౧౨. దక్ఖిణావిభఙ్గసుత్తవణ్ణనా

౩౭౬. ఏవం మే సుతన్తి దక్ఖిణావిభఙ్గసుత్తం. తత్థ మహాపజాపతి గోతమీతి గోతమీతి గోత్తం. నామకరణదివసే పనస్సా లద్ధసక్కారా బ్రాహ్మణా లక్ఖణసమ్పత్తిం దిస్వా – ‘‘సచే అయం ధీతరం లభిస్సతి, చక్కవత్తిరఞ్ఞో అగ్గమహేసీ భవిస్సతి. సచే పుత్తం లభిస్సతి, చక్కవత్తిరాజా భవిస్సతీతి ఉభయథాపి మహతీయేవస్సా పజా భవిస్సతీ’’తి బ్యాకరింసు. అథస్సా మహాపజాపతీతి నామం అకంసు. ఇధ పన గోత్తేన సద్ధిం సంసన్దిత్వా మహాపజాపతిగోతమీతి వుత్తం. నవన్తి అహతం. సామం వాయితన్తి న సహత్థేనేవ వాయితం, ఏకదివసం పన ధాతిగణపరివుతా సిప్పికానం వాయనట్ఠానం ఆగన్త్వా వేమకోటిం గహేత్వా వాయనాకారం అకాసి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

కదా పన గోతమియా భగవతో దుస్సయుగం దాతుం చిత్తం ఉప్పన్నన్తి. అభిసమ్బోధిం పత్వా పఠమగమనేన కపిలపురం ఆగతకాలే. తదా హి పిణ్డాయ పవిట్ఠం సత్థారం గహేత్వా సుద్ధోదనమహారాజా సకం నివేసనం పవేసేసి, అథ భగవతో రూపసోభగ్గం దిస్వా మహాపజాపతిగోతమీ చిన్తేసి – ‘‘సోభతి వత మే పుత్తస్స అత్తభావో’’తి. అథస్సా బలవసోమనస్సం ఉప్పజ్జి. తతో చిన్తేసి – ‘‘మమ పుత్తస్స ఏకూనతింస వస్సాని అగారమజ్ఝే వసన్తస్స అన్తమసో మోచఫలమత్తమ్పి మయా దిన్నకమేవ అహోసి, ఇదానిపిస్స చీవరసాటకం దస్సామీ’’తి. ‘‘ఇమస్మిం ఖో పన రాజగేహే బహూని మహగ్ఘాని వత్థాని అత్థి, తాని మం న తోసేన్తి, సహత్థా కతమేవ మం తోసేతి, సహత్థా కత్వా దస్సామీ’’తి చిత్తం ఉప్పాదేసి.

అథన్తరాపణా కప్పాసం ఆహరాపేత్వా సహత్థేనేవ పిసిత్వా పోథేత్వా సుఖుమసుత్తం కన్తిత్వా అన్తోవత్థుస్మింయేవ సాలం కారాపేత్వా సిప్పికే పక్కోసాపేత్వా సిప్పికానం అత్తనో పరిభోగఖాదనీయభోజనీయమేవ దత్వా వాయాపేసి, కాలానుకాలఞ్చ ధాతిగణపరివుతా గన్త్వా వేమకోటిం అగ్గహేసి. నిట్ఠితకాలే సిప్పికానం మహాసక్కారం కత్వా దుస్సయుగం గన్ధసముగ్గే పక్ఖిపిత్వా వాసం గాహాపేత్వా – ‘‘మయ్హం పుత్తస్స చీవరసాటకం గహేత్వా గమిస్సామీ’’తి రఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా మగ్గం పటియాదాపేసి, వీథియో సమ్మజ్జిత్వా పుణ్ణఘటే ఠపేత్వా ధజపటాకా ఉస్సాపేత్వా రాజఘరద్వారతో పట్ఠాయ యావ నిగ్రోధారామా మగ్గం పటియాదాపేత్వా పుప్ఫాభికిణ్ణం అకంసు. మహాపజాపతిపి సబ్బాలఙ్కారం అలఙ్కరిత్వా ధాతిగణపరివుతా సముగ్గం సీసే ఠపేత్వా భగవతో సన్తికం గన్త్వా ఇదం మే, భన్తే, నవం దుస్సయుగన్తిఆదిమాహ.

