౭. మహాసళాయతనికసుత్తవణ్ణనా

౪౨౮. ఏవం మే సుతన్తి మహాసళాయతనికసుత్తం. తత్థ మహాసళాయతనికన్తి మహన్తానం ఛన్నం ఆయతనానం జోతకం ధమ్మపరియాయం.

౪౨౯. అజానన్తి సహవిపస్సనేన మగ్గేన అజానన్తో. ఉపచయం గచ్ఛన్తీతి వుడ్ఢిం గచ్ఛన్తి, వసిభావం గచ్ఛన్తీతి అత్థో. కాయికాతి పఞ్చద్వారికదరథా. చేతసికాతి మనోద్వారికదరథా. సన్తాపాదీసుపి ఏసేవ నయో.

౪౩౦. కాయసుఖన్తి పఞ్చద్వారికసుఖం. చేతోసుఖన్తి మనోద్వారికసుఖం. ఏత్థ చ పఞ్చద్వారికజవనేన సమాపజ్జనం వా వుట్ఠానం వా నత్థి, ఉప్పన్నమత్తకమేవ హోతి. మనోద్వారికేన సబ్బం హోతి. అయఞ్చ మగ్గవుట్ఠానస్స పచ్చయభూతా బలవవిపస్సనా, సాపి మనోద్వారికేనేవ హోతి.

౪౩౧. తథాభూతస్సాతి కుసలచిత్తసమ్పయుత్తచేతోసుఖసమఙ్గీభూతస్స. పుబ్బేవ ఖో పనస్సాతి అస్స భిక్ఖునో వాచాకమ్మన్తాజీవా పుబ్బసుద్ధికా నామ ఆదితో పట్ఠాయ పరిసుద్ధావ హోన్తి. దిట్ఠిసఙ్కప్పవాయామసతిసమాధిసఙ్ఖాతాని పన పఞ్చఙ్గాని సబ్బత్థకకారాపకఙ్గాని నామ. ఏవం లోకుత్తరమగ్గో అట్ఠఙ్గికో వా సత్తఙ్గికో వా హోతి.

వితణ్డవాదీ పన ‘‘యా యథాభూతస్స దిట్ఠీ’’తి ఇమమేవ సుత్తపదేసం గహేత్వా ‘‘లోకుత్తరమగ్గో పఞ్చఙ్గికో’’తి వదతి. సో – ‘‘ఏవమస్సాయం అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతీ’’తి ఇమినా అనన్తరవచనేనేవ పటిసేధితబ్బో. ఉత్తరి చ ఏవం సఞ్ఞాపేతబ్బో – లోకుత్తరమగ్గో పఞ్చఙ్గికో నామ నత్థి, ఇమాని పన పఞ్చ సబ్బత్థకకారాపకఙ్గాని మగ్గక్ఖణే విరతివసేన పూరేన్తి. ‘‘యా చతూహి వచీదుచ్చరితేహి ఆరతి విరతీ’’తి ఏవం వుత్తవిరతీసు హి మిచ్ఛావాచం పజహతి, సమ్మావాచం భావేతి, ఏవం సమ్మావాచం భావేన్తస్స ఇమాని పఞ్చఙ్గికాని న వినా, సహేవ విరతియా పూరేన్తి. సమ్మాకమ్మన్తాజీవేసుపి ఏసేవ నయో. ఇతి వచీకమ్మాదీని ఆదితో పట్ఠాయ పరిసుద్ధానేవ వట్టన్తి. ఇమాని పన పఞ్చ సబ్బత్థకకారాపకఙ్గాని విరతివసేన పరిపూరేన్తీతి పఞ్చఙ్గికో మగ్గో నామ నత్థి. సుభద్దసుత్తేపి (దీ. ని. ౨.౨౧౪) చేతం వుత్తం – ‘‘యస్మిం ఖో, సుభద్ద, ధమ్మవినయే అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో’’తి. అఞ్ఞేసు చ అనేకేసు సుత్తసతేసు అట్ఠఙ్గికోవ మగ్గో ఆగతోతి.

౪౩౩. చత్తారోపి సతిపట్ఠానాతి మగ్గసమ్పయుత్తావ చత్తారో సతిపట్ఠానా. సమ్మప్పధానాదీసుపి ఏసేవ నయో. యుగనన్ధాతి ఏకక్ఖణికయుగనన్ధా. ఏతేహి అఞ్ఞస్మిం ఖణే సమాపత్తి, అఞ్ఞస్మిం విపస్సనాతి. ఏవం నానాఖణికాపి హోన్తి, అరియమగ్గే పన ఏకక్ఖణికా.

విజ్జా చ విముత్తి చాతి అరహత్తమగ్గవిజ్జా చ ఫలవిముత్తి చ. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

మహాసళాయతనికసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.