౧. అనాథపిణ్డికోవాదసుత్తవణ్ణనా

౩౮౩. ఏవం మే సుతన్తి అనాథపిణ్డికోవాదసుత్తం. తత్థ బాళ్హగిలానోతి అధిమత్తగిలానో మరణసేయ్యం ఉపగతో. ఆమన్తేసీతి గహపతిస్స కిర యావ పాదా వహింసు, తావ దివసే సకిం వా ద్విక్ఖత్తుం వా తిక్ఖత్తుం వా బుద్ధుపట్ఠానం అఖణ్డం అకాసి. యత్తకఞ్చస్స సత్థు ఉపట్ఠానం అహోసి, తత్తకంయేవ మహాథేరానం. సో అజ్జ గమనపాదస్స పచ్ఛిన్నత్తా అనుట్ఠానసేయ్యం ఉపగతో సాసనం పేసేతుకామో అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి. తేనుపసఙ్కమీతి భగవన్తం ఆపుచ్ఛిత్వా సూరియత్థఙ్గమనవేలాయ ఉపసఙ్కమి.

౩౮౪. పటిక్కమన్తీతి ఓసక్కన్తి, తనుకా భవన్తి. అభిక్కమన్తీతి అభివడ్ఢన్తి ఓత్థరన్తి, బలవతియో హోన్తి.

అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి నో పటిక్కమోతి యస్మిఞ్హి సమయే మారణన్తికా వేదనా ఉప్పజ్జతి, ఉపరివాతే జలితగ్గి వియ హోతి, యావ ఉస్మా న పరియాదియతి, తావ మహతాపి ఉపక్కమేన న సక్కా వూపసమేతుం, ఉస్మాయ పన పరియాదిన్నాయ వూపసమ్మతి.

౩౮౫. అథాయస్మా సారిపుత్తో చిన్తేసి – ‘‘అయం మహాసేట్ఠిస్స వేదనా మారణన్తికా, న సక్కా పటిబాహితుం, అవసేసా కథా నిరత్థకా, ధమ్మకథమస్స కథేస్సామీ’’తి. అథ నం తం కథేన్తో తస్మాతిహాతిఆదిమాహ. తత్థ తస్మాతి యస్మా చక్ఖుం తీహి గాహేహి గణ్హన్తో ఉప్పన్నం మారణన్తికం వేదనం పటిబాహితుం సమత్థో నామ నత్థి, తస్మా. న చక్ఖుం ఉపాదియిస్సామీతి చక్ఖుం తీహి గాహేహి న గణ్హిస్సామి. న చ మే చక్ఖునిస్సితం విఞ్ఞాణన్తి విఞ్ఞాణఞ్చాపి మే చక్ఖునిస్సితం న భవిస్సతి. న రూపన్తి హేట్ఠా ఆయతనరూపం కథితం, ఇమస్మిం ఠానే సబ్బమ్పి కామభవరూపం కథేన్తో ఏవమాహ.

౩౮౬. న ఇధలోకన్తి వసనట్ఠానం వా ఘాసచ్ఛాదనం వా న ఉపాదియిస్సామీతి అత్థో. ఇదఞ్హి పచ్చయేసు అపరితస్సనత్థం కథితం. న పరలోకన్తి ఏత్థ పన మనుస్సలోకం ఠపేత్వా సేసా పరలోకా నామ. ఇదం – ‘‘అసుకదేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అసుకట్ఠానే భవిస్సామి, ఇదం నామ ఖాదిస్సామి భుఞ్జిస్సామి నివాసేస్సామి పారుపిస్సామీ’’తి ఏవరూపాయ పరితస్సనాయ పహానత్థం వుత్తం. తమ్పి న ఉపాదియిస్సామి, న చ మే తన్నిస్సితం విఞ్ఞాణం భవిస్సతీతి ఏవం తీహి గాహేహి పరిమోచేత్వా థేరో దేసనం అరహత్తనికూటేన నిట్ఠపేసి.

౩౮౭. ఓలీయసీతి అత్తనో సమ్పత్తిం దిస్వా ఆరమ్మణేసు బజ్ఝసి అల్లీయసీతి. ఇతి ఆయస్మా ఆనన్దో – ‘‘అయమ్పి నామ గహపతి ఏవం సద్ధో పసన్నో మరణభయస్స భాయతి, అఞ్ఞో కో న భాయిస్సతీ’’తి మఞ్ఞమానో తస్స గాళ్హం కత్వా ఓవాదం దేన్తో ఏవమాహ. న చ మే ఏవరూపీ ధమ్మీకథా సుతపుబ్బాతి అయం ఉపాసకో – ‘‘సత్థు సన్తికాపి మే ఏవరూపీ ధమ్మకథా న సుతపుబ్బా’’తి వదతి, కిం సత్థా ఏవరూపి సుఖుమం గమ్భీరకథం న కథేతీతి? నో న కథేతి. ఏవం పన ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని ఛ బాహిరాని ఛ విఞ్ఞాణకాయే ఛ ఫస్సకాయే ఛ వేదనాకాయే ఛ ధాతుయో పఞ్చక్ఖన్ధే చత్తారో అరూపే ఇధలోకఞ్చ పరలోకఞ్చ దస్సేత్వా దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతవసేన అరహత్తే పక్ఖిపిత్వా కథితకథా ఏతేన న సుతపుబ్బా, తస్మా ఏవం వదతి.