దుతియమ్పి ఖోతి ‘‘సఙ్ఘే గోతమి దేహీ’’తి వుత్తే – ‘‘పహోమహం, భన్తే, దుస్సకోట్ఠాగారతో భిక్ఖుసతస్సాపి భిక్ఖుసహస్సస్సాపి భిక్ఖుసతసహస్సస్సాపి చీవరదుస్సాని దాతుం, ఇదం పన మే భగవన్తం ఉద్దిస్స సామం కన్తం సామం వాయితం, తం మే, భన్తే, భగవా పటిగ్గణ్హాతూ’’తి నిమన్తయమానా ఆహ. ఏవం యావతతియం యాచి, భగవాపి పటిక్ఖిపియేవ.

కస్మా పన భగవా అత్తనో దియ్యమానం భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దాపేతీతి? మాతరి అనుకమ్పాయ. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘ఇమిస్సా మం ఆరబ్భ పుబ్బచేతనా ముఞ్చచేతనా పరచేతనాతి తిస్సో చేతనా ఉప్పన్నా, భిక్ఖుసఙ్ఘమ్పిస్సా ఆరబ్భ ఉప్పజ్జన్తు, ఏవమస్సా ఛ చేతనా ఏకతో హుత్వా దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ పవత్తిస్సన్తీ’’తి. వితణ్డవాదీ పనాహ – ‘‘సఙ్ఘే దిన్నం మహప్ఫలన్తి తస్మా ఏవం వుత్త’’న్తి. సో వత్తబ్బో – ‘‘కిం త్వం సత్థు దిన్నతో సఙ్ఘే దిన్నం మహప్ఫలతరం వదసీ’’తి ఆమ వదామీతి. సుత్తం ఆహరాతి. సఙ్ఘే గోతమి దేహి, సఙ్ఘే తే దిన్నే అహఞ్చేవ పూజితో భవిస్సామి సఙ్ఘో చాతి. కిం పనస్స సుత్తస్స అయమేవ అత్థోతి? ఆమ అయమేవాతి. యది ఏవం ‘‘తేన హానన్ద, విఘాసాదానం పూవం దేహీ’’తి చ (పాచి. ౨౬౯) ‘‘తేన హి త్వ, కచ్చాన, విఘాసాదానం గుళం దేహీ’’తి (మహావ. ౨౮౪) చ వచనతో విఘాసాదానం దిన్నం మహప్ఫలతరఞ్చ భవేయ్య. ఏవమ్పి హి ‘‘సత్థా అత్తనో దియ్యమానం దాపేతీ’’తి. రాజరాజమహామత్తాదయోపి అత్తనో ఆగతం పణ్ణాకారం హత్థిగోపకాదీనం దాపేన్తి, తే రాజాదీహి మహన్తతరా భవేయ్యుం. తస్మా మా ఏవం గణ్హ –

‘‘నయిమస్మిం లోకే పరస్మిం వా పన,

బుద్ధేన సేట్ఠో సదిసో వా విజ్జతి;

యమాహునేయ్యానమగ్గతం గతో,

పుఞ్ఞత్థికానం విపులఫలేసిన’’న్తి. –

వచనతో హి సత్థారా ఉత్తరితరో దక్ఖిణేయ్యో నామ నత్థి. ఏవమస్సా ఛ చేతనా ఏకతో హుత్వా దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తీతి సన్ధాయ యావతతియం పటిబాహిత్వా సఙ్ఘస్స దాపేసి.

