౨. నన్దతిసుత్తవణ్ణనా

౧౨. దుతియే నన్దతీతి తుస్సతి అత్తమనో హోతి. పుత్తిమాతి బహుపుత్తో. తస్స హి ఏకచ్చే పుత్తా కసికమ్మం కత్వా ధఞ్ఞస్స కోట్ఠే పూరేన్తి, ఏకచ్చే వణిజ్జం కత్వా హిరఞ్ఞసువణ్ణం ఆహరన్తి, ఏకచ్చే రాజానం ఉపట్ఠహిత్వా యానవాహనగామనిగమాదీని లభన్తి. అథ తేసం ఆనుభావసఙ్ఖాతం సిరిం అనుభవమానా మాతా వా పితా వా నన్దతి. ఛణదివసాదీసు వా మణ్డితపసాధితే పుత్తే సమ్పత్తిం అనుభవమానే దిస్వా నన్దతీతి, ‘‘నన్దతి పుత్తేహి పుత్తిమా’’తి ఆహ. గోహి తథేవాతి యథా పుత్తిమా పుత్తేహి, తథా గోసామికోపి సమ్పన్నం గోమణ్డలం దిస్వా గావో నిస్సాయ గోరససమ్పత్తిం అనుభవమానో గోహి నన్దతి. ఉపధీ హి నరస్స నన్దనాతి, ఏత్థ ఉపధీతి చత్తారో ఉపధీ – కామూపధి, ఖన్ధూపధి, కిలేసూపధి, అభిసఙ్ఖారూపధీతి. కామాపి హి ‘‘యం పఞ్చ కామగుణే పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం కామానం అస్సాదో’’తి (మ. ని. ౧.౧౬౬) ఏవం వుత్తస్స సుఖస్స అధిట్ఠానభావతో ‘‘ఉపధియతి ఏత్థ సుఖ’’న్తి ఇమినా వచనత్థేన ఉపధీతి వుచ్చతి. ఖన్ధాపి ఖన్ధమూలకస్స దుక్ఖస్స అధిట్ఠానభావతో, కిలేసాపి అపాయదుక్ఖస్స అధిట్ఠానభావతో, అభిసఙ్ఖారాపి భవదుక్ఖస్స అధిట్ఠానభావతోతి. ఇధ పన కామూపధి అధిప్పేతో. పఞ్చ హి కామగుణా తేభూమికాదిపాసాద-ఉళారసయన-వత్థాలఙ్కార-నాటకపరివారాదివసేన పచ్చుపట్ఠితా పీతిసోమనస్సం ఉపసంహరమానా నరం నన్దయన్తి. తస్మా యథా పుత్తా చ గావో చ, ఏవం ఇమేపి ఉపధీ హి నరస్స నన్దనాతి వేదితబ్బా. న హి సో నన్దతి యో నిరూపధీతి యో కామగుణసమ్పత్తిరహితో దలిద్దో దుల్లభఘాసచ్ఛాదనో, న హి సో నన్దతి. ఏవరూపో మనుస్సపేతో చ మనుస్సనేరయికో చ కిం నన్దిస్సతి భగవాతి ఆహ.

ఇదం సుత్వా సత్థా చిన్తేసి – ‘‘అయం దేవతా సోకవత్థుమేవ నన్దవత్థుం కరోతి, సోకవత్థుభావమస్సా దీపేస్సామీ’’తి ఫలేన ఫలం పాతేన్తో వియ తాయేవ ఉపమాయ తస్సా వాదం భిన్దన్తో తమేవ గాథం పరివత్తేత్వా సోచతీతి ఆహ. తత్థ సోచతి పుత్తేహీతి విదేసగమనాదివసేన పుత్తేసు నట్ఠేసుపి నస్సన్తేసుపి ఇదాని నస్సిస్సన్తీతి నాససఙ్కీపి సోచతి, తథా మతేసుపి మరన్తేసుపి చోరేహి రాజపురిసేహి గహితేసు వా పచ్చత్థికానం హత్థం ఉపగతేసు వా మరణసఙ్కీపి హుత్వా సోచతి. రుక్ఖపబ్బతాదీహి పతిత్వా హత్థపాదాదీనం భేదవసేన భిన్నేసుపి భిజ్జన్తేసుపి భేదసఙ్కీపి హుత్వా సోచతి. యథా చ పుత్తేహి పుత్తిమా, గోసామికోపి తథేవ నవహాకారేహి గోహి సోచతి. ఉపధీ హి నరస్స సోచనాతి యథా చ పుత్తగావో, ఏవం పఞ్చ కామగుణోపధీపి –

‘‘తస్స చే కామయానస్స, ఛన్దజాతస్స జన్తునో;

తే కామా పరిహాయన్తి, సల్లవిద్ధోవ రుప్పతీ’’తి. (సు. ని. ౭౭౩) –

వుత్తనయేన నరం సోచన్తి. తస్మా నరస్స సోచనా సోకవత్థుకమేవాతి వేదితబ్బా. న హి సో సోచతి, యో నిరూపధీతి యస్స పన చతుబ్బిధాపేతే ఉపధియో నత్థి, సో నిరుపధి మహాఖీణాసవో కిం సోచిస్సతి, న సోచతి దేవతేతి.

నన్దతిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.