అపిచాయం ఉపాసకో దానాధిముత్తో దానాభిరతో బుద్ధానం సన్తికం గచ్ఛన్తో తుచ్ఛహత్థో న గతపుబ్బో. పురేభత్తం గచ్ఛన్తో యాగుఖజ్జకాదీని గాహాపేత్వా గచ్ఛతి, పచ్ఛాభత్తం సప్పిమధుఫాణితాదీని. తస్మిం అసతి వాలికం గాహాపేత్వా గన్ధకుటిపరివేణే ఓకిరాపేతి, దానం దత్వా సీలం రక్ఖిత్వా గేహం గతో. బోధిసత్తగతికో కిరేస ఉపాసకో, తస్మా భగవా చతువీసతి సంవచ్ఛరాని ఉపాసకస్స యేభుయ్యేన దానకథమేవ కథేసి – ‘‘ఉపాసక, ఇదం దానం నామ బోధిసత్తానం గతమగ్గో, మయ్హమ్పి గతమగ్గో, మయా సతసహస్సకప్పాధికాని చత్తారి అసఙ్ఖ్యేయ్యాని దానం దిన్నం, త్వం మయా గతమగ్గమేవ అనుగచ్ఛసీ’’తి. ధమ్మసేనాపతిఆదయో మహాసావకాపి అత్తనో అత్తనో సన్తికం ఆగతకాలే దానకథమేవస్స కథేన్తి. తేనేవాహ న ఖో గహపతి గిహీనం ఓదాతవసనానం ఏవరూపీ ధమ్మీకథా పటిభాతీతి. ఇదం వుత్తం హోతి – గహపతి గిహీనం నామ ఖేత్తవత్థుహిరఞ్ఞసువణ్ణదాసీదాసపుత్తభరియాదీసు తిబ్బో ఆలయో తిబ్బం నికన్తిపరియుట్ఠానం, తేసం – ‘‘ఏత్థ ఆలయో న కాతబ్బో, నికన్తి న కాతబ్బా’’తి కథా న పటిభాతి న రుచ్చతీతి.

యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి కస్మా ఉపసఙ్కమి? తుసితభవనే కిరస్స నిబ్బత్తమత్తస్సేవ తిగావుతప్పమాణం సువణ్ణక్ఖన్ధం వియ విజ్జోతమానం అత్తభావం ఉయ్యానవిమానాదిసమ్పత్తిఞ్చ దిస్వా – ‘‘మహతీ అయం మయ్హం సమ్పత్తి, కిం ను ఖో మే మనుస్సపథే కమ్మం కత’’న్తి ఓలోకేన్తో తీసు రతనేసు అధికారం దిస్వా చిన్తేసి ‘‘పమాదట్ఠానమిదం దేవత్తం నామ, ఇమాయ హి మే సమ్పత్తియా మోదమానస్స సతిసమ్మోసోపి సియా, హన్దాహం గన్త్వా మమ జేతవనస్స చేవ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ తథాగతస్స చ అరియమగ్గస్స చ సారిపుత్తత్థేరస్స చ వణ్ణం కథేత్వా తతో ఆగన్త్వా సమ్పత్తిం అనుభవిస్సామీ’’తి. సో తథా అకాసి. తం దస్సేతుం అథ ఖో అనాథపిణ్డికోతిఆది వుత్తం.

తత్థ ఇసిసఙ్ఘనిసేవితన్తి భిక్ఖుసఙ్ఘనిసేవితం. ఏవం పఠమగాథాయ జేతవనస్స వణ్ణం కథేత్వా ఇదాని అరియమగ్గస్స వణ్ణం కథేన్తో కమ్మం విజ్జా చాతిఆదిమాహ. తత్థ కమ్మన్తి మగ్గచేతనా. విజ్జాతి మగ్గపఞ్ఞా. ధమ్మోతి సమాధిపక్ఖికో ధమ్మో. సీలం జీవితముత్తమన్తి సీలే పతిట్ఠితస్స జీవితం ఉత్తమన్తి దస్సేతి. అథ వా విజ్జాతి దిట్ఠిసఙ్కప్పో. ధమ్మోతి వాయామసతిసమాధయో. సీలన్తి వాచాకమ్మన్తాజీవా. జీవితముత్తమన్తి ఏతస్మిం సీలే పతిట్ఠితస్స జీవితం నామ ఉత్తమం. ఏతేన మచ్చా సుజ్ఝన్తీతి ఏతేన అట్ఠఙ్గికేన మగ్గేన సత్తా విసుజ్ఝన్తి.

తస్మాతి యస్మా మగ్గేన సుజ్ఝన్తి, న గోత్తధనేహి, తస్మా. యోనిసో విచినే ధమ్మన్తి ఉపాయేన సమాధిపక్ఖియం ధమ్మం విచినేయ్య. ఏవం తత్థ విసుజ్ఝతీతి ఏవం తస్మిం అరియమగ్గే విసుజ్ఝతి. అథ వా యోనిసో విచినే ధమ్మన్తి ఉపాయేన పఞ్చక్ఖన్ధధమ్మం విచినేయ్య. ఏవం తత్థ విసుజ్ఝతీతి ఏవం తేసు చతూసు సచ్చేసు విసుజ్ఝతి.

ఇదాని సారిపుత్తత్థేరస్స వణ్ణం కథేన్తో సారిపుత్తో వాతిఆదిమాహ. తత్థ సారిపుత్తో వాతి అవధారణవచనం. ఏతేహి పఞ్ఞాదీహి సారిపుత్తోవ సేయ్యోతి వదతి. ఉపసమేనాతి కిలేసఉపసమేన. పారఙ్గతోతి నిబ్బానం గతో. యో కోచి నిబ్బానం పత్తో భిక్ఖు, సో ఏతావపరమో సియా, న థేరేన ఉత్తరితరో నామ అత్థీతి వదతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

అనాథపిణ్డికోవాదసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.