పచ్ఛిమాయ జనతాయ సఙ్ఘే చిత్తీకారజననత్థం చాపి ఏవమాహ. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘అహం న చిరట్ఠితికో, మయ్హం పన సాసనం భిక్ఖుసఙ్ఘే పతిట్ఠహిస్సతి, పచ్ఛిమా జనతా సఙ్ఘే చిత్తీకారం జనేతూ’’తి యావతతియం పటిబాహిత్వా సఙ్ఘస్స దాపేసి. ఏవఞ్హి సతి – ‘‘సత్థా అత్తనో దియ్యమానమ్పి సఙ్ఘస్స దాపేసి, సఙ్ఘో నామ దక్ఖిణేయ్యో’’తి పచ్ఛిమా జనతా సఙ్ఘే చిత్తీకారం ఉప్పాదేత్వా చత్తారో పచ్చయే దాతబ్బే మఞ్ఞిస్సతి, సఙ్ఘో చతూహి పచ్చయేహి అకిలమన్తో బుద్ధవచనం ఉగ్గహేత్వా సమణధమ్మం కరిస్సతి. ఏవం మమ సాసనం పఞ్చ వస్ససహస్సాని ఠస్సతీతి. ‘‘పటిగ్గణ్హాతు, భన్తే, భగవా’’తి వచనతోపి చేతం వేదితబ్బం ‘‘సత్థారా ఉత్తరితరో దక్ఖిణేయ్యో నామ నత్థీ’’తి. న హి ఆనన్దత్థేరస్స మహాపజాపతియా ఆఘాతో వా వేరం వా అత్థి. న థేరో – ‘‘తస్సా దక్ఖిణా మా మహప్ఫలా అహోసీ’’తి ఇచ్ఛతి. పణ్డితో హి థేరో బహుస్సుతో సేక్ఖపటిసమ్భిదాపత్తో, సో సత్థు దిన్నస్స మహప్ఫలభావే సమ్పస్సమానోవ పటిగ్గణ్హాతు, భన్తే, భగవాతి గహణత్థం యాచి.

పున వితణ్డవాదీ ఆహ – ‘‘సఙ్ఘే తే దిన్నే అహఞ్చేవ పూజితో భవిస్సామి సఙ్ఘో చా’’తి వచనతో సత్థా సఙ్ఘపరియాపన్నో వాతి. సో వత్తబ్బో – ‘‘జానాసి పన త్వం కతి సరణాని, కతి అవేచ్చప్పసాదా’’తి జానన్తో తీణీతి వక్ఖతి, తతో వత్తబ్బో – తవ లద్ధియా సత్థు సఙ్ఘపరియాపన్నత్తా ద్వేయేవ హోన్తి. ఏవం సన్తే చ – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఇమేహి తీహి సరణగమనేహి పబ్బజ్జం ఉపసమ్పద’’న్తి (మహావ. ౩౪) ఏవం అనుఞ్ఞాతా పబ్బజ్జాపి ఉపసమ్పదాపి న రుహతి. తతో త్వం నేవ పబ్బజితో అసి, న గిహి. సమ్మాసమ్బుద్ధే చ గన్ధకుటియం నిసిన్నే భిక్ఖూ ఉపోసథమ్పి పవారణమ్పి సఙ్ఘకమ్మానిపి కరోన్తి, తాని సత్థు సఙ్ఘపరియాపన్నత్తా కుప్పాని భవేయ్యుం, న చ హోన్తి. తస్మా న వత్తబ్బమేతం ‘‘సత్థా సఙ్ఘపరియాపన్నో’’తి.

౩౭౭. ఆపాదికాతి సంవడ్ఢికా, తుమ్హాకం హత్థపాదేసు హత్థపాదకిచ్చం అసాధేన్తేసు హత్థే చ పాదే చ వడ్ఢేత్వా పటిజగ్గికాతి అత్థో. పోసికాతి దివసస్స ద్వే తయో వారే న్హాపేత్వా భోజేత్వా పాయేత్వా తుమ్హే పోసేసి. థఞ్ఞం పాయేసీతి నన్దకుమారో కిర బోధిసత్తతో కతిపాహేనేవ దహరో, తస్మిం జాతే మహాపజాపతి అత్తనో పుత్తం ధాతీనం దత్వా సయం బోధిసత్తస్స ధాతికిచ్చం సాధయమానా అత్తనో థఞ్ఞం పాయేసి. తం సన్ధాయ థేరో ఏవమాహ. ఇతి మహాపజాపతియా బహూపకారతం కథేత్వా ఇదాని తథాగతస్స బహూపకారతం దస్సేన్తో భగవాపి, భన్తేతిఆదిమాహ. తత్థ భగవన్తం, భన్తే, ఆగమ్మాతి భగవన్తం పటిచ్చ నిస్సాయ సన్ధాయ.

