనాయ, వఞ్చేత్వాతి అత్థో. కితవస్సేవాతి కితవో వుచ్చతి సాకుణికో. సో హి అగుమ్బోవ సమానో సాఖపణ్ణాదిపటిచ్ఛాదనేన గుమ్బవణ్ణం దస్సేత్వా ఉపగతే మోరతిత్తిరాదయో సకుణే మారేత్వా దారభరణం కరోతి. ఇతి తస్స కితవస్స ఇమాయ వఞ్చనాయ ఏవం వఞ్చేత్వా సకుణమంసభోజనం వియ కుహకస్సాపి పంసుకూలేన అత్తానం పటిచ్ఛాదేత్వా కథాఛేకతాయ మహాజనం వఞ్చేత్వా ఖాదమానస్స విచరతో. భుత్తం థేయ్యేన తస్స తన్తి సబ్బోపి తస్స చతుపచ్చయపరిభోగో థేయ్యేన పరిభుత్తో నామ హోతీతి దేవతా భగవన్తం సన్ధాయ వదతి. పరిజానన్తి పణ్డితాతి అయం కారకో వా అకారకో వాతి పణ్డితా జానన్తి. ఇతి తా దేవతా ‘‘తథాగతాపి మయమేవ పణ్డితా’’తి మఞ్ఞమానా ఏవమాహంసు.

అథ భగవా నయిదన్తిఆదిమాహ. తత్థ యాయం పటిపదా దళ్హాతి అయం ధమ్మానుధమ్మపటిపదా దళ్హా థిరా. యాయ పటిపదాయ ధీరా పణ్డితా ఆరమ్మణూపనిజ్ఝానేన లక్ఖణూపనిజ్ఝానేన చాతి ద్వీహి ఝానేహి ఝాయినో మారబన్ధనా పముచ్చన్తి, తం పటిపదం భాసితమత్తేన వా సవనమత్తేన వా ఓక్కమితుం పటిపజ్జితుం న సక్కాతి అత్థో. న వే ధీరా పకుబ్బన్తీతి ధీరా పణ్డితా విదిత్వా లోకపరియాయం సఙ్ఖారలోకస్స ఉదయబ్బయం ఞత్వా చతుసచ్చధమ్మఞ్చ అఞ్ఞాయ కిలేసనిబ్బానేన నిబ్బుతా లోకే విసత్తికం తిణ్ణా ఏవం న కుబ్బన్తి, మయం ఏవరూపాని న కథేమాతి అత్థో.

పథవియం పతిట్ఠహిత్వాతి ‘‘అయుత్తం అమ్హేహి కతం, అకారకమేవ మయం కారకవాదేన సముదాచరిమ్హా’’తి లజ్జమానా మహాబ్రహ్మని వియ భగవతి గారవం పచ్చుపట్ఠపేత్వా అగ్గిక్ఖన్ధం వియ భగవన్తం దురాసదం కత్వా పస్సమానా ఆకాసతో ఓతరిత్వా భూమియం ఠత్వాతి అత్థో. అచ్చయోతి అపరాధో. నో, భన్తే, అచ్చాగమాతి అమ్హే అతిక్కమ్మ అభిభవిత్వా పవత్తో. ఆసాదేతబ్బన్తి ఘట్టయితబ్బం. తా కిర దేవతా భగవన్తం కాయేన వాచాయాతి ద్వీహిపి ఘట్టయింసు. తథాగతం అవన్దిత్వా ఆకాసే పతిట్ఠమానా కాయేన ఘట్టయింసు, కితవోపమం ఆహరిత్వా నానప్పకారకం అసబ్భివాదం వదమానా వాచాయ ఘట్టయింసు. తస్మా ఆసాదేతబ్బం అమఞ్ఞిమ్హాతి ఆహంసు. పటిగ్గణ్హాతూతి ఖమతు. ఆయతిం సంవరాయాతి అనాగతే సంవరణత్థాయ, పున ఏవరూపస్స అపరాధస్స దోసస్స అకరణత్థాయ.

సితం పాత్వాకాసీతి అగ్గదన్తే దస్సేన్తో పహట్ఠాకారం దస్సేసి. కస్మా? తా కిర దేవతా న సభావేన ఖమాపేన్తి, లోకియమహాజనఞ్చ సదేవకే లోకే అగ్గపుగ్గలం తథాగతఞ్చ ఏకసదిసం కరోన్తి. అథ భగవా ‘‘పరతో కథాయ ఉప్పన్నాయ బుద్ధబలం దీపేత్వా పచ్ఛా ఖమిస్సామీ’’తి సితం పాత్వాకాసి. భియ్యోసో మత్తాయాతి అతిరేకప్పమాణేన. ఇమం గాథం అభాసీతి కుపితో ఏస అమ్హాకన్తి మఞ్ఞమానా అభాసి.

న పటిగణ్హతీతి న ఖమతి నాధివాసేతి. కోపన్తరోతి అబ్భన్తరే ఉప్పన్నకోపో. దోసగరూతి దోసం గరుం కత్వా ఆదాయ విహరన్తో. స వేరం పటిముఞ్చతీతి సో ఏవరూపో గణ్ఠికం పటిముఞ్చన్తో వియ తం వేరం అత్తని పటిముఞ్చతి ఠపేతి, న పటినిస్సజ్జతీతి అత్థో. అచ్చయో చే న విజ్జేథాతి సచే అచ్చాయికకమ్మం న భవేయ్య. నో చిధాపగతం సియాతి యది అపరాధో నామ న భావేయ్య. కేనీధ కుసలో సియాతి యది వేరాని న సమ్మేయ్యుం, కేన కారణేన కుసలో భవేయ్య.

కస్సచ్చయాతి గాథాయ కస్స అతిక్కమో నత్థి? కస్స అపరాధో నత్థి? కో సమ్మోహం నాపజ్జతి? కో నిచ్చమేవ పణ్డితో నామాతి అత్థో? ఇమం కిర గాథం భణాపనత్థం భగవతో సితపాతుకమ్మం. తస్మా ఇదాని దేవతానం బుద్ధబలం దీపేత్వా ఖమిస్సామీతి తథాగతస్స బుద్ధస్సాతిఆదిమాహ. తత్థ తథాగతస్సాతి తథా ఆగతోతి ఏవమాదీహి కారణేహి తథాగతస్స. బుద్ధస్సాతి చతున్నం సచ్చానం బుద్ధత్తాదీహి కారణేహి విమోక్ఖన్తికపణ్ణత్తివసేన ఏవం లద్ధనామస్స. అచ్చయం దేసయన్తీనన్తి యం వుత్తం తుమ్హేహి ‘‘అచ్చయం దేసయన్తీనం…పే… స వేరం పటిముఞ్చతీ’’తి, తం సాధు వుత్తం, అహం పన తం వేరం నాభినన్దామి న పత్థయామీతి అత్థో. పటిగ్గణ్హామి వోచ్చయన్తి తుమ్హాకం అపరాధం ఖమామీతి. పఞ్చమం.