౮. ఉద్దేసవిభఙ్గసుత్తవణ్ణనా

౩౧౩. ఏవం మే సుతన్తి ఉద్దేసవిభఙ్గసుత్తం. తత్థ ఉద్దేసవిభఙ్గన్తి ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ, మాతికఞ్చ విభజనఞ్చాతి అత్థో. ఉపపరిక్ఖేయ్యాతి తులేయ్య తీరేయ్య పరిగ్గణ్హేయ్య పరిచ్ఛిన్దేయ్య. బహిద్ధాతి బహిద్ధాఆరమ్మణేసు. అవిక్ఖిత్తం అవిసటన్తి నికన్తివసేన ఆరమ్మణే తిట్ఠమానం విక్ఖిత్తం విసటం నామ హోతి, తం పటిసేధేన్తో ఏవమాహ. అజ్ఝత్తం అసణ్ఠితన్తి గోచరజ్ఝత్తే నికన్తివసేన అసణ్ఠితం. అనుపాదాయ న పరితస్సేయ్యాతి అనుపాదియిత్వా అగ్గహేత్వా తం విఞ్ఞాణం న పరితస్సేయ్య. యథా విఞ్ఞాణం బహిద్ధా అవిక్ఖిత్తం అవిసటం, అజ్ఝత్తం అసణ్ఠితం అనుపాదాయ న పరితస్సేయ్య, ఏవం భిక్ఖు ఉపపరిక్ఖేయ్యాతి వుత్తం హోతి. జాతిజరామరణదుక్ఖసముదయసమ్భవోతి జాతిజరామరణస్స చేవ అవసేసస్స చ దుక్ఖస్స నిబ్బత్తి న హోతీతి అత్థో.

౩౧౬. రూపనిమిత్తానుసారీతి రూపనిమిత్తం అనుస్సరతి అనుధావతీతి రూపనిమిత్తానుసారీ.

౩౧౮. ఏవం ఖో, ఆవుసో, అజ్ఝత్తం అసణ్ఠితన్తి నికన్తివసేన అసణ్ఠితం. నికన్తివసేన హి అతిట్ఠమానం హానభాగియం న హోతి, విసేసభాగియమేవ హోతి.

౩౨౦. అనుపాదా పరితస్సనాతి సత్థారా ఖన్ధియవగ్గే ‘‘ఉపాదాపరితస్సనఞ్చ వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి అనుపాదాఅపరితస్సనఞ్చా’’తి (సం. ని. ౩.౭) ఏవం గహేత్వా పరితస్సనా, అగ్గహేత్వావ అపరితస్సనా చ కథితా, తం మహాథేరో ఉపాదాపరితస్సనమేవ అనుపాదాపరితస్సనన్తి కత్వా దస్సేన్తో ఏవమాహ. కథం పనేసా అనుపాదాపరితస్సనా హోతీతి. ఉపాదాతబ్బస్స అభావతో. యది హి కోచి సఙ్ఖారో నిచ్చో వా ధువో వా అత్తా వా అత్తనియో వాతి గహేతబ్బయుత్తకో అభవిస్స, అయం పరితస్సనా ఉపాదాపరితస్సనావ అస్స. యస్మా పన ఏవం ఉపాదాతబ్బో సఙ్ఖారో నామ నత్థి, తస్మా రూపం అత్తాతిఆదినా నయేన రూపాదయో ఉపాదిన్నాపి అనుపాదిన్నావ హోన్తి. ఏవమేసా దిట్ఠివసేన ఉపాదాపరితస్సనాపి సమానా అత్థతో అనుపాదాపరితస్సనాయేవ నామ హోతీతి వేదితబ్బా.

అఞ్ఞథా హోతీతి పరివత్తతి పకతిజహనేన నస్సతి, రూపవిపరిణామానుపరివత్తీతి ‘‘మమ రూపం విపరిణత’’న్తి వా, ‘‘యం అహు, తం వత మే నత్థీ’’తి వా ఆదినా (మ. ని. ౧.౨౪౨) నయేన కమ్మవిఞ్ఞాణం రూపస్స భేదానుపరివత్తి హోతి. విపరిణామానుపరివత్తజాతి విపరిణామస్స అనుపరివత్తనతో విపరిణామారమ్మణచిత్తతో జాతా. పరితస్సనా ధమ్మసముప్పాదాతి తణ్హాపరితస్సనా చ అకుసలధమ్మసముప్పాదా చ. చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠన్తీతి కుసలచిత్తం పరియాదియిత్వా గహేత్వా ఖేపేత్వా తిట్ఠన్తి. ఉత్తాసవాతి భయతాసేనపి సఉత్తాసో తణ్హాతాసేనపి సఉత్తాసో. విఘాతవాతి సవిఘాతో సదుక్ఖో. అపేక్ఖవాతి సాలయో ససినేహో. ఏవం ఖో, ఆవుసో, అనుపాదా పరితస్సనా హోతీతి ఏవం మణికరణ్డకసఞ్ఞాయ తుచ్ఛకరణ్డకం గహేత్వా తస్మిం నట్ఠే పచ్ఛా విఘాతం ఆపజ్జన్తస్స వియ పచ్ఛా అగ్గహేత్వా పరితస్సనా హోతి.

౩౨౧. న చ రూపవిపరిణామానుపరివత్తీతి ఖీణాసవస్స కమ్మవిఞ్ఞాణమేవ నత్థి, తస్మా రూపభేదానుపరివత్తి న హోతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

ఉద్దేసవిభఙ్గసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.