౩౭౮. అథ భగవా ద్వీసు ఉపకారేసు అతిరేకతరం అనుమోదన్తో ఏవమేతన్తిఆదిమాహ. తత్థ యం హానన్ద, పుగ్గలో పుగ్గలం ఆగమ్మాతి యం ఆచరియపుగ్గలం అన్తేవాసికపుగ్గలో ఆగమ్మ. ఇమస్సానన్ద, పుగ్గలస్స ఇమినా పుగ్గలేనాతి ఇమస్స ఆచరియపుగ్గలస్స ఇమినా అన్తేవాసికపుగ్గలేన. న సుప్పటికారం వదామీతి పచ్చూపకారం న సుకరం వదామి, అభివాదనాదీసు ఆచరియం దిస్వా అభివాదనకరణం అభివాదనం నామ. యస్మిం వా దిసాభాగే ఆచరియో వసతి, ఇరియాపథే వా కప్పేన్తో తదభిముఖో వన్దిత్వా గచ్ఛతి, వన్దిత్వా నిసీదతి, వన్దిత్వా నిపజ్జతి, ఆచరియం పన దూరతోవ దిస్వా పచ్చుట్ఠాయ పచ్చుగ్గమనకరణం పచ్చుట్ఠానం నామ. ఆచరియం పన దిస్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ సీసే ఠపేత్వా ఆచరియం నమస్సతి, యస్మిం వా దిసాభాగే సో వసతి, తదభిముఖోపి తథేవ నమస్సతి, గచ్ఛన్తోపి ఠితోపి నిసిన్నోపి అఞ్జలిం పగ్గయ్హ నమస్సతియేవాతి ఇదం అఞ్జలికమ్మం నామ. అనుచ్ఛవికకమ్మస్స పన కరణం సామీచికమ్మం నామ. చీవరాదీసు చీవరం దేన్తో న యం వా తం వా దేతి, మహగ్ఘం సతమూలికమ్పి పఞ్చసతమూలికమ్పి సహస్సమూలికమ్పి దేతియేవ. పిణ్డపాతాదీసుపి ఏసేవ నయో. కిం బహునా, చతూహి పణీతపచ్చయేహి చక్కవాళన్తరం పూరేత్వా సినేరుపబ్బతేన కూటం గహేత్వా దేన్తోపి ఆచరియస్స అనుచ్ఛవికం కిరియం కాతుం న సక్కోతియేవ.

౩౭౯. చుద్దస ఖో పనిమాతి కస్మా ఆరభి? ఇదం సుత్తం పాటిపుగ్గలికం దక్ఖిణం ఆరబ్భ సముట్ఠితం. ఆనన్దత్థేరోపి ‘‘పటిగ్గణ్హాతు, భన్తే, భగవా’’తి పాటిపుగ్గలికదక్ఖిణంయేవ సమాదపేతి, చుద్దససు చ ఠానేసు దిన్నదానం పాటిపుగ్గలికం నామ హోతీతి దస్సేతుం ఇమం దేసనం ఆరభి. అయం పఠమాతి అయం దక్ఖిణా గుణవసేనపి పఠమా జేట్ఠకవసేనపి. అయఞ్హి పఠమా అగ్గా జేట్ఠికా, ఇమిస్సా దక్ఖిణాయ పమాణం నామ నత్థి. దుతియతతియాపి పరమదక్ఖిణాయేవ, సేసా పరమదక్ఖిణభావం న పాపుణన్తి. బాహిరకే కామేసు వీతరాగేతి కమ్మవాదికిరియవాదిమ్హి లోకియపఞ్చాభిఞ్ఞే. పుథుజ్జనసీలవన్తేతి పుథుజ్జనసీలవా నామ గోసీలధాతుకో హోతి, అసఠో అమాయావీ పరం అపీళేత్వా ధమ్మేన సమేన కసియా వా వణిజ్జాయ వా జీవికం కప్పేతా. పుథుజ్జనదుస్సీలేతి పుథుజ్జనదుస్సీలా నామ కేవట్టమచ్ఛబన్ధాదయో పరం పీళాయ జీవికం కప్పేతా.

ఇదాని పాటిపుగ్గలికదక్ఖిణాయ విపాకం పరిచ్ఛిన్దన్తో తత్రానన్దాతిఆదిమాహ. తత్థ తిరచ్ఛానగతేతి యం గుణవసేన ఉపకారవసేన పోసనత్థం దిన్నం, ఇదం న గహితం. యమ్పి ఆలోపఅడ్ఢఆలోపమత్తం దిన్నం, తమ్పి న గహితం. యం పన సునఖసూకరకుక్కుటకాకాదీసు యస్స కస్సచి సమ్పత్తస్స ఫలం పటికఙ్ఖిత్వా యావదత్థం దిన్నం, ఇదం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘తిరచ్ఛానగతే దానం దత్వా’’తి. సతగుణాతి సతానిసంసా. పాటికఙ్ఖితబ్బాతి ఇచ్ఛితబ్బా. ఇదం వుత్తం హోతి – అయం దక్ఖిణా ఆయుసతం వణ్ణసతం సుఖసతం బలసతం పటిభానసతన్తి పఞ్చ ఆనిసంససతాని దేతి, అత్తభావసతే ఆయుం దేతి, వణ్ణం, సుఖం, బలం, పటిభానం దేతి, నిప్పరితసం కరోతి. భవసతేపి వుత్తే అయమేవ అత్థో. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బత్థ నయో నేతబ్బో.

సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నేతి ఏత్థ హేట్ఠిమకోటియా తిసరణం గతో ఉపాసకోపి సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో నామ, తస్మిం దిన్నదానమ్పి అసఙ్ఖ్యేయ్యం అప్పమేయ్యం. పఞ్చసీలే పతిట్ఠితస్స తతో ఉత్తరి మహప్ఫలం, దససీలే పతిట్ఠితస్స తతో ఉత్తరి, తదహుపబ్బజితస్స సామణేరస్స తతో ఉత్తరి, ఉపసమ్పన్నభిక్ఖునో తతో ఉత్తరి, ఉపసమ్పన్నస్సేవ వత్తసమ్పన్నస్స తతో ఉత్తరి, విపస్సకస్స తతో ఉత్తరి, ఆరద్ధవిపస్సకస్స తతో ఉత్తరి, ఉత్తమకోటియా పన మగ్గసమఙ్గీ సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో నామ. ఏతస్స దిన్నదానం తతో ఉత్తరి మహప్ఫలమేవ.

కిం పన మగ్గసమఙ్గిస్స సక్కా దానం దాతున్తి? ఆమ సక్కా. ఆరద్ధవిపస్సకో హి పత్తచీవరమాదాయ గామం పిణ్డాయ పవిసతి, తస్స గేహద్వారే ఠితస్స హత్థతో పత్తం గహేత్వా ఖాదనీయభోజనీయం పక్ఖిపన్తి. తస్మిం ఖణే భిక్ఖునో మగ్గవుట్ఠానం హోతి, ఇదం దానం మగ్గసమఙ్గినో దిన్నం నామ హోతి. అథ వా పనేస ఆసనసాలాయ నిసిన్నో హోతి, మనుస్సా గన్త్వా పత్తే ఖాదనీయభోజనీయం ఠపేన్తి, తస్మిం ఖణే తస్స మగ్గవుట్ఠానం హోతి, ఇదమ్పి దానం మగ్గసమఙ్గినో దిన్నం నామ. అథ వా పనస్స విహారే వా ఆసనసాలాయ వా నిసిన్నస్స ఉపాసకా పత్తం ఆదాయ అత్తనో ఘరం గన్త్వా ఖాదనీయభోజనీయం పక్ఖిపన్తి, తస్మిం ఖణే తస్స మగ్గవుట్ఠానం హోతి, ఇదమ్పి దానం మగ్గసమఙ్గినో దిన్నం నామ. తత్థ సోణ్డియం ఉదకస్స వియ సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నే దిన్నదానస్స అసఙ్ఖ్యేయ్యతా వేదితబ్బా. తాసు తాసు మహానదీసు మహాసముద్దే చ ఉదకస్స వియ సోతాపన్నాదీసు దిన్నదానస్స ఉత్తరితరవసేన అసఙ్ఖ్యేయ్యతా వేదితబ్బా. పథవియా ఖయమణ్డలమత్తే పదేసే పంసుం ఆదిం కత్వా యావ మహాపథవియా పంసునో అప్పమేయ్యతాయపి అయమత్థో దీపేతబ్బో.

౩౮౦. సత్త ఖో పనిమాతి కస్మా ఆరభి? ‘‘సఙ్ఘే గోతమి దేహి, సఙ్ఘే తే దిన్నే అహఞ్చేవ పూజితో భవిస్సామి సఙ్ఘో చా’’తి హి వుత్తం, తత్థ సత్తసు ఠానేసు దిన్నదానం సఙ్ఘే దిన్నం నామ హోతీతి దస్సేతుం ఇమం దేసనం ఆరభి. తత్థ బుద్ధప్పముఖే ఉభతోసఙ్ఘేతి ఏకతో భిక్ఖుసఙ్ఘో, ఏకతో భిక్ఖునిసఙ్ఘో, సత్థా మజ్ఝే నిసిన్నో హోతీతి అయం బుద్ధప్పముఖో ఉభతోసఙ్ఘో నామ. అయం పఠమాతి ఇమాయ దక్ఖిణాయ సమప్పమాణా దక్ఖిణా నామ నత్థి. దుతియదక్ఖిణాదయో పన ఏతం పరమదక్ఖిణం న పాపుణన్తి.

కిం పన తథాగతే పరినిబ్బుతే బుద్ధప్పముఖస్స ఉభతోసఙ్ఘస్స దానం దాతుం సక్కాతి? సక్కా. కథం? ఉభతోసఙ్ఘస్స హి పముఖే సధాతుకం పటిమం ఆసనే ఠపేత్వా ఆధారకం ఠపేత్వా దక్ఖిణోదకం ఆదిం కత్వా సబ్బం సత్థు పఠమం దత్వా ఉభతోసఙ్ఘస్స దాతబ్బం, ఏవం బుద్ధప్పముఖస్స ఉభతోసఙ్ఘస్స దానం దిన్నం నామ హోతి. తత్థ యం సత్థు దిన్నం, తం కిం కాతబ్బన్తి? యో సత్థారం పటిజగ్గతి వత్తసమ్పన్నో భిక్ఖు, తస్స దాతబ్బం. పితుసన్తకఞ్హి పుత్తస్స పాపుణాతి, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దాతుమ్పి వట్టతి, సప్పితేలాని పన గహేత్వా దీపా జలితబ్బా, సాటకం గహేత్వా పటాకా ఆరోపేతబ్బాతి. భిక్ఖుసఙ్ఘేతి అపరిచ్ఛిన్నకమహాభిక్ఖుసఙ్ఘే. భిక్ఖునిసఙ్ఘేపి ఏసేవ నయో.

గోత్రభునోతి గోత్తమత్తకమేవ అనుభవమానా, నామమత్తసమణాతి అత్థో. కాసావకణ్ఠాతి కాసావకణ్ఠనామకా. తే కిర ఏకం కాసావఖణ్డం హత్థే వా గీవాయ వా బన్ధిత్వా విచరిస్సన్తి. ఘరద్వారం పన తేసం పుత్తభరియా కసివణిజ్జాదికమ్మాని చ పాకతికానేవ భవిస్సన్తి. తేసు దుస్సీలేసు సఙ్ఘం ఉద్దిస్స దానం దస్సన్తీతి ఏత్థ దుస్సీలసఙ్ఘన్తి న వుత్తం. సఙ్ఘో హి దుస్సీలో నామ నత్థి. దుస్సీలా పన ఉపాసకా తేసు దుస్సీలేసు భిక్ఖుసఙ్ఘం ఉద్దిస్స సఙ్ఘస్స దేమాతి దానం దస్సన్తి. ఇతి భగవతా బుద్ధప్పముఖే సఙ్ఘే దిన్నదక్ఖిణాపి గుణసఙ్ఖాయ అసఙ్ఖ్యేయ్యాతి వుత్తం. కాసావకణ్ఠసఙ్ఘే దిన్నదక్ఖిణాపి గుణసఙ్ఖాయేవ అసఙ్ఖ్యేయ్యాతి వుత్తా. సఙ్ఘగతా దక్ఖిణా హి సఙ్ఘే చిత్తీకారం కాతుం సక్కోన్తస్స హోతి, సఙ్ఘే పన చిత్తీకారో దుక్కరో హోతి.

యో హి సఙ్ఘగతం దక్ఖిణం దస్సామీతి దేయ్యధమ్మం పటియాదేత్వా విహారం గన్త్వా, – ‘‘భన్తే, సఙ్ఘం ఉద్దిస్స ఏకం థేరం దేథా’’తి వదతి, అథ సఙ్ఘతో సామణేరం లభిత్వా ‘‘సామణేరో మే లద్ధో’’తి అఞ్ఞథత్తం ఆపజ్జతి, తస్స దక్ఖిణా సఙ్ఘగతా న హోతి. మహాథేరం లభిత్వాపి ‘‘మహాథేరో మే లద్ధో’’తి సోమనస్సం ఉప్పాదేన్తస్సాపి న హోతియేవ. యో పన సామణేరం వా ఉపసమ్పన్నం వా దహరం వా థేరం వా బాలం వా పణ్డితం వా యంకిఞ్చి సఙ్ఘతో లభిత్వా నిబ్బేమతికో హుత్వా సఙ్ఘస్స దేమీతి సఙ్ఘే చిత్తీకారం కాతుం సక్కోతి, తస్స దక్ఖిణా సఙ్ఘగతా నామ హోతి. పరసముద్దవాసినో కిర ఏవం కరోన్తి.

తత్థ హి ఏకో విహారసామి కుటుమ్బికో ‘‘సఙ్ఘగతం దక్ఖిణం దస్సామీ’’తి సఙ్ఘతో ఉద్దిసిత్వా ఏకం భిక్ఖుం దేథాతి యాచి. సో ఏకం దుస్సీలభిక్ఖుం లభిత్వా నిసిన్నట్ఠానం ఓపుఞ్జాపేత్వా ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా ఉపరి వితానం బన్ధిత్వా గన్ధధూమపుప్ఫేహి పూజేత్వా పాదే ధోవిత్వా తేలేన మక్ఖేత్వా బుద్ధస్స నిపచ్చకారం కరోన్తో వియ సఙ్ఘే చిత్తీకారేన దేయ్యధమ్మం అదాసి. సో భిక్ఖు పచ్ఛాభత్తం విహారజగ్గనత్థాయ కుదాలకం దేథాతి ఘరద్వారం ఆగతో, ఉపాసకో నిసిన్నోవ కుదాలం పాదేన ఖిపిత్వా ‘‘గణ్హా’’తి అదాసి. తమేనం మనుస్సా ఆహంసు – ‘‘తుమ్హేహి పాతోవ ఏతస్స కతసక్కారో వత్తుం న సక్కా, ఇదాని ఉపచారమత్తకమ్పి నత్థి, కిం నామేత’’న్తి. ఉపాసకో – ‘‘సఙ్ఘస్స సో అయ్యా చిత్తీకారో, న ఏతస్సా’’తి ఆహ. కాసావకణ్ఠసఙ్ఘస్స దిన్నదక్ఖిణం పన కో సోధేతీతి? సారిపుత్తమోగ్గల్లానాదయో అసీతి మహాథేరా సోధేన్తీతి. అపిచ థేరా చిరపరినిబ్బుతా, థేరే ఆదిం కత్వా యావజ్జ ధరమానా ఖీణాసవా సోధేన్తియేవ.

న త్వేవాహం, ఆనన్ద, కేనచి పరియాయేన సఙ్ఘగతాయ దక్ఖిణాయాతి ఏత్థ అత్థి బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో, అత్థి ఏతరహి సఙ్ఘో, అత్థి అనాగతే కాసావకణ్ఠసఙ్ఘో. బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో ఏతరహి సఙ్ఘేన న ఉపనేతబ్బో, ఏతరహి సఙ్ఘో అనాగతే కాసావకణ్ఠసఙ్ఘేన సద్ధిం న ఉపనేతబ్బో. తేన తేనేవ సమయేన కథేతబ్బం. సఙ్ఘతో ఉద్దిసిత్వా గహితసమణపుథుజ్జనో హి పాటిపుగ్గలికో సోతాపన్నో, సఙ్ఘే చిత్తీకారం కాతుం సక్కోన్తస్స పుథుజ్జనసమణే దిన్నం మహప్ఫలతరం. ఉద్దిసిత్వా గహితో సోతాపన్నో పాటిపుగ్గలికో సకదాగామీతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. సఙ్ఘే చిత్తీకారం కాతుం సక్కోన్తస్స హి ఖీణాసవే దిన్నదానతో ఉద్దిసిత్వా గహితే దుస్సీలేపి దిన్నం మహప్ఫలతరమేవ. యం పన వుత్తం ‘‘సీలవతో ఖో, మహారాజ, దిన్నం మహప్ఫలం, నో తథా దుస్సీలే’’తి, తం ఇమం నయం పహాయ ‘‘చతస్సో ఖో ఇమానన్ద, దక్ఖిణా విసుద్ధియో’’తి ఇమస్మిం చతుక్కే దట్ఠబ్బం.

౩౮౧. దాయకతో విసుజ్ఝతీతి మహప్ఫలభావేన విసుజ్ఝతి, మహప్ఫలా హోతీతి అత్థో. కల్యాణధమ్మోతి సుచిధమ్మో, న పాపధమ్మో. దాయకతో విసుజ్ఝతీతి చేత్థ వేస్సన్తరమహారాజా కథేతబ్బో. సో హి జూజకబ్రాహ్మణస్స దారకే దత్వా పథవిం కమ్పేసి.

పటిగ్గాహకతో విసుజ్ఝతీతి ఏత్థ కల్యాణీనదీముఖద్వారవాసికేవట్టో కథేతబ్బో. సో కిర దీఘసోమత్థేరస్స తిక్ఖత్తుమ్పి పిణ్డపాతం దత్వా మరణమఞ్చే నిపన్నో ‘‘అయ్యస్స మం దీఘసోమత్థేరస్స దిన్నపిణ్డపాతో ఉద్ధరతీ’’తి ఆహ.

నేవ దాయకతోతి ఏత్థ వడ్ఢమానవాసిలుద్దకో కథేతబ్బో. సో కిర పేతదక్ఖిణం దేన్తో ఏకస్స దుస్సీలస్సేవ తయో వారే అదాసి, తతియవారే ‘‘అమనుస్సో దుస్సీలో మం విలుమ్పతీ’’తి విరవి, ఏకస్స సీలవన్తభిక్ఖునో దత్వా పాపితకాలేయేవస్స పాపుణి.

దాయకతో చేవ విసుజ్ఝతీతి ఏత్థ అసదిసదానం కథేతబ్బం.

సా దక్ఖిణా దాయకతో విసుజ్ఝతీతి ఏత్థ యథా నామ ఛేకో కస్సకో అసారమ్పి ఖేత్తం లభిత్వా సమయే కసిత్వా పంసుం అపనేత్వా సారబీజాని పతిట్ఠపేత్వా రత్తిన్దివం ఆరక్ఖే పమాదం అనాపజ్జన్తో అఞ్ఞస్స సారఖేత్తతో అధికతరం ధఞ్ఞం లభతి, ఏవం సీలవా దుస్సీలస్స దత్వాపి ఫలం మహన్తం అధిగచ్ఛతీతి. ఇమినా ఉపాయేన సబ్బపదేసు విసుజ్ఝనం వేదితబ్బం.

వీతరాగో వీతరాగేసూతి ఏత్థ వీతరాగో నామ అనాగామీ, అరహా పన ఏకన్తవీతరాగోవ, తస్మా అరహతా అరహతో దిన్నదానమేవ అగ్గం. కస్మా? భవాలయస్స భవపత్థనాయ అభావతో. నను ఖీణాసవో దానఫలం న సద్దహతీతి? దానఫలం సద్దహన్తా ఖీణాసవసదిసా న హోన్తి. ఖీణాసవేన కతకమ్మం పన నిచ్ఛన్దరాగత్తా కుసలం వా అకుసలం వా న హోతి, కిరియట్ఠానే తిట్ఠతి, తేనేవస్స దానం అగ్గం హోతీతి వదన్తి.

కిం పన సమ్మాసమ్బుద్ధేన సారిపుత్తత్థేరస్స దిన్నం మహప్ఫలం, ఉదాహు సారిపుత్తత్థేరేన సమ్మాసమ్బుద్ధస్స దిన్నన్తి. సమ్మాసమ్బుద్ధేన సారిపుత్తత్థేరస్స దిన్నం మహప్ఫలన్తి వదన్తి. సమ్మాసమ్బుద్ధఞ్హి ఠపేత్వా అఞ్ఞో దానస్స విపాకం జానితుం సమత్థో నామ నత్థి. దానఞ్హి చతూహి సమ్పదాహి దాతుం సక్కోన్తస్స తస్మింయేవ అత్తభావే విపాకం దేతి. తత్రిమా సమ్పదా – దేయ్యధమ్మస్స ధమ్మేన సమేన పరం అపీళేత్వా ఉప్పన్నతా, పుబ్బచేతనాదివసేన చేతనాయ మహత్తతా, ఖీణాసవభావేన గుణాతిరేకతా, తందివసం నిరోధతో వుట్ఠితభావేన వత్థుసమ్పన్నతాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

దక్ఖిణావిభఙ్గసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

చతుత్థవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.